biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Ali Rıza Şengel
Kültür & Sanat · 1879–1953

Ali Rıza Şengel Nazariyat çalışmaları ve bestekârlığı

Bilinen diğer adları: Eyyûbî Ali Rıza Bey

Ali Rıza Şengel veya tanınan adıyla Eyyûbî Ali Rıza Bey (1879, Eyüpsultan-28 Eylül 1953, İstanbul), Klasik Türk müziği bestekârı, mûsiki nazariyatçısı, hânende, zâkirbaşı, nevbezen ve mûsiki hocasıdır. 1914 yılında Askerî Müze bünyesinde kurulan Mehterhâne-i H...

Hayat çizgisi 11 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
187919201953
Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler Eğitim Önemli eserler Miras
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Ali Rıza Şengel veya tanınan adıyla Eyyûbî Ali Rıza Bey (1879, Eyüpsultan-28 Eylül 1953, İstanbul), Klasik Türk müziği bestekârı, mûsiki nazariyatçısı, hânende, zâkirbaşı, nevbezen ve mûsiki hocasıdır. 1914 yılında Askerî Müze bünyesinde kurulan Mehterhâne-i Hâkânî'nin ilk mehterbaşısı olarak görev yapmış; unutulmaya yüz tutmuş geleneksel mehter repertuvarının canlandırılmasına öncülük ederek günümüzde de icra edilen hüseynî makamındaki "Ceddin Deden" adıyla tanınan Eski Ordu Marşı'nı bestelemiştir.

Şengel aynı zamanda 20. yüzyılın başlarında dergâh ve tekkelerdeki zâkirlerden dinleyip derlediği yüzlerce eseri notaya aktararak Türk tasavvuf mûsikîsi mirasının günümüze ulaşmasında en önemli kaynaklardan biri kabul edilen İlâhiyyât külliyatını hazırlamıştır.

02

Nazariyat çalışmaları ve bestekârlığı

—Nazariyat çalışmaları ve bestekârlığı 8 eser · katalog fişleri
  1. № 001 Ali Rıza Şengel, Klasik Türk mûsikîsinin son büyük nazariyat ve makam üstatları arasında kabul edilir. Mûsiki nazariyatındaki vukufiyeti neticesinde şehnaz-kürdî, tâhir-kürdî ve şehnaz-hâverân makamlarını tertip etmiştir (bazı araştırmacılar şehnaz-hâverân makamını sıfırdan ihdas etmek yerine tarihî kaynaklardan yeniden ihya ettiğini belirtir)
  2. № 002 Dinî ve lâdinî (din dışı) sahalarda 1000 civarında eser bestelediği rivayet edilmektedir. İlk bestesini 1905 yılında râhatü'l-ervâh makamında ve zencir usûlünde "Her ne dem alsa ele câm-ı safâyı sâkî" mısraıyla başlayan eserle verdi. Müzikolog Yılmaz Öztuna, Şengel'in peşrev, saz semaisi, longa, beste, semai, marş, şarkı, tevşih ve ilahi formlarında tespit edilen 155 eserinin dökümünü vermiştir
  3. № 003 Bestelediği kırk dokuz tevşih ve ilahinin nota ve güfteleri, Abdülkadir Töre koleksiyonuyla birleştirilerek hazırlanan dokuz ciltlik külliyatta neşredilmiştir. En tanınmış dinî eserleri şunlardır:
  4. № 004 "Yâ kerîm Allah bize mağfiret kıl" (İsfahan ilahi)
  5. № 005 "Ben bilmez idim gizli ayân hep sen imişsin" (Acemaşiran ilahi)
  6. № 006 "Dervişlik baştadır taçta değildir" (Nikriz ilahi)
  7. № 007 "Derdmendim mücrimim dermâna geldim yâ Resûl" (Rast tevşih)
  8. № 008 "Cânım kurban olsun senin yoluna" (Hüseynî tevşih)

