Veliyyüddin Cârullah

Veliyyüddin, 1659-60 (veya muhtemelen 1658-59) yıllarında Yenişehir kalesinin arkasındaki bir köyde doğmuştur. Babası, Ali'nin oğlu Mustafa idi. Veliyyüddin eğitimine köyde başlamış ve 15 yaşında Yenişehir'deki Taşmektep medresesinde eğitimine devam etmiştir. 1682'de İstanbul'a eğitim için gidene kadar orada okumuştur. İstanbul'da " usta "sı Abdülvehhâb Efendi ile çalışmış ve Çatalcalı Ali Efendi ile mülâzemetini tamamlamıştır.

1688 yılında Veliyyüddin İstanbul'dan ayrılmış ve yaklaşık 32 yaşında Mekke'ye taşınmıştır. Orada 7 yıl kaldı ve bu nedenle (lakap) Cârullah ("Allah'ın komşusu") ek adını almıştır. Mekke'de, Nakşibendiyye tarikatının Müceddidiyye kolundan Ahmed Yekdest Cüryânî'nin takipçisi olmuştur. Ayrıca Medine, Halep, Şam ve Bağdat'a seyahat etmiş, Halveti, Bektaşi ve Mevlevi tarikatlarından icazet almış ve ayrıca Kadiri ve Ömeri tarikatlarıyla da ilişkilendirilmiştir.

1698 veya 1702'de Cârullah, İstanbul'a dönmüş ve ders vermeye başlamıştır.

Aralık 1702'de Edirne'ye gitmiştir ve orada 1703 yeniçeri isyanının olaylarına tanık olmuş olabilir.

1706-07'den önce Fatih'teki Feyzullah Efendi'nin Feyziye Medresesi'nde; 1707'de Saçlı Emir Medresesi'nde; 1716'da tekrar Feyziye Medresesi'nde ve 1726-27'de Ayasofya Medresesi'nde ders veriyordu. 1727-28'de Süleymaniye Darülhadis'te (hadis okulu) ders vermeye başlamıştır.

Daha sonra Galata ve Edirne'de kadılık yapmıştır.

Cârullah, Eylül 1738'de ölmüş ve inşa ettirdiği bir medresenin mezarlığına gömülmüştür.

1722 yılında Cârullah, Feyzullah Efendi medresesine 800 kitap bağışladı. Bunlar 1734 yılında Cârullah'ın Fatih Camii külliyesindeki Ayak Medreseleri yakınlarında inşa ettirdiği bir kütüphaneye nakledilmiştir. Sonunda bağışladığı toplam kitap sayısı 2200 olmuştur. Bunlar daha sonra Beyazıt Camii'ne, ardından bir milli kütüphaneye ve nihayet 1963 yılında Süleymaniye Kütüphanesi'nin Cârullah Efendi Bölümü'ne nakledilmiştir.