Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
İsmail Hakkı Baltacıoğlu (28 Şubat 1886, İstanbul – 1 Nisan 1978), Türk eğitimci, yazar, hattat, siyasetçi.
Türk eğitim tarihinde büyük önemi olan bir düşünür ve bilim insanıdır. “Eğitim Reformu Akımı”'nın Türkiye'deki en büyük temsilcisidir. Bir pedagog, oyun yazarı ve uygulamacı olarak cumhuriyet dönemi tiyatro tarihinin de önemli kişilerinden birisidir
1923 yılında Darülfünun emini seçilerek cumhuriyetin ilk üniversite rektörü oldu. Haftalık düşün ve sanat gazetesi Yeni Adam'ı 1934'ten itibaren 46 yıl boyunca yayımladı. VII. ve VIII. yasama dönemlerinde TBMM'de milletvekili olarak görev yaptı. Sosyoloji, psikoloji, sanat, eğitim ve felsefe alanlarında 100′e yakın eser ve inceleme; deneme ve fıkra türünde yazılar yayınladı. Aynı zamanda hikâye, oyun, roman, piyes yazıp, oyun sahneledi. Hat sanatında bir buluş yaparak “alev yazısı”nı buldu. Türk Dil Kurumu'na Terim Kolu Başkanı olarak hizmet verdi (1942-1957).
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1886
Doğum ve Erken Yıllar
1886 yılında dünyaya geldi.
Eğitim tek kaynak -
1903
Sirkelimescit Mahallesi'nde başladığı ilköğrenimine Şemsülmekatip adlı mektepte ve ardından Maşrık-ı Füyüzat adlı bir özel okulda devam ettikten sonra Kışlaarkası İlk mektebi'nde tamamladı Orta öğrenimini Fevziye Rüşdiyesi ve Vefa İdadisi'ni tamamladı (1903).
Eğitim tek kaynak -
1904
1904'te Darülfünun-u Osmaniye'nin Ulum-u Tabiye (Fen) Şubesi'ne kaydoldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1908
1908'de eğitimini tamamladı.
Eğitim tek kaynak -
1910
1910'da Mustafa Satı Bey'in tavsiyesi ve Maarif Nazırı Emrullah Efendi'nin onayı ile pedagoji ve el sanatları konusunda inceleme yapmak üzere Avrupa'ya gönderildi.
Önemli eserler tek kaynak -
1911
1911'de yurda döndükten sonra Dârülmuallimîn'deki görevine devam etti ve okulu batılı bir sisteme göre yeniden düzenledi.
Eğitim tek kaynak -
1912
"Talim ve Terbiyede İnkılap (Eğitim ve Öğretimde Devrim)" adlı yapıtını yayımladığında (1912) devrimci görüşleri nedeniyle tepkilerle karşılaştı.
Eğitim tek kaynak -
1913
1913 yılında Darülfünun'da pedagoji dersi vermeye başladı.
İlk üretimler tek kaynak -
1920
1920-1923'te Edebiyat Fakültesi dekan oldu, 1923-1925 arasında ise Darülfünun emini (üniversite rektörü) olarak seçildi ve cumhuriyetin ilk rektörü oldu.
Eğitim tek kaynak -
1923
1923 yılında Darülfünun emini seçilerek cumhuriyetin ilk üniversite rektörü oldu.
Eğitim tek kaynak -
1933
Bu görevi 1933'e dek aralıksız sürdürdü.
Önemli eserler tek kaynak -
1934
Haftalık düşün ve sanat gazetesi Yeni Adam'ı 1934'ten itibaren 46 yıl boyunca yayımladı.
Önemli eserler tek kaynak -
1942
Türk Dil Kurumu'na Terim Kolu Başkanı olarak hizmet verdi (1942-1957).
Önemli eserler tek kaynak -
1943
1943-1950 yılları arasında iki dönem milletvekilliği yaptı.
Önemli eserler tek kaynak -
1950
1950'de milletvekilliğinden emekli olduktan sonra Yeni Adam Dergisi'ni yayınlamaya devam etti.
Önemli eserler tek kaynak
Hayat hikâyesi
01Yaşamı
1886'da İstanbul'da doğdu. Babası Mucurlu Baltacıoğlu İbrahim Edhem Efendi; annesi, Düzceli Hamdune Hanım idi. Çocukluğunu büyükbabası Abdurrahman Efendi'nin Cihangir'deki evinde geçirdi.
Sirkelimescit Mahallesi'nde başladığı ilköğrenimine Şemsülmekatip adlı mektepte ve ardından Maşrık-ı Füyüzat adlı bir özel okulda devam ettikten sonra Kışlaarkası İlk mektebi'nde tamamladı Orta öğrenimini Fevziye Rüşdiyesi ve Vefa İdadisi'ni tamamladı (1903). Okul hayatında aldığı hat dersleri ve tiyatrolar, sanata ilgi duymasında etkili oldu. Liseyi tamamladığı yıl, İkdam Gazetesi'nde yayımladığı yazılarla yazarlık hayatı başladı.
1904'te Darülfünun-u Osmaniye'nin Ulum-u Tabiye (Fen) Şubesi'ne kaydoldu. 1908'de eğitimini tamamladı. Öğrenimi sırasında hat dersleri almayı sürdürdü. Öğrenciliği sırasında Divan-ı Humayun Katipliği'nde görev yaptı. Mezuniyetinin ardından Darülmuallimin-i İbtidaiyye'de (İlköğretmen Okulu) hat öğretmenliği yaptı. Bu okula müdür olarak atanan reformcu eğitimci Mustafa Satı Bey ile birlikte çalıştı.
02Avrupa gezisi
1910'da Mustafa Satı Bey'in tavsiyesi ve Maarif Nazırı Emrullah Efendi'nin onayı ile pedagoji ve el sanatları konusunda inceleme yapmak üzere Avrupa'ya gönderildi. Paris, Londra, Belçika, İsviçre, Almanya'da bulundu. Batı dünyasında eğitim alanında yapılanları inceledi. Teoriden çok uygulamaya ağırlık veren İngiliz sistemi ilgisini çekti.
1911'de yurda döndükten sonra Dârülmuallimîn'deki görevine devam etti ve okulu batılı bir sisteme göre yeniden düzenledi. Avrupa'daki izlenimlerini ve Darülmuallimin'e getirdiği yenilikleri yurt çapında konferanslar vererek, sergiler düzenleyip yazılar yazarak yaygınlaştırmaya çalıştı. "Talim ve Terbiyede İnkılap (Eğitim ve Öğretimde Devrim)" adlı yapıtını yayımladığında (1912) devrimci görüşleri nedeniyle tepkilerle karşılaştı. Millî Eğitim Bakanlığı'nın isteği üzerine “Resmin Usulü Tedrisi” adlı eserini yazdı. Tepkileri önlemek amacıyla artık bakanlığın bastığı kitaplarında ismi kullanılmıyordu.
Balkan Savaşı sırasında "Şems-ül Mekâtip" adlı özel okulda karma öğrenim, kır gezintileri, okul tiyatrosu gibi uygulamaları ilk defa gerçekleştirerek geleneksel öğretim sistemine başkaldırdı.
03Darülfünun
1913 yılında Darülfünun'da pedagoji dersi vermeye başladı. Bu görevi 1933'e dek aralıksız sürdürdü. Süleyman Paşazade Sami Bey ile birlikte kadınların yükseköğrenim hakkına kavuşması için çaba gösterdi. Bir yandan da Eğitim Bakanlığı'nda görev aldı, ortaöğretim ve yükseköğretim müdürlüklerinde bulundu.
1920-1923'te Edebiyat Fakültesi dekan oldu, 1923-1925 arasında ise Darülfünun emini (üniversite rektörü) olarak seçildi ve cumhuriyetin ilk rektörü oldu. 1933'te Darülfünun kapatılıp yerine İstanbul Üniversitesi açıldıktan sonra bu kurum ile ilişkisi kesildi.
1942 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ne profesör olarak atandı; bu fakültenin pedagoji kürsünün ilköğretim üyeliğini yaptı.
04Yeni Adam
Baltacıoğlu, üniversite reformundan sonra üniversiteden tasfiye edilince enerjisinin büyük bölümünü haftalık düşün ve sanat gazetesi Yeni Adam'ı çıkarmaya verdi. İlk sayısı 1 Ocak 1934'te yayımlanan dergi, yayını 46 yıl sürdürdü.
05Milletvekilliği
1943-1950 yılları arasında iki dönem milletvekilliği yaptı. VII. dönemde Afyonkarahisar, VIII. yasama döneminde Kırşehir milletvekili olarak mecliste yer aldı.
06Emeklilik yılları
1950'de milletvekilliğinden emekli olduktan sonra Yeni Adam Dergisi'ni yayınlamaya devam etti. Konferanslar verdi, kitaplar yayınladı. 1942'de üstlendiği Türk Dil Kurumu Terim Kolu Başkanlığı görevini 1957 yılına değin sürdürdü. 1950-1957 arasında Din Yolu adında bir dergi daha çıkardı ancak bu dergiyi ilk yedi sayısından sonra başkalarına devretti. 1957 yılında Kur’an'ı Türkçeye çevirdi.
1 Nisan 1978 günü Ankara'da hayatını kaybetti.
07Hikâye ve romanları
• Yalnızlar (Hikâye, 1942), 2. Batak (Roman, 1942)
08Tiyatro eserleri 26 kitap · kapaklı raf
Künyeler Vikipedi maddesindeki eser listesinden ayrıştırıldı. Kapağı bulunamayan kitaplar künyesinden dizildi.
Üretimleri
Demokrasi ve Sanat
Sanat
İnanmak
Salt Çelebi
Hayvanlar
Akıl Taciri
Kafa Tamircisi
Andaval Palas
Diğer eserler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
İsmail Hakkı Baltacıoğlu hayat hikâyesinde anıyor Ziya Gökalp
“Batak (Roman, 1942) • İnanmak (1939) • Salt Çelebi (1939) • Hayvanlar (1939) • Akıl Taciri (1940) • Kafa Tamircisi (1940) • Andaval Palas (1940) • Kütük (1946) • Dolap Beygiri (194...”
-
İsmail Hakkı Baltacıoğlu kendi hikâyesinde anılıyor Mustafa Şekip Tunç
“Bütün arzusu bir eğitim müessesesinde çalışmak olmakla birlikte, o zamanki Umum Müdür İsmail Hakkı Baltacıoğlu ve Maarif Nazırının ısrarları sonucu kabul ettiği Orta Tedrisat 1.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - İsmail Hakkı Baltacıoğlutr.wikipedia.org · erişim 26.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıMehmet Güngör. "Çağının Önünde Koşan Bir Aydın: İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu" (PDF). 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.arşiv · efd.mersin.edu.tr · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıGülay Erkoç. "Tiyatroda Bir Arayışın Mimarı: İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu". 1 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.arşiv · yayim.meb.gov.tr · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıErcan Şen. "İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu ve Kuran Meali". 3 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.arşiv · www.belgeler.com · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıKemal Aytaç. "İsmail Hakkı Baltacıoğlu" (PDF). 24 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.dergiler.ankara.edu.tr · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Bilimtarihi.org Sitesi İsmail Hakkı Baltacıoğlu maddesi". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.arşiv · www.bilimtarihi.org · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “İsmail Hakkı Baltacıoğlu” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
6 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.