Düzce-Bolu Ayaklanmaları

Osmanlı İmparatorluğunun fiilen sona ermesi ve İstanbul’un işgali sonrası Anadolu’da başlatılan Millî Mücadele hareketi, İstanbul Hükûmeti ve müttefik İngilizler tarafından hoş karşılanmamıştı. Anadolu’da kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne karşı dini ve hanedan bağlılığı temelinde bazı kesimler ayaklandırılmış, bu bağlamda özellikle Bolu, Düzce, Hendek ve Adapazarı gibi bölgelerde halk, “Padişah nerede ise biz oradayız” sloganlarıyla hareket etmiştir.

İlk isyan, 13 Nisan 1920’de Düzce’de başlamış, kısa sürede Bolu, Hendek, Adapazarı ve Safranbolu’ya kadar yayılmıştır. İsyancılar, Düzce’deki güvenlik müfrezesini basarak Komutan Mahmut Nedim Bey’i esir almış ve bölgeyi kontrol altına almışlardır. İsyan, İstanbul Hükûmeti’nin desteği ve İngilizlerin yönlendirmesiyle genişletilmiştir. Saraya bağlılık ve dini duygular isyanda etkili olmuştur.

İsyanın bastırılması için önce Çerkez Ethem, ardından Albay Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy komutasındaki birlikler görevlendirilmiştir. Çerkez Ethem 26 Mayıs’ta Düzce’yi, Refet Bey ise 31 Mayıs’ta Geyve’yi ele geçirerek ayaklanmayı bastırmıştır. Berzeg Sefer Bey gibi elebaşı isyancılar idam edilmiştir.

Bu isyan sırasında 24. Tümen Komutanı Kurmay Yarbay Mahmut Bey, Hendek civarında isyancılar tarafından pusuya düşürülerek şehit edilmiş, tümeni dağılmış ve silahlar isyancıların eline geçmiştir. Bu gelişme Ankara’da büyük endişeye yol açmıştır.

Birinci isyanın hemen ardından, Milli Kuvvetler başka bölgelerdeki ayaklanmalarla meşgulken, Abaza ve Çerkez kökenli bazı gruplar tarafından ikinci bir isyan başlatılmıştır. 19 Temmuz 1920'de başlayan bu isyan, 23 Eylül’e kadar sürmüştür. Bolu Dağı bölgesine gönderilen birlikler, isyancıların kurduğu pusu sonucu ağır kayıplar vermiştir. Milli Kuvvetler, takviye birliklerle tekrar bölgeye hâkim olmuş ve ayaklanmayı bastırmıştır.

Ayaklanma; Adapazarı, Gerede, Taraklı, Mudurnu, Göynük ve Beypazarı üzerinden Ayaş’a kadar yayılmış; hatta Ankara’nın 28 kilometre yakınına kadar ilerlemiştir. Bu dönemde TBMM’nin henüz yeni kurulması, askerî gücün yetersizliği ve iç tehditler, Ankara’yı büyük bir tehlike altına sokmuştur.

Mustafa Kemal Paşa’nın karargâhı olan Ziraat Mektebi'nin haberleşme hatları kesilmiş, güvenlik tehdit altına girmiştir. Bu esnada Ankara’ya gelen 120 kişilik süvari birliği coşkuyla karşılanmış ve şehrin savunmasında görevlendirilmiştir.