Dostlar

Çok fakir bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen ve dokuz aylıkken çocuk felci hastalığına yakalanan Edip Akbayram için o yıllar oldukça zor geçti. Bu acılarla mücadele eden Akbayram, müziğin bir kaçış yolu olduğunu fark edince kendini tamamen müziğe adadı. Diş hekimliği fakültesini kazanmış olsa da ben sevdiğim işi yapmalıyım diyerek müziği devam ettirdi. Katıldığı Altın Mikrofon yarışmasında açık ara farkla birinci olarak adını tüm Türkiye'ye duyuran Akbayram, bu galibiyetin ardından kariyerine giriş yaptı ve peş peşe 45'likler yayınladı.

Sahip olduğu bir grubu olmadığı için bir dönem, konserlerde ve plak kayıtlarında eşlikçi orkestralarla çalışmak zorunda kaldı. Folk rock, deneysel bir müzik türü olup grup çalışması gerektirir. Bu nedenle eşlikçi orkestralarla bu tarzı icra etmek oldukça zordur. Akbayram, kendisine eşlik eden gruplardan biri olan Dönüşüm’de bas gitar çalan Vecdi Ören ile birlikte, kendi grubunu kurma kararı aldı ve böylece dostluklarının temelleri atıldı. Akbayram, kuruluş yıllarıyla ilgili olarak bir röportajında şöyle söylüyordu: "Dönüşüm'den sevgili basçı Vecdi Ören, benim ses rengimi çok beğeniyordu. Bir gün geldi, 'Edip abi. Gel güzel bir grup kuralım.' dedi. Ben de kuralım dedim."

Akbayram ve Ören, kadro için eleman seçimine başladı. Birlikte, yeni mezun olmuş ve alanında uzman olan kişler aramaya başladılar. Sonrasında gruba Plevne Lisesi'nden elektro gitarist Galip Kayıhan, piyasanın en çok dikkat çeken bateristlerinden Koral Sarıtaş ve cura ile bağlamayı aynı teknede ve aynı anda çalabilen Cudi Koyuncu katıldı. Gruba, sevgi ve kardeşlik anlamına geldiği düşünülerek Dostlar adı verildi.

Cudi, elektro bağlama ve wah pedalıyla gruba diğer rock gruplarından farklı bir hava katıyordu. Grup, ilk plağı için ekim ayında stüdyoya girdi. İlk açıklanan şarkı listesinde Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme ve Gel ki yer alıyordu. Sonradan Gel ki adlı şarkı çıkartılarak yerine Cudi'nin Yakar İnceden İnceden adlı bestesi konuldu. Cudi'nin pedalla çaldığı wah-wah'lı bağlaması, Galip'in fuzz'lı gitarı ve Vecdi'nin Berkay oyun havası tarzı riff'leriyle grubun farklı motifler üzerinde durduğu görülmektedir.

Grup, ilk konseri Ankara Dedeman Sineması’nda verdi. Fitaş Sineması'ndaki ikinci konserlerinde ise Galip, Deniz Üstü Köpürür parçasında, gitarını keman yayı ile çalarak intro yaptı. Dumanlı Dumanlı Oy Bizim Eller şarkısında Cudi elektro bağlama çalarken Galip, sazın üzerine fuzz pedalıyla fırtına sesi verdi.

Dostlar, 1974'ün ilk iki ayında başta Kıbrıs olmak üzere çeşitli Türk illerinde konserler verdi. Grubun ilk plağı, Kıbrıs'ta yılın plağı seçildi. Ardından İnce İnce Bir Kar Yağar 45'lik plağı çıktı. Bu parçanın girişinde, Yes'in Roundabout şarkısı ses örneği olarak kullanıldı.

Dağlar Dağladı Beni parçasında ise Galip, önceden de üzerinde çalıştığı ve fuzz pedalıyla çıkardığı fırtına sesini introda kullandı. Yıl sonunda Akbayram'ın, grup kurulmadan önceki solo çalışmaların da bulunduğu toplama albüm olan Edip Akbayram albümü yayımlandı. Albümün kapağında psikedelik ve progresif müzik anlayışını anlatan renkli motif çizimleri kullanıldı.

