Şehbâz-ı Bahrî

1682 yılında kadırgadan kalyona geçen Osmanlı donanmasında 18. yüzyılda üretilen kalyonlarda isim kullanılmaya başlandı. Bu çerçevede, isim tamlaması şeklinde konulan adların çoğu "bahr" (deniz) sözcüğünden ve daha çok yırtıcı hayvan adlarından oluşuyordu ve bu tamlamalar zafer ve başarıyı akıllara getiriyordu. Baş ve kıç figürleri yelken devrinde gemileri belirlemede kullanılan en önemli unsurlardan biriydi. Bu figürler ve kalyonlara verilen isimlerin temelde devletlerin denizler üzerinde kurmaya çalıştıkları denetim arzusunun ifadesiydi.

Şehbâz-ı Bahrî kalyonu esasen XVIII. yüzyılda kullanılan tipik iki ambarlı kalyonlara kaydadeğer bir örnektir. Geminin minyatürüne göre alt güvertede 12 adet lombar tasvir edilmiş olup, (bu lombarların arası 2 metre ve lombarların genişliği 0,8 metre kabul edilirse) geminin toplam uzunluğu yaklaşık 33 metre olarak hesaplanır.

44 topla donatılmış olan kalyon Karadeniz'de ve Azak Denizi'nde Osmanlı donanmasının üstünlüğüyle biten 1735-1739 Osmanlı-Rus Savaşı'nda faal görev aldı. Azak Denizi'nin batısındaki İnceki Boğazı'ndaki (bugün Ukrayna'da Heniçesk) İnceki Deniz Muharebesi'nde (9-10 Temmuz 1737) Rus donanmasını mağlup eden ve karadaki Rus ordusuna ağır kayıplar verdiren Osmanlı donanmasında en faal kalyonlardan biri olarak öne çıktı. Savaşın son yılındaki 1739'daki seferinde gemiye Elhâc Abdülkerim Kaptan komuta ediyordu. Sonrasındaki barış döneminde Akdeniz ve Karadeniz'de derya muhafazası görevlerinde bulunan kalyon 1758'de emekli edildi.

Şehbâz-ı Bahrî kalyonu 1758'de feshedildikten sonra 1760'ta inşa edilen yeni bir kalyona aynı ad verildi. Nitekim, bir kalyon feshedildikten sonra ismi

başka bir kalyona verilebilmekteydi.

1774'te kaptan-ı deryalığa 1789'da da Sadrazamlığa getirilen Cezayirli Gazi Hasan Paşa'nın 1761'de Osmanlı donanmasına alındıktan sonra görev yaptığı ilk gemi Şehbâz-ı Bahrî kalyonu oldu.

Şehbâz-ı Bahrî adıyla üretilen üçüncü kalyon Bodrum Tersanesi'nde inşa edilerek 1793 yılında denize indirildi. III. Selim döneminde Osmanlı donanmasında yapılan ıslahat çerçevesinde inşa edilen gemi 850 personel kapasiteli ve 74 topluydu.