Hovsep Kurban

İlkokulu Beşiktaş'ta bir Ermeni okulunda tamamlayamadan ayrıldı. Bu öğrencilik döneminde vantrilokluğa ilgi göstermeye başlamıştı. Bir süre bir ayakkabıcının yanında çalıştı. 1863 sonrasına kahvehane gibi Osmanlı toplumununun buluşma noktalarından olan mekânlarda oyunlar sergileyerek ün kazandı. Abdülaziz devr-i saltanatında sarayda gösteriler yaptı ve hünerleri hakkında Hırçagovor Vorovaynakhos Kurban Hovsep yev ir Zarmanahıraş Portzen adında bir kitap kaleme aldı. 1885'te üç ciltten oluşan Hekâyeyi İki Kapu Yoldaşları yahod Hakku Adaletin Zahiri adlı eserini yayımladı. Bu eserinde İstanbul Ermenilerinin hayatlarından kesintiler sundu. 1887'de 2 ciltlik Hain Bir Adam adlı romanını yayımladı. 1887 tarihli Müntehâbat-ı Eş'âr-ı Bergüzide adlı eser de onun yardımlarıyla hazırlanan Ermeni harfli Türkçe bir kitaptı ve şair sultanlar ile 16-19. Yüzyılın bazı şairlerine ait şiirler bu eserde toplanmıştı.

Pınar Karakılçık'ın “Yovsep Y.Kurban'ın ‘İki Kapu Yoldaşları yahod Hakku Adaletin Zahiri’si. (Ermeni harfli Türkçe metinGramer incelemesi)” adında bir yüksek lisans tezi bulunmaktadır.