Akbayram'ın yükselişi, zamanla grup-şarkıcı ahengini bozdu ve mayıs sonunda grup ile Akbayram arasında bir kopuş yaşandı. Bu ayrılık uzun sürmedi ve Akbayram, grup ile haziran ortasında yeniden birleşti. Ancak, grubun isim hakları hâlâ Vecdi’de bulunduğu için zamanla bu sorun büyüdü ve Vecdi'nin ekim ayında gruptan ayrılmasıyla sonuçlandı. Kasım ayında Vecdi, Dostlar isimli farklı bir grup kurdu. Ancak daha sonra bu isim hakkından vazgeçip grubun tüm haklarını Akbayram’a devredecektir.

Komando kıyafetleriyle İzmir Fuarı'nda sahne alan Dostlar, ekim ayında Vecdi ve Koral'ın ayrılmasının ardından yeniden yapılandırıldı. Bas gitarist Özkan Uğur, baterist Nadir Uygun ve büyük hayallerle gelen klavyeci Murat Ses, gruba farklı bir hava kattı. Sayan ile olan sözleşmesi dolunca Yavuz Asöcal'ın yeni şirketi Burç ile anlaşan ve yedi parça üzerinde çalışan grup, bu dönemdeki hedeflerini şu şekilde özetledi: "Plak olarak üç çalışmamız var. Birincisi, Edip Akbayram ve Dostlar. İkinci olarak Dostlar, üçüncü olarak ise solo çalışmalar yapacağız. Çalışmalarımızı, dışarıdaki Yes ve Rick Wakeman olayına benzetebiliriz. Ancak, kopma diye bir şey asla düşünülmez."

Kayıtlar için birçok prova yapıldı ve büyük bir hevesle stüdyoya girildi. Bunca çabanın ardından Garip 45'lik plağının kaydı kasım ayında bitirildi ve plağın yayımlanması aralık ayında gerçekleşti. Psikedelik motiflerle süslenen parçalar, düzenleme dalında ödüller kazandı ve satış rekorları kırdı.

Ocak ayında çıktıkları turneyi yarıda kesip İstanbul'a dönmek zorunda kalan grup, menajerleri Celal Tuncel tarafından dolandırılarak büyük bir ihanete tanık oldu. Bu dolandırıcılık olayı etkisini kaybetmeden gruptan Murat'ın ayrılması üzerine Vecdi ve Koral geri dönmüş, grup eski kadrosuna kavuştu. Murat, ayrılışıyla ilgili şu açıklamayı yaptı: "Aramızda müzikal anlaşmazlıklar var. Onlar, Deep Purple ve Yes gibi gruplardan motifler alıp parçaları montajlamayı istiyorlar. Oysa ben müzikte bu tür montaj yaklaşımlarına karşıyım."

Mart ayında, ilk defa Hey Oskarları Konseri'nde Kolum Nerden Aldın Zinciri ve Gam Üstüne Gam şarkılarını seslendiren grup, aynı şarkılardan oluşan plağı mayıs ayında yayımladı. Bu sırada klavyeye Kılıç Danışman ve elektro gitara Taner Öngür geldi. Galip ise kısa süreliğine ayrılıp Dervişan'da çalışmaya başladı. Daha sonra baterist Koral, sağlık sorunlarından dolayı bateri çalmayı bırakınca yerine Ayzer Danga geldi. Ağustos ayında ise Taner ve Kılıç gruptan ayrıldı ve onların yerine Galip geri döndü.

Ekim ayında Affetmem Seni ve Dar Ağacı şarkılarının kayıtlarını yaptı. Bu iki şarkının 45'lik olarak yayınlanması düşünülüyordu. Fakat Mehmet Emmi parçası, Dar Ağacı'nın önüne geçerek 45'liğin ikinci yüzünü doldurdu. Dar Ağacı ise Nedir Ne Değildir? albümünün uzunçalarında yayınlanacaktı. Bu 45'lik sonrası Vecdi, tartışmalar sonucunda grubun haklarını Akbayram'a vererek gruptan ayrıldı ve müziği bıraktı. Yerine Avrupa’da plak dolduran Barış Manço'nun basçısı Mithat Danışan (Panço Mithat) alındı.

Yeni kadro, Zalim Zalim plağını, moog klavye ve mellotron ağırlıklı bir düzenlemeyle kaydetti. Plaklarda sentezleyicilerden Galip sorumluydu. Temmuz ayında bu plağın yayınlanmasının ardından grup, uzunçalar kayıtlarını çıkartmak üzere stüdyoya girdi. Bu kayıt döneminde yaylı ve nefesli çalgıların katkısıyla yapılan Yaralarım’ın yanında, şarkının devriyle oynandığı Arabam Kaldı Yolda gibi grubun kendisini aşma çabasının ürünü eserler kaydedildi.

Bu dönemlerde Pink Floyd'un uçuk kaçık şeyler yaptığını belirten Akbayram'ın, onların dinleyicilerinin üzerinde farklı izler bırakışının gözünden kaçmadığı görülmektedir. Bu etkinin ardından grup, dinleyiciyi şaşırtmak amacıyla Arabam Kaldı Yolda parçasını kaydetti. Bulanık elektro gitar solosuyla başlayan parçada, "Dehha!" nidası ile başlayan süreç, kaset bozulmuş hissiyatı yaratmak amacıyla ses mühendisi Sıtkı Acim ile birlikte albümün makara bandının hızlandırılmasıyla gerçekleştirildi.

Bu efekt, şarkının dinleyiciyi yanıltmasına ve kasetin bozulmuş olduğu izlenimi uyandırmasına olanak tanıdı. Ancak kısa bir süre sonra "Hayda!" nidası ile bu hissiyatın kaset bozulmasıyla ilgili olmadığı anlaştırıldı. Bu yaratıcı teknik, dinleyicinin dikkatini çekmek ve şarkının havasını farklı düzeye taşımak için güzel bir taktikti. Ayrıca Haberin Var mı?, Ayrılık, Adam Olmak Dile Kolay ve Bırak Beni gibi protest parçalar kaydedildi.

Ocak başında Akbayram'ın, tamamını Dostlar'la kaydettiği ilk albümü ve aynı zamanda ilk uzunçaları olan Nedir Ne Değildir? yayınlandı. Albümün plak versiyonunda, kuklaların yer aldığı açılır bir kapak tasarlandı. Kapağın genel tasarımından kuklaların kullanımına kadar albümde, Jethro Tull'ın 1969'da çıkardığı Stand Up albümünden uyarlanıldı.

Albüm, Dostlar'ın iddia ettiği gibi ne bir evrimi ne de bir devrimi kapsıyordu. Grubun bir önceki yıl kaydettiği uzunçalarlardan oluşan albüm, tam olarak progresif ve psikedelik rock sentezidir. Yaralarım parçasının elektro gitar patlaması riff'iyle başlayan albüm, Mahzuni Şerif'in birçok şarkısının farklı rock motifleri birleşimiyle devam ediyordu. İllüstrasyon tekniğiyle hazırlanmış kapağı, ilgi çekici yaprak ve portre çizimleriyle özelleştirildi.

Sessiz sedasız dağılan grup, Ayzer Danga'nın Akbayram'la buluşmasıyla mayıs ayında yeniden kuruldu. Kadronun tek sabit elemanı ise Ayzer idi. Yeni kadro için bağlamaya Mete Akkuş, elektro gitara İlhan İşerli ve bas gitara ise Cengiz Öztunç alındı. Mete, öncesinde Tülay Özer'in grubunda çalışmıştı ve Pendik Halkevi kökenliydi. Cengiz, ABC Koleji ve İstanbul Transit orkestralarında çalışmıştı. İlhan ise mayıs ayında tamamen dağılmış olan Erol Büyükburç ve grubunun bir elemanıydı.

Mayıs ayında klavyeci Turhan Yükseler ile birlikte stüdyoya giren grup, Aldırma Gönül Aldırma 45'liğini kaydetti. Bu plağın yayınlanması temmuzun son günlerini beklemek gerekse de yayınlanmasıyla birlikte satış rekorları kırması ve onlarca ödül kazandırması bu bekleyişi tamamen haklı çıkardı. Ardından, grubun 22-30 Ekim arasında Kıymayın Efendiler 45'liği için stüdyoya gireceği yazılsa da bu plak için 1978 yılını beklemek gerekti.

1. 1974 · ALBÜM Edip Akbayram Dostlar Edip Akbayram 1974
2. 1977 · ALBÜM Nedir Ne Değildir? Dostlar Nedir Ne Değildir? 1977
3. 1982 · ALBÜM Nice Yıllara Gülüm Dostlar Nice Yıllara Gülüm 1982
4. 1986 · ALBÜM Yeni Gelen Güne Türkü Dostlar Yeni Gelen Güne Türkü 1986

Liste Vikipedi maddesindeki diskografiden alındı. Görseli bulunamayanlar künyesinden dizildi.