Hasan Rıza Soyak

1888'de Üsküp'te doğdu. Babası Ali Necip Bey, annesi Fatma Hanım’dır. Çiftin altı çocuğundan biri olan Hasan Rıza, Rüştiye ve idadi tahsilini tamamladıktan sonra 1907'te Kosova'da Vilayet kaleminde devlet hizmetine girdi.

Bir süre Üsküp'te görev yaptı. Üsküp'te bulunduğu sırada, yetenekli öğrencilerin eğitimine mali katkı sağlamayı amaçlayan "Şübban-ı Vatan" (Vatanın Gençleri) adlı kulübün kurucuları arasında yer aldı; halen faaliyetine devam eden Üsküp Türk Tiyatrosu'nun kurulmasına katkıda bulundu.

1914 yılında İstanbul Merkez Komutanlığı'na bağlı Sıkıyönetim Komutanlığı'nda görev aldı. Aynı yıl 1. Kolordu Kurmaylığı bürosunda görevlendirildi. I. Dünya Savaşı'nın ilk yılını burada geçirdi ve 1916 yılında 2. Kolordu kurmaylığında aynı nitelikte bir göreve nakledildi.

Millî Mücadele sırasında Müdâfaa-i Millîye Cemiyeti’nde yer aldı. 1922 yılında TBMM'de kâtip oldu. Bu görev, kendisini sürekli olarak Mustafa Kemal'in yakınında tutuyordu. Cumhuriyetin ilanından sonra Mustafa Kemal kendisini mutemet olarak Çankaya Köşkü'ne aldı. 1927 yılında özel kalem müdürü, 1932 yılında genel sekreter vekili, 1934 yılında genel sekreter oldu ve bu görevi Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümüne kadar sürdürdü.

Genel sekreterlik görevi devam ederken 1938'deki ara seçimlere katıldı, V. dönem Burdur milletvekili olarak TBMMye girdi. Milletvekilliğini 3 Nisan 1939’a kadar sürdürdükten sonra emekliliğini istedi. 1946’da İnsan Haklarını Müdâfaa Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer aldı.

Anılarını kaleme aldı ve Atatürk ile ilgili üç eser verdi. Kendi anılarına yer vermeden Atatürk'ün hayatını işlediği "Doğumundan Cumhuriyetin İlanına Kadar Fotoğraflarla Atatürk" adlı ilk eseri 1964'te yayımlandı. İki yıl sonra yayımlanan "Doğumundan Cumhuriyetin İlanına Kadar Fotoğraflarla Atatürk ve Atatürk’ün Hususiyetleri" başlıklı eserde kendi anılarına yer verdi. Son olarak Atatürk'ün günlük yaşamına dair pek çok ayrıntıya ve dönemin siyasal, sosyal gelişmelerine yer veren Atatürk'ten Hatıralar adlı eseri kaleme aldı.

Soyak üçüncü eseri yayımlanmadan 26 Ekim 1970 tarihinde saat 14:15'te Taksim'deki evinde öldü. Atatürk'ten Hatıralar, Soyak'ın ölümünden üç yıl sonra 1973'te iki cilt olarak yayımlandı. Baskısı tekrarlanan ve araştırmacıların en fazla kullandığı eseri oldu.