Ali Rıza Şengel · diğer bölümler

← Ali Rıza Şengel profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1879

    Ali Rıza Şengel veya tanınan adıyla Eyyûbî Ali Rıza Bey (1879, Eyüpsultan-28 Eylül 1953, İstanbul), Klasik Türk müziği bestekârı, mûsiki nazariyatçısı, hânende, zâkirbaşı, nevbezen ve mûsiki hocasıdır.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1905

    İlk bestesini 1905 yılında râhatü'l-ervâh makamında ve zencir usûlünde "Her ne dem alsa ele câm-ı safâyı sâkî" mısraıyla başlayan eserle verdi.

    Önemli eserler tek kaynak
  3. 1906

    21 Kasım 1906 tarihinden itibaren bizzat meşk ettiği ve dergâhlardaki yetkin zâkirlerden dinlediği ilahileri iki büyük defterde toplamıştır.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1908

    Sahneye ilk kez 1908 yılında Donanma Cemiyeti yararına düzenlenen bir hayır müsameresinde hânende olarak çıktı.

    İlk üretimler tek kaynak
  5. 1914

    Osmanlı döneminde mehter havaları notaya alınmayıp meşk usulüyle kulaktan kulağa aktarıldığı için 1914 yılına gelindiğinde eski mehter ezgilerinin büyük bir kısmı unutulmuş durumdaydı.

    Önemli eserler tek kaynak
  6. 1918

    Askerî Müze tarafından yayımlanan Mehterhâne-i Hâkânî Notaları serisinde Şengel'in eserleri de yer aldı (örneğin Kasım 1918 tarihli 29 numaralı, sûznâk makamında ve hafif usûlündeki Kâr-ı Âh zi-tû).

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1922

    1922 yılında Maarif Nezâreti'ne bağlı özel mûsiki okulları kapsamında kurulan Terakkî-i Mûsikî Mektebi'nin kurucuları arasında yer aldı; okulun idaresini Ali Salâhî Bey, Kānûnî Nâzım Bey ve Fahri Kopuz ile birlikte yürüttü (bu mektep 1927 yılına kadar faaliyet göstermiştir).

    Eğitim tek kaynak
  8. 1947

    1947 yılında İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sanatkârın jübilesi mahiyetinde adına özel bir saygı gecesi düzenlendi.

    Önemli eserler tek kaynak
  9. 1953

    Ali Rıza Şengel, 28 Eylül 1953 tarihinde 74 yaşında İstanbul'da hayatını kaybetti.

    Miras tek kaynak
  10. 1982

    Vefatının ardından bacanağı olan zâkirbaşı Selahattin Gürer'e intikal eden ve 424 dinî eser ihtiva eden birinci defter, Kubbealtı Kültür ve Sanat Vakfı tarafından Yusuf Ömürlü neşriyle Türk Mûsikîsi Klasikleri: İlâhîler adıyla dört cilt hâlinde yayımlanmıştır (İstanbul 197-1982).

    Miras tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Ali Rıza Şengel Abdülkadir Töre Ali Rıza Bey Arif Sami Toker Donanma Cemiyeti Enver Paşa Fahri Kopuz İsmail Hakkı Bey İstanbul Şehir Tiyatro...
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor Abdülkadir Töre

    “Bestelediği kırk dokuz tevşih ve ilahinin nota ve güfteleri, Abdülkadir Töre koleksiyonuyla birleştirilerek hazırlanan dokuz ciltlik külliyatta neşredilmiştir.”

  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor Ali Rıza Bey

    “Ali Rıza Şengel veya tanınan adıyla Eyyûbî Ali Rıza Bey (1879, Eyüpsultan-28 Eylül 1953, İstanbul), Klasik Türk müziği bestekârı, mûsiki nazariyatçısı, hânende, zâkirbaşı, nevbezen...”

