Ahmet İhsan Tokgöz

1868 yılında Erzurum'da doğdu. Aslen Kastamonu'nun Taşköprü kazasındandı. Babası, Osmanlı İmparatorluğu'nda defterdarlık ve muhasebecilik görevlerinde bulunmuş Ahmet Halit Bey'dir. Babasının Erzurum, Priştine, İşkodra, Kastamonu, İstanbul, Şam, Ankara ve Bursa'da defterdarlık yapması nedeniyle çocukluğu farklı şehirlerde geçti. Şam Askerî Rüştiyesi'nde Arapça ve Fransızca öğrenmeye başladı, ardından babasının Ankara defterdarlığı yaptığı dönemde onunla birlikte Ankara'ya gitti. O sırada Ankara'da sürgünde bulunan, babasının yakın arkadaşı Agâh Efendi'den ders alarak Fransızcasını ilerletti. Agâh Efendi'nin evinde Jules Verne'in onu çok etkileyen romanları ile tanıştı. Ortaöğrenimini Şam Askeri Rüşdiyesi ve Üsküdar İdadisi'nde tamamladı.

1881'de Mülkiye Mektebi'ne girdi. Bu okulda edebiyat hocası Recaizade Mahmut Ekrem'in yenilik, inkilapçılık, modernlik ve Batılılaşma hakkındaki fikirlerinden etkilendi. Okul yıllarında Fransızcadan çeviriler yaptı. İlk çevirisi, Bir Serseri adıyla çevirdiği, Etien Enol ve Lui Judimi'nin Vagabond adlı romanıdır. Kitabı, Asır Kütüphanesi sahibi Kirkor Faik Kayseryan eliyle yayımladı (1884). Ardından Jules Vernes eserlerini çevirmeye başladı ve okulda Mütercim İhsan olarak tanındı.

Seksen Günde Devriâlem romanı Türkçeye çevirdiği ilk Jules Vernes romanı idi. Bu eseri 1888 yılında formalar halinde yayımladıktan sonra Jules Verne'nin Esrarlı Ada adlı bir diğer bilimkurgu romanını da Türkçeye çevirerek yayımladı. Seksen Günde Devr-i Âlem ve Esrarlı Ada beklenenden fazla ilgi görünce romanların Paris'teki yayımcısı Hetzel Yayınevi ile iletişime geçti; eserin orijinalinde kullanılmış olan resimler yayınevi tarafından şimşir kalıplardan galvanolar şeklinde gönderildi ve böylece Verne'nin Denizler Altında Seyahat romanını resimli olarak bastı. Arakel Kitabhânesi'nin siparişi üzerine Kaptan Grant'ın Çocukları'nı çevirdi.

Ahmet İhsan, Jules Vernes'in toplam 12 eserini çevirmiş, Jules Vernes dışında ve Georges Ohnet, André Theuriet Octave Feuillet, Eugène Sue Emile Richbourg, Paul de Kock, Xavier de Montepin, François Coppée, Alphonse Daudet, Roland Dorgéles ve Paul Bourget gibi dönemin çok okunan yazarlarının eserlerini Türkçeye çevirmiştir.

1887'de Mülkiye Mektebi'nden mezun oldu ve Hariciye Nezareti Tercüme Kalemi'nde Fransızca mütercimliğine atandı. Altı ay sonra Tophane Müşirliği'ne geçti. Burada memuriyeti devam ederken Maarif Nezareti'nden izin alıp Ümran dergisini kurdu. İlk sayısı 3 Ekim 1887 tarihinde çıkan dergi 15 günde bir yayımlandı. Yazar, 19 Mayıs 1885'te Moskova'dan başlayıp 2 Ağustos 1885'te Vladivostok kentinden sonlanan hayali bir seyahati derginin 1-19 sayıları arasında 17 mektup olarak Asya-yı Şarkiye Seyahâti adıyla tefrika etti. Tophane Meclis-i Harbiye Dairesi'nin gazeteciliği ya da Tophane'deki işini bırakmasını söylemesi üzerine resmî görevini bıraktı. Devrin hükûmeti bütün dergilerin ruhsatlarını iptal edince Ümran 29. sayısında kapandı.

Ümran dergisi kapandıktan sonra yayıncılığa devam etmek isteyen Ahmet İhsan, matbaa kurmak için gerekli sermayeyi biriktirmek üzere tercüme faaliyetlerine devam etti. Bir süre Nikolaidis Efendi tarafından çıkarılan Servet gazetesinde tercüman olarak çalıştı. 1891'de Âlem Matbaası''na ortak oldu. Matbaa, birçok defa isim değiştirdikten sonra Ahmed İhsan Matbaası adını aldı. Ahmet İhsan, matbaacılık hayatı boyunca 63 eser yayımladı ve bu eserlerin 49'unu kendi matbaasında bastı.

Ahmet İhsan, Avrupa'daki matbaacılık tekniklerini öğrenmek için 1891 yılının Mayıs ayında Avrupa'ya bir inceleme gezisine çıktı. Dört ay süren seyahatine ait izlenimlerini Avrupa'da Ne Gördüm adlı kitapta anlattı. Dönüşte matbaasını ülkedeki çinkografi ve klişehaneye sahip ilk Türk matbaası haline getirdi. Matbaacılık alanına katkılarından ötürü kendisine II. Meşrutiyet'te Maarif Nişanı verildi.

Matbaasında bastığı İstanbul manzaralı resimler, Osmanlı matbaacılığında rastlanan ilk resimli yayınlar arasındadır.