Taş atan çocuklar

2006 yılında Terörle Mücadele Kanunu'nda yapılan değişikliklerin ardından, siyasi eylemlere katılan ve kolluk kuvvetlerine taş atan 15-18 yaş (bazı durumlarda 12-15 yaş) aralığındaki çocuklar, yetişkinlerle aynı hukuki statüde yargılanmaya başlandı. Çocuklar hakkında, Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemelerinde "örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemek", "terör örgütü propagandası yapmak" ve "polise mukavemet" suçlamalarıyla onlarca yılı bulan hapis cezaları istemiyle davalar açıldı.

Bu yargılama usulü, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşları, barolar ve uluslararası gözlemciler tarafından Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye aykırı olduğu gerekçesiyle eleştirildi. Çocukların yetişkin cezaevlerinde tutulması ve ağır cezalara çarptırılması, uluslararası basının ve insan hakları örgütlerinin de gündemine girerek raporlaştırıldı.

Kamuoyunda oluşan tepkiler ve sivil toplum örgütlerinin yürüttüğü kampanyalar sonucunda, 22 Haziran 2010 tarihinde TBMM'de 6008 sayılı "Terörle Mücadele Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" kabul edildi. Medyada "Taş Atan Çocuklar Yasası" olarak adlandırılan bu düzenleme ile çocukların Özel Yetkili Mahkemeler yerine Çocuk Mahkemelerinde yargılanmaları sağlandı.

Yapılan değişiklikle çocuklar, "terör örgütü adına suç işlemek" suçlamasından muaf tutuldu ve gösterilerde yüzlerini kapatmaları terör suçu kapsamından çıkarıldı. Kanunun yürürlüğe girmesinin ardından, Türkiye genelindeki çeşitli cezaevlerinde tutuklu veya hükümlü bulunan yüzlerce çocuk tahliye edildi.

Konu; iletişim, sosyoloji ve hukuk alanlarında akademik teze ve hakemli makaleye konu olmuştur. Ankara Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) yapılan akademik çalışmalarda, Türk yazılı basınının olayların ilk yıllarında çocukları "terörist", "suçlu" veya "kandırılmış" olarak yansıttığı; ancak yasa değişikliğinin gündeme geldiği 2009-2010 döneminde söylemini değiştirerek "mağdur çocuk" vurgusuna yöneldiği tespit edilmiştir.

Süreç ve çocukların cezaevi deneyimleri sonraki yıllarda sözlü tarih çalışmalarına konu olmuş; Canberk Beygova tarafından hazırlanan Taş Atan Çocuklar Büyüdü Anlatıyor: Benim Türk Arkadaşlarım da Var adlı kitap, bu süreçte hapis yatan kişilerin tanıklıklarını bir araya getirerek konuyu sosyolojik bir boyutta kayıt altına almıştır. Ayrıca Hakikat Adalet Hafıza Merkezi, Geç Kalan Buluşmalardan: Taş Atan Çocuklar başlığıyla yayımladığı e-kitapta, çocukların tahliye sonrası yaşantılarını ve toplumsal uyum süreçlerini incelemiştir.