Sopio Gurieli'nin Mezarı

Sopio Gurieli’nin Mezarı, Gurieli hanedanından Gürcü prensesi Sopio’nun Türkiye’deki mezarıdır. 1829’da Platana’da inşa edilmiş olan anıtsal mezar, daha sonra Ünye’ye taşınmıştır. Kilise Tepe'deki veya Yalı'daki Rum Ortodoks kilisenin avlusuna taşınmış olan bu mezar günümüze ulaşmamıştır.

Sopio Gurieli, Gürcistan’ı işgal eden Çarlık Rusya güçlerine karşı 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Guria Prensliğinin bağımsızlığını yeniden tesis etmek için savaşırken yenilince Osmanlı ülkesine sığındı. Kısa süre sonra Platana’da ölen Sopio, öldüğü kasabadaki Rum manastırında toprağa verildi. Mezarı üzerine inşa edilen baldaken yapı, 1909 yılında Droeba gazetesinin ekinde yayımlanan fotoğrafa göre dört sütun üzerine oturtulmuş kemerli bir kısımla son buluyordu. Yapının çatısı kiremitle örtülüydü. Mezar, Akçaabat'ın Orta Mahalle mevkiinde bulunan ve günümüzde varlığını koruyan Başmelek Mikail Kilisesi avlusunda bulunmaktaydı. Fyodor Uspenski'nin 1916 yılında yaptığı araştırma ve keşif gezisinde çektiği bir fotoğrafta kilise avlusunda yer alan anıt mezarın henüz yıkılmamış olduğu görünmektedir.

Daha sonraki bir döneme ait Dmitri Ermakov’un bir fotoğrafında ise, Sopio Gurieli’nin mezarının Ünye’de olduğu belirtilmiştir. Sopio Gurieli’nin maiyetinin büyük bir olasılıkla 1909 yılından sonra, 93 Harbi’nin ardından Gürcülerin yerleştiği Ünye kasabasına göç ettiği ve Sopio Gurieli’nin mezarını da taşıdığı tahmin edilmektedir. Ünye’de Meryem Ana'ya adanmış Rum Ortodoks Kilisesi’nin avlusundaki baldaken yapının Platana’daki yapıdan biraz daha farklı olduğu görülmektedir. Öte yandan Platana’daki anıtsal mezarda görünür halde bir lahit olmadığı halde, Ünye’deki baldaken yapıda açık biçimde bir lahit bulunmaktadır. Gurieli'nin Ünye'deki mezarının Meryem Ana'ya adanmış bir Rum Ortodoks kilisesinde bulunduğu bilgisi Ermakov'un notuyla sabittir. Patrikhane kayıtlarına göre Ünye'de Meryem Ana'ya adanmış iki Rum Ortodoks kilisesi bulunmaktaydı.

Sopio Gurieli'nin mezarının Yalı semtineki Rum Ortodoks kilisesine mi yoksa Kilise Tepe'deki Rum Ortodoks kilisesine mi taşındığı net olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte Kilise Tepe'deki Theotokos (Meryem Ana) Ortodoks Kilise tamamen yıkılmış olup Sopio Gurieli'nin mezarı da bu sırada ortadan kalkmış olabilir. Nitekim bu kilisenin çan kulesi 1923 öncesinde Topal Osman ve adamları tarafından yıkılmış, daha sonra kilise 1950'li yıllarda tamamen ortadan kaldırılarak Meçhulasker Orta Okulu arazisine katılmıştır. Daha sonra 2011 yılında okul binasını yenilemek amacıyla yapılan yıkım ve hafriyat çalışmalarında pek çok mezar ve yapı kalıntısıyla karşılaşılmıştır. Kültür Sanat Merkezi olarak restore edilen Yalı'daki Panagia (Meryem Ana) Ortodoks Kilisesi ise varlığını korumuş olmakla birlikte avlusunda bir mezar bulunmamaktadır.