Yazıcı Murtaza

Yazıcı Murtaza (d. 28 Mart 1674, Gesi, Kayseri, ö. 1743'ten sonra, 1773-74? Gesi, Kayseri), 18. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşamış köylü bir gezgin ve kâtiptir. Gençliğinde köyünden ayrılarak Osmanlı bürokrasisine düşük rütbeli bir katip olarak girmiş ve çeşitli beylerbeylerinin himayesinde çalışmıştır. Onları izlediği yolculuklar sayesinde Balkanlar ve Mezopotamya boyunca 10 yılı aşkın bir zaman dolaşmış ve gezilerini iki ayrı el yazmasında manzum ve mensur olarak derlemiştir. Yazıları taşradan gelen bir Osmanlı ferdinin yaşadığı imparatorluğun farklı şehirlerine ve gelişmelerine olan bakışını göstermesi açısından önemli bir kaynak teşkil eder.

Rumeli gezilerinde Tuna Nehri kıyıları ve Osmanlı Arnavutluğu'na kadar gitmiş ve Anadolu'nun önemli bir kısmını da böylece görme imkanı olmuştur. Lokal bir isyanı bastırmak için Dicle Nehri'ni takiben Basra'ya ulaşan bir Osmanlı ordusunda vazife alarak bu şehirde birkaç yıl yaşamıştır. Babür Hindistan'ı ve Hacca gitme arzusu başarısız olsa da eve dönüşünden sonra köyünde çiftçi, bağcı, müezzin ve hoca olarak farklı işlerle uğraşmasıyla geçinebilmiştir.

• Aksu, Batuhan (2025). Clerk of Kayseri: Nature, Society, and Empire in the Manuscripts of Yazıcı Murtaza (Kayserili Kâtip: Yazıcı Murtaza'nın El Yazmalarında Tabiat, Toplum ve İmparatorluk). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi. 10.13140/RG.2.2.12747.45600

• Aksu, Batuhan. "Yazıcı Murtaza". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS), Ahmet Yesevi Üniversitesi, 28 Ağustos 2026. Erişim tarihi: 6 Eylül 2026. ISBN 978-9944-237-86-4.

• Aksu, Batuhan (2025). "Yazıcı Murtaza's Travels - Yazıcı Murtaza'nın Gezileri" (Etkileşimli Harita Projesi). MapHub. Erişim tarihi: 6 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

• Demir, Mustafa (2020). Sergüzeşt-i Âşık Yazıcı Murtazâ. Yüksek Lisans Tezi. Çorum: Hitit Üniversitesi.

• Eliaçık, Muhittin (2009). “Bilinmeyen Bir Seyahatnâmede Tüm Yönleriyle İstanbul”. Osmanlı İstanbulu II: II. Uluslararası Osmanlı İstanbulu Sempozyumu. İstanbul: İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Yayınları. 249–265.

• Ertaş, M. Yaşar (ed.) (2020). Arnavutluk'tan Basra'ya: 18. Yüzyılda Kayserili Bir Kâtibin Seyahat Anıları. İstanbul: Kitabevi.

• Ertaş, M. Yaşar (2024). "Bir Benlik İnşası Olarak Kendini Yazmak ve 18. Yüzyılda Sıradan Bir Osmanlı Kâtibinin Benlik Algısı". Osmanlı Araştırmaları. 64: 327-351. doi:10.18589/oa.1597887.