Çeşme Deniz Muharebesi Osmanlı donanması ile Rus filosu karşılaşması

Osmanlı donanmasının Ege Denizi'ne doğru yelken açtığını haber alan iki Rus filosu Akdeniz'de Osmanlı donanmasını aramaya koyuldu. İki filonun komutanları Rus Amiral Grigori Spiridov ve İngiliz danışman Amiral John Elphinstone'du. Bu iki Rus filosunda 21 tane gemi bulunmaktaydı: Bunlardan 9 tanesi 66-68 toplu kalyon, 3 tanesi 38-32 toplu fırkateyn, 1 tanesi 12 havan taşıyan bomba, 4 tanesi ateş gemisi, 4 tanesi de nakliye gemisiydi.

Osmanlı donanmasının mevcudu bütün ayrıntılarıyla bilinmemektedir. Fakat 14-16 büyük kalyon bulunduğu ve bunlardan Burc-u Zafer'in 84 topluRodosun 60 toplu ve Kaptanpaşa'nın Kapudane kalyonunun 100 toplu olduğu biliniyor. Ayrıca 6 fırkateyn, 6 mahon, 13 kadırga ve 32 daha küçük çapta gemi bulunmaktaydı. Toplam top adedi yaklaşık 1.300 idi.

Osmanlı donanması üç sıra olarak demir atmıştı. Birinci sırada 70-100 topla 10 kalyon bulunmaktaydı. Bunlardan kuzeyden dördüncü kalyonda Osmanlı donanmasının komutanı Kaptanpaşa Mandalzade Hüsameddin Paşa bulunmakta; kuzeyden ilk kalyon Burc-u Zafer olup kaptanı Cezayirli Hasan Bey idi ve kuzeyden yedinci kalyonun kaptanı Rodos sancak beyi Cafer Bey idi. Donanmada bulunan diğer 2 kalyon bir önceki akşam Midilli'ye gitmişti. İkinci sırada yaklaşık 6 tane daha kalyon bulunmaktaydı ve birinci sıra kalyonlar aralarında açıklık bırakılarak bu ikinci sıra gemilerin ileri ateş etmeleri sağlanmıştı. Bunların arkasında üçüncü sırada fırkateynler, mahonlar, kadırgalar ve diğer ufak parça gemiler bulunmaktaydı.

5 Temmuz 1770'te Osmanlı donanmasını Karaburun yarımadası ile Sakız adası arasında Çeşme Körfezi'nin hemen kuzey açıklarında demir atmış olarak buldu. 6 Temmuz'da öğleyin Osmanlı donanması saat 11.45'te ateş açıp savaşa başladı ve Rus filoları da hemen karşı ateş açtılar. Büyük Rus kalyonları planlanan taktik sırasını koruyamadılar. Evropa, Rostislav'ın arkasında kaldı; Trech Svyatitelai bir Osmanlı kalyonu etrafında döndükten sonra yanlışlıkla Trech İerarchov tarafından ateşe maruz kaldıktan sonra ancak taktik sırasına geri gelebildi; Sv. Ianuarii ise bir müddet ters yöne gittikten sonra taktik sıraya geri döndürüldü.

Çok geçmeden Osmanlı donanmasının sol yanında bulunan Cezayirli Hasan Bey komutasındaki "Burc-u Zafer" üç-ambarlı kalyonu ile Rus Kaputane amirali Spiritov komutasındaki Sv. Evstafii üç-ambarlı kalyonu arasında bir çatışma başladı. "Burc-u Zafer", üzerine gelmekte olan "Sv. Evstafii" büyük kalyonu üzerine gülle yağdırarak Rus kalyonunun bütün armalarını budadı ve bir gülle isabeti ile kalyonun dümenini parçaladı. Rus kalyonu akıntı dolayısıyla "Burc-u Zafer" üzerine düştü ve iki kalyon birbirine yanaștılar. Hasan Bey 30 kişi ile derhal Rus kalyonuna atlayıp dövüşe girişti ama yaralanarak; kendi kalyonuna geri dönmek zorunda kaldı. Bu sırada Rus kalyonunun cephaneleği ateş aldı ve bir yangın başladı; bu yangın Burc-u Zafer'e de sirayet etti ve iki kalyon da yanarak sonunda battılar. Gemisini kaybeden yaralı Kapudane Hasan Bey denize atlayarak sahile çıkmayı başardı. R