biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Abdülmelik Fırat
Siyasetçi · 1934–2009

Abdülmelik Fırat Yaşamı

Abdülmelik Fırat (1934, Hınıs - 29 Eylül 2009, Ankara), Kürt asıllı Türk siyasetçi.

Hayat çizgisi 6 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
193419702009
Önemli eserler Miras
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Abdülmelik Fırat (1934, Hınıs - 29 Eylül 2009, Ankara), Kürt asıllı Türk siyasetçi.

02

Yaşamı

—Yaşamı

Şeyh Said'in torunu olan Abdülmelik Fırat 11. Dönem Erzurum Milletvekilliği (DP) ve 19. Dönem Erzurum Milletvekilliği (DYP) yaptı. 2002 yılında Hak ve Özgürlükler Partisini kurdu ve onursal başkanlığını yaptı. 29 Eylül 2009 tarihinde öldü. Erzurum, Hınıs ilçesindeki Kolhisar köyündeki aile kabristanında defnedildi.

Diyarbakır Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu mezunudur. Babası Şeyh Şahabettin, Şeyh Said'in yeğenidir ve aynı zamanda onun kızı Ayşan Hanım ile evliydi. 1925'teki isyanın ardından Şeyh Said ve pek çok yakını idam edildi. Ailenin hayatta olan mensupları da sürgüne gönderildiler. Sürgüne gönderilenler, 1929'un Mart ayında Takrir-i Sükun Kanunu'nun kaldırılmasıyla memleketlerine geri dönebildiler. Ancak topraklarına el konulmuştu. Tekrar gidip yerleşmelerine izin verildi, fakat araziler resmen verilmedi. Bu arada Soyadı Kanunu çıkarılmış, Şeyh Said ailesinin bir kısmına sürgünde Fırat soyadı verilmişti. Ancak Aile 1935'te ikinci kez sürgüne tabi tutuldu.

Çok partili dönemin başlaması ile TBMM, 8 Haziran 1947'de 5098 sayılı kanunu kabul ederek, 1934'teki Mecburî İskân Kanunu'nun bazı maddelerini değiştirdi, bazı maddelerini de yürürlükten kaldırdı. Böylece Fırat ailesi birkaç günlük yolculuğun ardından Hınıs'ın Kolhisar köyüne döndüler. İlk kez 1957'de yaşını 7 yıl büyüterek Demokrat Parti Erzurum milletvekili oldu. 27 Mayıs Darbesi'nde tutuklanan yaklaşık 500 kişinin içinde en genciydi. 1,5 yıla yakın Yassıada'da kaldı. Yargılama sonucu önce idam cezasına çarptırıldı, daha sonra cezası hapis cezasına çevrildi ve 1,5 sene de Kayseri Cezaevinde kaldı.

1991'de Erzurum'dan DYP milletvekili seçildi, ancak daha sonra hükûmetin Kürt politikasıyla ters düşerek istifa etti.

İstifası ile ilgili Özgür Ülke Gazetesi'ne 22 Kasım 1994 tarihinde şöyle bir mülakat verdi: "İstifa, af talep etmek... görevi bihakkın yerine getirmediği zaman affını talep etmek onurlu haysiyetli bir harekettir. Aziz halkıma parlamentodaki durumunu ve içinde bulunduğum psikolojik şartları vurgulayarak izinlerini ve beni affetmelerini rica edeceğim. Parlamentoda bir palamenterin korkuluk olmaktan öte hiçbir fonksiyonu yoktur ve kalmamıştır. Vekaletinizi hakkıyla yerine getirebilecek inancımı kaybetmek üzereyim. Onu ve haysiyetin rencide olmaktadır. Büyük bir eziklik duymaktayım." Bir ara RP'den ihraç edilen Hasan Mezarcı ile yeni bir parti kuruluşuna çalıştı, sonuç alamadı. Yeni Demokrasi Hareketi ile temas kurdu en sonunda Hak ve Özgürlükler Partisini kurdu.

Kürtçe ve Türkçenin yanı sıra Arapça, Farsça, İngilizce ve Fransızca da konuşan Fırat, TBMM'nin en çok yabancı dil bilen üyelerindendi. HAK-PAR onursal başkanlığı yaptı.

Uzun yıllardır "Multiple Miyelom" adı verilen kan hastalığıyla mücadele eden Fırat, 29 Eylül 2009 tarihinde böbrek yetmezliği sonucunda solunum ve yutma problemi ortaya çıkması üzerine yoğun bakım servisine kaldırıldı, saat 13.55'te solunum ve dolaşım yetmezliği sonucu öldü.

