Mandalzâde Hüsâmeddin Paşa

Anne tarafından Türk asıllı Canım Hoca Mehmed Paşa'nın torunudur. Babası ise İspanyol kökenli Frenk Mustafa Paşa'nın oğlu Abdülkadir Paşa'dır. Hüsâmeddin Paşa tersanede yetişmiş bir denizciydi. 1769 yılında mirmiran rütbesine ulaştı ve mutasarrıflığa tayin edildi. 26 Nisan 1770'te, 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı devam etmekteyken, Eğribozlu İbrahim Paşa'nın yerine vezirlikle Kaptan-ı Derya tayin edildi. Hüsâmeddin Paşa göreve geldiğinde Osmanlı donanması ihmâl edilmiş ve çok zayıf bir duruma gelmişti. Rusya ise Baltık denizindeki donanmasını kuvvetlendirmişti ve donanmasına Akdeniz ve Karadeniz'de üs kurmak istiyordu.

İngiltere'yle iş birliği yapan Rusya Mora Yarımadasına yolladığı casusların kışkırtmasıyla Ortodoks vatandaşlar arasında Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanma çıkarttı. Bu ayaklanmayı denizden desteklemek için de Amiral Grigoriy Spiridov komutasındaki Rus donanması Cebelitarık'tan Akdeniz'e girerek Mora'ya doğru hareket etti. 5 Temmuz 1770 tarihinde Hüsâmeddin Paşa'nın filosu Koyun Adaları mevkiinde Amiral Spiridov'un filosuyla karşı karşıya geldi. Çıkan çatışmada her iki filonun gemileri de yara aldı ve yangın çıktı. Hüsâmeddin Paşa komutanlarından Cezayirli Hasan Paşa'nın bütün itirazlarına rağmen donanmayı hareket ettirerek İzmir açıklarında Sakız Adası'yla Çeşme limanı arasındaki sulara demirledi. Hüsâmeddin Paşa'nın bu kararı ertesi gün Osmanlı donanmasının İnebahtı Savaşı'ndan bu yana aldığı ilk büyük yenilgiyi almasına neden olacaktı.

6 Temmuz günü İngiliz donanmasına ait bir ateş kayığı Çeşme limanına girdi. İngiliz ve Rus donanmaları açıklarda bekliyordu. Hüsâmeddin Paşa Osmanlı donanmasını açık denize çıkararak savaşma cesaretini göstermedi. Kaçacak bir yeri olmayan ve yan yana demirlemiş Osmanlı gemileri tutuştu. Savaş yapmaya gerek bile kalmadan Osmanlı donanması tamamen imha edilmiş oldu. Cezayirli Hasan Paşa yaralı olarak kurtuldu. Çeşme Deniz Muharebesi olarak bilinen bu çatışmadan sonra Hüsâmeddin Paşa azledildi. Paşa, birkaç hafta içinde üzüntüden ölmüştür.

Yerine getirilen Câfer Paşa da Çeşme mağlubiyetinin sorumlularındandı. Onun da ihmali anlaşılınca azledilerek 22 Ekim 1770'de yerine Cezayirli Hasan Paşa Kaptan-ı Deryalığa tayin edildi.