Türk çayı Demleme şekli ve servisi

Türk çayı, genellikle açık alev üzerine yerleştirilmiş çaydanlıkta pişirilir. Büyük kaba (çaydanlık) su, diğer kaba ise çay konulur. Demlik çaydanlığın üzerinde bulunduğundan alttaki suyun ısısı ile ısınır. Su kaynayınca çay tozunun üzerine dökülerek güçlü bir çay elde edilir. Eğer su fazla konulursa açık bir çay, az konulursa koyu kıvamlı bir çay elde edilir. Demlik çaydanlığın üzerinde bulunduğundan alttaki suyun ısısı ile ısınmıştır. Aromada kaliteyi artırmak için kimilerine göre demliğin içine baştan çayı ile bir miktar su koymalıdır. Demliğe çay ile kaynamış su eklendikten sonra çaydanlıktaki eksilen su soğuk su ile tamamlanarak demlenme sürdürülür. Demlenme ne kadar uzun olursa dem o kadar koyulaşır ve tadı acımaya başlar. Türk usulü çayda kafein miktarı fazla demleme nedeniyle diğer çay demleme usullerine göre fazladır ve çayın tadı da acıdır.

Çay, Türkiye'de doğu toplumlarındaki gibi bir tören havasında servis edilmez, gündelik hayat içinde basit bir süreçtir. Servis sırasında çay bardağı adı verilen küçük cam bardaklara önce dem, sonra su konulur ve şekeri en son ilave edilir. Dem oranı, servis sırasında kişinin isteğine göre ayarlanır. Türk çay servisinde dilimlenmiş limon da servise eklenir.

Çayın servisi ile ilgili yöresel farklılar mevcuttur. Örneğin Tokat bölgesinde çay bardağının üzerinde “dudak payı” adı verilen bir boşluk bırakılır. Erzurum çevresinde demlikten, yaprakları süzülmeden doldurulur, genellikle açık renkli ve kaşıksız olarak sunulur ve çay içerken ufak şeker parçaları ağız içinde tutulup eritilir. Bu yönteme, kıtlama denilir.

Çayın kimlik ve misafirperverliğin sembolü olma kültürü 2022 yılında Türkiye ve Azerbaycan için UNESCO somut olmayan kültürel miraslar listesine alınmıştır.