1 Ekim 2009'da memleketi Erzurum'un Hınıs ilçesi Kolhisar mahallesinde bulunan aile kabristanına defnedildi.

← Abdülmelik Fırat profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1934

    Abdülmelik Fırat (1934, Hınıs - 29 Eylül 2009, Ankara), Kürt asıllı Türk siyasetçi.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1935

    Ancak Aile 1935'te ikinci kez sürgüne tabi tutuldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  3. 1947

    Çok partili dönemin başlaması ile TBMM, 8 Haziran 1947'de 5098 sayılı kanunu kabul ederek, 1934'teki Mecburî İskân Kanunu'nun bazı maddelerini değiştirdi, bazı maddelerini de yürürlükten kaldırdı.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1957

    İlk kez 1957'de yaşını 7 yıl büyüterek Demokrat Parti Erzurum milletvekili oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1991

    1991'de Erzurum'dan DYP milletvekili seçildi, ancak daha sonra hükûmetin Kürt politikasıyla ters düşerek istifa etti.

    Önemli eserler tek kaynak
  6. 1994

    İstifası ile ilgili Özgür Ülke Gazetesi'ne 22 Kasım 1994 tarihinde şöyle bir mülakat verdi: "İstifa, af talep etmek...

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 2002

    2002 yılında Hak ve Özgürlükler Partisini kurdu ve onursal başkanlığını yaptı.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 2009

    29 Eylül 2009 tarihinde öldü.

    Miras tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Abdülmelik Fırat Hasan Mezarcı İskân Kanunu Şeyh Said Soyadı Kanunu Halis Öztürk Behçet Cantürk
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Abdülmelik Fırat hayat hikâyesinde anıyor Hasan Mezarcı

    “Büyük bir eziklik duymaktayım." Bir ara RP'den ihraç edilen Hasan Mezarcı ile yeni bir parti kuruluşuna çalıştı, sonuç alamadı.”

  • Abdülmelik Fırat hayat hikâyesinde anıyor İskân Kanunu

    “Çok partili dönemin başlaması ile TBMM, 8 Haziran 1947'de 5098 sayılı kanunu kabul ederek, 1934'teki Mecburî İskân Kanunu'nun bazı maddelerini değiştirdi, bazı maddelerini de yürür...”

  • Abdülmelik Fırat hayat hikâyesinde anıyor Şeyh Said

    “Şeyh Said'in torunu olan Abdülmelik Fırat 11.”

  • Abdülmelik Fırat hayat hikâyesinde anıyor Soyadı Kanunu

    “Bu arada Soyadı Kanunu çıkarılmış, Şeyh Said ailesinin bir kısmına sürgünde Fırat soyadı verilmişti.”

  • Abdülmelik Fırat kendi hikâyesinde anılıyor Halis Öztürk

    “Yassıada ve Kayseri hapishanesinde kaldığı dönemin koğuş arkadaşı Abdülmelik Fırat, Fırat Mahzun Akar adlı anılarında Halis Öztürk'ün çok zeki ve esprili bir kişiliğe sahip olduğu...”

  • Abdülmelik Fırat kendi hikâyesinde anılıyor Behçet Cantürk

    “Cenaze törenine Abdülmelik Fırat, İbrahim Tatlıses, İdris Özbir, Ahmet Kaya, Selami Şahin, Ferhat Tunç, Orhan Doğan, Tarık Ziya, Rahmi Saltuk, Yaşar Kaya, Sadık Gürbüz, Mehmet Ali...”

05

Kaynaklar

6kaynak kaydı
5farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
8zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Abdülmelik Fırat
    tr.wikipedia.org · erişim 03.10.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Abdülmelik Fırat Vefat Etti". Hürriyet. 29 Eylül 2009. 10 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2026.
    arşiv · www.hurriyet.com.tr · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Yeni Safak Online - Dizi : Sürgünde büyüyen siyasetçi: Abdülmelik Fırat". yenisafak.com. 27 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2024.
    arşiv · www.yenisafak.com · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "KURUCU GENENL BAŞKANIMIZ – HAK VE öZGÜRLÜKLER PARTİSİ". 17 Temmuz 2024. 20 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2024.
    arşiv · hakpar.org.tr · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Abdülmelik Fırat Vefat Etti". Hürriyet. 29 Eylül 2009. 10 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2026.
    arşiv · www.hurriyet.com.tr · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Fırat Son Yolculuğuna Uğurlandı". Erzurum Gazetesi. 2 Ekim 2009. 2 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi.
    erzurumgazetesi.com.tr · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Abdülmelik Fırat” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    6 kaynak ve 8 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

Soner Olgun

Müzisyen · d. 1959

aynı alan · kültür & sanat

Sinem Kurtbay

Asıllı Fin yelkenci · d. 1991

aynı alan · kültür & sanat

Ali Şinasi Ataman

Öğretmen ve spor yöneticisi · 1911–1983

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →