İdil Biret

1941'de Ankara'da doğdu. Annesi Leman Biret, babası Münir Biret'tir. Dayısı müzikolog Mahmut Ragıp Gazimihal'di. Müziğe ilgisi iki yaşında başladı. Dört yaşında Bach'ın prelüdlerini çalmaya başladı. İlk derslerini Mithat Fenmen'den aldı.

1948'de, henüz yedi yaşındayken, ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Biret'in yurt dışında eğitiminin gereksinimlerinin karşılanması için TBMM'ye bir teklif sundu. Bu teklif sonucunda İdil Biret için özel olarak çıkartılan kanun, Harika Çocuk Yasası olarak bilinir. Bu kanun çerçevesinde eğitimi için ailesiyle birlikte Paris Konservatuvarı'na gönderilen Biret, burada 20. yüzyılın önemli pedagoglarından Nadia Boulanger ile çalıştı.

Sekiz yaşında Paris Radyosu'nda ilk konserini verdi. Fransız piyanist Alfred Cortot'dan dersler aldı. İdil Biret'ten ömrü boyunca "en değerli öğrencim" olarak söz eden hocası Alman piyanist Wilhelm Kempff, onunla müzikal ilişkisini hayat boyu sürdürdü.

Biret, 11 yaşındayken Wilhelm Kempff ile Mozart'ın İki Piyano İçin Konçerto'sunu Paris Champs-Elysees Tiyatrosu'nda çaldı. Zaman zaman Kempff'in Positano'da verdiği usta sınıflara katıldı. Kempff'in 90. yaşı için düzenlenen konserde çaldı. 15 yaşında iken Paris Ulusal Konservatuvarı'nı yüksek piyano, eşlikçilik ve oda müziği dallarında birinci olarak bitirdi.

İdil Biret, 16 yaşından itibaren çeşitli dünya sahnelerinde yer aldı. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ilk konserini 22 yaşında, Rachmaninoff’un Üçüncü Piyano Konçertosu’nu çalarak Erich Leinsdorf yönetimindeki Boston Filharmoni Orkestrası ile gerçekleştirdi.

İlk Rusya turnesini piyanist Emil Gilels'in çağrısı üzerine yaptı ve bu ülkede büyük başarı kazandı.[ne zaman?] Yıllar içinde bu ülkede yüze yakın konser verdi. Biret beş kıtayı kapsayan konserlerinde Atzmon, Copland, Kempe, Keilberth, Sargent, Monteux, Fournat, Leinsdorf, Pritchard, Scherchen, Rozhdestvensky, Mackerras gibi ünlü şeflerle çaldı; Montreal, Berlin, Montpellier, Nohant, Royan, Dubrovnik, Atina, Ankara ve İstanbul festivallerine katıldı. Dünyanın hemen her yerinde Boston Senfoni Orkestrası, Fransa Ulusal Orkesttarsı, Orchestre Suisse Romande, Londra Senfoni, Leningrad Filarmonik, Leipzig Gewandhaus, Dresden Staatcapelle, Tokyo Filarmonik, Sydney Senfoni ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası eşliğinde konserler verdi.

Kraliçe Elisabeth (Belçika), Van Cliburn (ABD), Busoni (İtalya), Liszt (Almanya) gibi birçok uluslararası piyano yarışmasında jüri üyeliği yapan İdil Biret'in aldığı ödüller arasında "Lili-Boulanger" (Boston), "Harriet Cohen/Dinu Lipatti" (Londra), Polonya hükûmetinin "kültür liyâkat" ve Fransız hükûmetinin "Chevalier de I'Ordre National de Merite" nişanları da bulunmaktadır. İdil Biret, 1971 yılından beri devlet sanatçısıdır.

Biret'in sanatını icra ettiği plak ve CD'lerin sayısı 80'i aşmıştır. Biret'in 60 ile 70'ler de Atlantik ve Finnadar için yaptığı kayıtlar romantik repertuvardan çağdaş bestecilere uzanan bir yelpazededir. Sanatçı 1980'lerde plak tarihinde ilk kez Beethoven senfonilerinin Liszt tarafından yapılan uyarlamalarının tamamını seslendirmiştir. Daha sonra Frederic Chopin'in bütün piyano eserleri, Johannes Brahms'ın bütün solo piyano eserleri ve konçertoları, Sergei Rachmaninoff'un bütün piyano eserleri Biret tarafından kayda alınmıştır. Bu icralar pek çok eleştirmenin hayranlığı ile karşılanmış ve sanatçının "çağımızın en önde gelen piyano ustalarından biri" olarak nitelenmesine yol açmıştır.

1995'te Chopin'in bütün eserleri dizisi Varşova'da yapılan "Chopin Plakları Büyük Ödülü" yarışmasında jüri özel ödülünü almıştır. Aynı yıl kaydettiği Fransız besteci Pierre Boulez'in üç sonatını içeren CD Paris'te yılın "Altın Diyapozon" ödülünü almış ve Le Monde gazetesi tarafından 95 yılının en iyi plakları arasına seçilmiştir. 1997'de 100. ölüm yıldönümü nedeniyle Brahms'ın tüm solo piyano eserlerini beş konserlik bir dizide seslendirmiştir. Biret, ayrıca 2002'de Ligeti'nin etüdlerini kayda almıştır. Biret, Dünya'nın en geniş repertuvarlı piyanisti unvanını taşımaktadır. Biret'in Stravinsky'nin "Ateş Kuşu" süiti uyarlaması, hocası Kempff'in uyarlamalarını çaldığı plaklar da önemli kayıtlardandır. Biret, 2007'de Chopin yorumları nedeniyle Polonya Cumhurbaşkanı tarafından "Üstün Hizmet Nişanı" ile onurlandırılmıştır.

İdil Biret, daha önce tamamını plak haline getirdiği ve konserlerde seslendirdiği Beethoven senfonilerinin Liszt uyarlamaları dizisine 2000'lerde bestecinin tüm konçerto ve sonatlarını kayda alarak devam etmiştir. 2008'in Aralık ayında beş kıtada piyasaya çıkan "Beethoven edisyonu", bestecinin konçerto, sonat ve senfonilerinin ilk toplu sunumu olmaktadır. Bu serinin tümü sanatçıya ait bir etiketle çıkmıştır.

• Müzik dünyasının en büyük piyano virtüözlerinden biri kabul edilen, Türkiye'nin “harika çocuğu” İdil Biret'in yaşamını anlatan ve ilk gösterimi Nisan 2015'te 34. İstanbul Film Festivali'nde gerçekleştirilen İdil Biret: Bir Harika Çocuğun Portresi belgeseli ilk kez dijital erişime açıldı.

• 1952'de Paris Konservatuvarı'ndaki yüksek solfej ve deşifraj bölümlerini Birincilik Ödülü ile bitiren Biret, 1957 Haziran'ında konservatuvarda devam ettiği piyano, oda müziği ve eşlikçilik sınıflarının her birinden birincilik ödülü ile mezun oldu ve "Birincilerin Birincisi" unvanını aldı. Reine Laurent Ödülü ve Popelin mükâfatlarını kazandı.
• 1954 - Lily Boulanger Memorial, Boston
• 1957 - Paris Konservatuvarı, Konservatuvar Birinciliği
• 1961 - Harriet Cohen - Dinu Lipatti Altın Madalyası, Londra
• Adelaide Ristori Nişanı, İtalyan Hükûmeti
• Chevalier de l'Ordre du Mérite, Fransa
• 1971: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanı
• 1974 - Kültür/Liyâkat Nişanı, Polonya Hükûmeti
• 1988 - Boğaziçi Üniversitesi, Onursal Doktora
• Eskişehir Anadolu Üniversitesi Onursal Doktora aldı
• 1995 - Uludağ Üniversitesi, Onursal Doktora
• 1995 - Grand Prix du Disque Chopin, Varşova
• 1995 - Altın Diyapozon, Fransa
• 1996 - Sevda Cenap And Müzik Vakfı Onur Ödülü Altın Madalyası
• 2003 - Ortadoğu Teknik Üniversitesi Onursal Doktora
• 2006 - Polonya Üstün Hizmet Madalyası (Chopin eserleri kayıt ve seslendirmeleri nedeniyle)
• 2007 - 35. Uluslararası İstanbul Müzik Festivali, Onur Ödülü'nü kazandı
• 2021: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
• Adelaide Ristori Nişanı, İtalyan Hükûmeti
• Chevalier de l'Ordre du Mérite, Fransa
• Eskişehir Anadolu Üniversitesi Onursal Doktora aldı

1. 2007 Dominique Xardel İdil Biret Dominique Xardel 2007
2. KİTAP Üner Birkan, "Piyanodaki Harika İdil Biret Üner Birkan, "Piyanodaki Harika Yazar, kitapta Biret'le iki söyleşi, sanatçıyla ilgili yabancı basında çıkmış yazılarına yer verdi
3. 2018 Dans Eden Parmaklar İdil Biret Dans Eden Parmaklar 2018

Künyeler Vikipedi maddesindeki eser listesinden ayrıştırıldı. Kapağı bulunamayan kitaplar künyesinden dizildi.

1. 1979 · ALBÜM Hector Berlioz, Symphony Fantastique op. 114, Piano version by Franz Liszt İdil Biret Hector Berlioz, Symphony Fantastique op. 114, Piano version by Franz Liszt 1979
2. 1982 · ALBÜM Gustav Mahler, Piano Quartet - César Franck, Piano Quintet İdil Biret Gustav Mahler, Piano Quartet - César Franck, Piano Quintet 1982
3. 1986 · ALBÜM Ludwig van Beethoven, Piano Sonata No. 8 "Pathétique", Piano Sonata No. 29 "Hammerklavier İdil Biret Ludwig van Beethoven, Piano Sonata No. 8 "Pathétique", Piano Sonata No. 29 "Hammerklavier 1986
4. ALBÜM Johannes Brahms, The Complete Works for Piano Solo and both Piano Concertos 2001 İdil Biret Johannes Brahms, The Complete Works for Piano Solo and both Piano Concertos 2001
5. ALBÜM Brahms, Variations on a theme by Schumann op. 9 İdil Biret Brahms, Variations on a theme by Schumann op. 9
6. ALBÜM Brahms, Piano Sonata No. 1 in C op. 1, Piano Sonata No. 2 in F Sharp Minor op. 2 İdil Biret Brahms, Piano Sonata No. 1 in C op. 1, Piano Sonata No. 2 in F Sharp Minor op. 2
7. ALBÜM Brahms, Piano Sonata No. 3 in F Minor op. 5 İdil Biret Brahms, Piano Sonata No. 3 in F Minor op. 5
8. ALBÜM Brahms, Piano Pieces op. 76 İdil Biret Brahms, Piano Pieces op. 76
9. ALBÜM Brahms, Three Intermezzi op. 117 İdil Biret Brahms, Three Intermezzi op. 117
10. ALBÜM Brahms, Waltzes op. 39 İdil Biret Brahms, Waltzes op. 39
11. ALBÜM Brahms, Variations op. 21 İdil Biret Brahms, Variations op. 21
12. ALBÜM Brahms, Theme and Variations İdil Biret Brahms, Theme and Variations
13. ALBÜM Brahms, 51 Exercises WoO 6 İdil Biret Brahms, 51 Exercises WoO 6
14. ALBÜM Brahms, Waltzes op. 39 (2. versiyon) İdil Biret Brahms, Waltzes op. 39 (2. versiyon)
15. ALBÜM Brahms, Piano Concerto No. 1 op. 15; Schumann, Introduction and Allegro op. 134 İdil Biret Brahms, Piano Concerto No. 1 op. 15; Schumann, Introduction and Allegro op. 134
16. ALBÜM Piano Concerto No. 2 op. 83, R. Schumann: Introduction & Allegro appassionato op. 92 İdil Biret Piano Concerto No. 2 op. 83, R. Schumann: Introduction & Allegro appassionato op. 92
17. ALBÜM Piano Concerto No. 2 op. 83, Schumann: Introduction & Allegro appassionato op. 92 İdil Biret Piano Concerto No. 2 op. 83, Schumann: Introduction & Allegro appassionato op. 92
18. ALBÜM Boulez, Piano Sonatas Nos. 1 - 3 İdil Biret Boulez, Piano Sonatas Nos. 1 - 3
19. ALBÜM Fryderyk Chopin, Complete Piano Music İdil Biret Fryderyk Chopin, Complete Piano Music
20. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 1 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 1
21. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 2 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 2
22. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 3 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 3
23. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 4 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 4
24. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 5 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 5
25. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 6 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 6
26. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 7 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 7
27. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 8 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 8
28. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 9 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 9
29. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 10 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 10
30. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 11 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 11
31. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 12 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 12
32. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 13 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 13
33. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 14 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 14
34. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Vol. 15 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Vol. 15
35. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music, Piyano Konçerto No. 1 op. 11 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music, Piyano Konçerto No. 1 op. 11
36. ALBÜM Chopin, Complete Piano Music Piyano Konçerto No. 2 op. 21 İdil Biret Chopin, Complete Piano Music Piyano Konçerto No. 2 op. 21
37. ALBÜM Piano Music for Children: Debussy, Tschaikovsky, Schumann İdil Biret Piano Music for Children: Debussy, Tschaikovsky, Schumann
38. ALBÜM Berlioz/Liszt: Symphonie Fantastique İdil Biret Berlioz/Liszt: Symphonie Fantastique
39. ALBÜM Rachmaninov, Complete Works for Piano Solo, the four Piano Concertos, Paganini-Rhapsody İdil Biret Rachmaninov, Complete Works for Piano Solo, the four Piano Concertos, Paganini-Rhapsody
40. ALBÜM Rachmaninov, Etudes Tableaux op. 33 & op. 39 İdil Biret Rachmaninov, Etudes Tableaux op. 33 & op. 39
41. ALBÜM Rachmaninov, Préludes op. 23 İdil Biret Rachmaninov, Préludes op. 23
42. ALBÜM Rachmaninov, Piano Sonata No. 1 in D Minor op. 28 İdil Biret Rachmaninov, Piano Sonata No. 1 in D Minor op. 28
43. ALBÜM Rachmaninov, Morceaux de Salon op. 10 İdil Biret Rachmaninov, Morceaux de Salon op. 10
44. ALBÜM Rachmaninov, Piano Concertos Nos. 2 & 3 İdil Biret Rachmaninov, Piano Concertos Nos. 2 & 3
45. ALBÜM Rachmaninov, Variations on a Theme of Chopin op. 22 and other Piano Works İdil Biret Rachmaninov, Variations on a Theme of Chopin op. 22 and other Piano Works
46. ALBÜM Rachmaninov, Piano Concertos Nos. 1 & 4, Rhapsody on a Theme of Paganini İdil Biret Rachmaninov, Piano Concertos Nos. 1 & 4, Rhapsody on a Theme of Paganini
47. ALBÜM Saint-Saens, Piano Concerto No. 2 in G Minor op. 22 & No. 4 in C Minor op. 44 İdil Biret Saint-Saens, Piano Concerto No. 2 in G Minor op. 22 & No. 4 in C Minor op. 44
48. ALBÜM Bach, Piano Concerto No. 1 D minor BWV 1052 & W. A. Mozart - Violin Concerto No. 5 KV 219 İdil Biret Bach, Piano Concerto No. 1 D minor BWV 1052 & W. A. Mozart - Violin Concerto No. 5 KV 219
49. ALBÜM Beethoven, Piano Concertos No. 1 op. 15 & No. 4 op. 56 İdil Biret Beethoven, Piano Concertos No. 1 op. 15 & No. 4 op. 56
50. ALBÜM Beethoven, Piano Concertos No. 2 op. 19 & No. 3 op. 37 İdil Biret Beethoven, Piano Concertos No. 2 op. 19 & No. 3 op. 37
51. ALBÜM Piano Concerto No. 5 op. 73 "Emperor İdil Biret Piano Concerto No. 5 op. 73 "Emperor
52. ALBÜM Liszt, Six Transcendental Studies after Paganini, Sonata in B Minor İdil Biret Liszt, Six Transcendental Studies after Paganini, Sonata in B Minor
53. ALBÜM Sergei Rachmaninov, Variations on a Theme of Corelli op. 42, Moments musicaux op. 16 İdil Biret Sergei Rachmaninov, Variations on a Theme of Corelli op. 42, Moments musicaux op. 16
54. ALBÜM Pierre Boulez, Piano Sonata No. 2 & Anton Webern, Variations op. 27 İdil Biret Pierre Boulez, Piano Sonata No. 2 & Anton Webern, Variations op. 27
55. ALBÜM Alban Berg Piano Sonata op. 1 with chamber music of Schoenberg and Webern 1975 İdil Biret Alban Berg Piano Sonata op. 1 with chamber music of Schoenberg and Webern 1975
56. ALBÜM Ludwig van Beethoven İdil Biret Ludwig van Beethoven
57. ALBÜM Beethoven İdil Biret Beethoven
58. ALBÜM Franz Schubert, 13 Songs, piano version by Franz Liszt İdil Biret Franz Schubert, 13 Songs, piano version by Franz Liszt
59. ALBÜM Richard Wagner, 7 Opera pieces, piano version by Franz Liszt İdil Biret Richard Wagner, 7 Opera pieces, piano version by Franz Liszt
60. ALBÜM Maurice Ravel, Gaspard de la Nuit - Miroirs - La Valse İdil Biret Maurice Ravel, Gaspard de la Nuit - Miroirs - La Valse

Liste Vikipedi maddesindeki diskografiden alındı. Görseli bulunamayanlar künyesinden dizildi.