  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor Arif Sami Toker

    “Türk sanat müziği bestecisi ve ses sanatçısı Arif Sami Toker ile hânende ve mevlithan Hâfız Hüseyin Tolan, Şengel'in yetiştirdiği en bilinen talebeleri arasındadır.”

  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor Donanma Cemiyeti

    “Sahneye ilk kez 1908 yılında Donanma Cemiyeti yararına düzenlenen bir hayır müsameresinde hânende olarak çıktı.”

  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor Enver Paşa

    “1826 yılında Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağının lağvedilmesinin ardından kapatılan tarihî mehter teşkilatı, 1914 yılında Askerî Müze Müdürü Ferik Ahmet Muhtar Paşa, Harbiye Nazır...”

  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor Fahri Kopuz

    “1922 yılında Maarif Nezâreti'ne bağlı özel mûsiki okulları kapsamında kurulan Terakkî-i Mûsikî Mektebi'nin kurucuları arasında yer aldı; okulun idaresini Ali Salâhî Bey, Kānûnî Nâz...”

  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor İsmail Hakkı Bey

    “On sekiz yaşına geldiğinde dönemin önde gelen mûsiki muallimlerinden Muallim İsmail Hakkı Bey'in mûsiki dershanesine kaydolarak solfej ve nazariyat dersleri almaya başladı.”

  • Ali Rıza Şengel hayat hikâyesinde anıyor İstanbul Şehir Tiyatroları

    “1947 yılında İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sanatkârın jübilesi mahiyetinde adına özel bir saygı gecesi düzenlendi.”

05

Kaynaklar

11kaynak kaydı
3farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
10zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Ali Rıza Şengel
    tr.wikipedia.org · erişim 03.10.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Özcan, Nuri (2010), "ŞENGEL, Ali Rıza", TDV İslâm Ansiklopedisi, 38, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, ss. 537-538
    islamansiklopedisi.org.tr · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Doğrusöz, Nilgün; Tekin, Erhan (2018). "Yirminci Yüzyılda Kültürel Bellek ve Geleneğin Yeniden İhyası Bağlamında Mehterhâne-i Hâkânî". Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. 17 (65). s. 330. doi:10.17755/esosder.382025.
    doi.org · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Öztuna, Yılmaz (2006). Büyük Türk Mûsikisi Ansiklopedisi. II. İstanbul: Orient Yayınları. ss. 349-351. ISBN 975-6124-04-0.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Sözer, Vural (1964). Müzik ve Müzisyenler Ansiklopedisi. İstanbul: Atlas Kitabevi. ss. 406-407.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Özden, Evren (2013). "Osmanlı'nın Mûsikî Okulları". Rast Müzikoloji Dergisi. 1 (2). s. 22.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Özalp, M. Nazmi (2000). Türk Mûsikîsi Tarihi. II. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları. ss. 74, 183-184.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Vural, Timur (2016). "Mehter Geleneğinin Yaşayan Kimliği". Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 77. s. 32.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Saadet, Emine Banu; Cevher, M. Hakan (2020). "Osmanlı Mehter Teşkilatından Günümüze Ulaşan Bazı İzler Mehterhane Mensuplarına Ait Mezar Taşları". Rast Müzikoloji Dergisi. 8 (1). ss. 2389-2390.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Sanlıkol, Mehmet Ali (2011). Çalıcı Mehterler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. ss. 109-111. ISBN 978-975-08-2076-2.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  11. K·11
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Rona, Mustafa (1970). Yirminci Yüzyıl Türk Musikisi. İstanbul: Türkiye Yayınevi. ss. 220-225.
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Ali Rıza Şengel” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    11 kaynak ve 10 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

İşkodra Madalyası

Kültür & Sanat

aynı alan · kültür & sanat

Tirimüjgan Kadınefendi

(ö · d. 1852

aynı alan · kültür & sanat

İnsan Hakları Derneği

Genel merkezi Ankara'da bulunan bir sivil toplum kuruluşu

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →