Kısaca kimdir?
Şahin Giray (d. 1745 - ö. 1787), 47'nci ve son Kırım hanıdır. Birinci hanlık dönemi 1777-1781 ve ikinci hanlık dönemi ise 1782-1783 yılları arasında gerçekleşmiştir.
Şahin Giray, Kırım'ın bağımsız bir idareye kavuşmasını benimseyerek Batı tarzında reformist düşüncelerle hareket etti. Eski Cengiz atalarının izinde Kırım ve çevresine tamamen hakim olarak büyük bir Karadeniz imparatorluğu kurmak gibi ideallere sahipti.
Çariçe II. Katerina tarafından, kendisine bağlı bir idareci durumunda olacağı düşünülerek uzun süre kollanan Şahin Giray, Rusların yardımıyla han olmakla birlikte Kırım'da bağımsız bir devlet kurma fikrine iyice inanmıştı. Başlangıçta Rusların bağımsızlık vaatlerinde samimi olduğunu düşünüyordu. Çeşitli meselelerle uğraşan ve Rusya ile giriştiği savaştan yenik çıkan Osmanlı Devleti'ne bağlı kalarak Kırım'ın modern tarzda yeniden düzenleneceğine inanmıyordu. Bunun için mevcut kabile hiyerarşisini, iyice kökleşmiş malî ve toplumsal sorunları hesaba katmadan hızlı bir şekilde reformlara girişti. Fakat izlediği siyasetin Kırım'ın Ruslar tarafından işgaline sebep olması adının nefretle anılmasına yol açmış, gerek Kırım Tatarları gerekse de Kırım'ın elden çıkmasını bir türlü kabullenemeyen Osmanlı Devleti idareci ve tarihçileri tarafından gâvur ortağı, hain, kâfir gibi ağır sıfatlarla anılmıştır.
Devrin Osmanlı vakanüvislerinden Ahmed Vasıf, Şahin Giray'ın; şeriata aykırı bulduğu davranışlarının, alışılmadık vergiler koymasının, askere Frenk elbiseleri giydirmesinin ve bunlara karşı çıkanları idam ettirmesinin meydana getirdiği büyük hoşnutsuzluğu çarpıcı bir şekilde anlatır.
Kalgaylık dönemi ve St. Petersburg yılları
—Kalgaylık dönemi ve St. Petersburg yılları
Ruslar'ın Kırım'a girmesinden sonra Kırım Hanı III. Selim Giray bir gemiye binerek İstanbul'a kaçtı. Ruslar, Şahin Giray'ın abisi II. Sahib Giray'ı han ilan etti. II. Sahib Giray, han olunca kardeşi Şahin Giray da Kalgay oldu. Giray Hanedanında Han'dan sonra tahta geçecek veliaht Kalgay unvanına sahipti. Kanun-ı Cengizî'ye (töre, yasa) göre kalgaylığa hanın kardeşi getirilirdi. Kalgaylar da ikinci veliaht makamında olan Nûreddin adı verilen Kalgay adayları arasından seçilirdi. Mevcut handan sonra hükümdarlığı üstlenecek Kalgay'ın kim olacağı ise Kırım'da Mirza adı verilen diğer soylu ailelerin temsilcileri tarafından seçilirdi. Mirzalar adı verilen bu ailelerin mensubu beyler, Kırım'daki iktidarın Hanla birlikte diğer unsurlarıydı.
Şahin Giray büyük bir Tatar kuvvetiyle Kırım Seraskeri İbrahim Paşa'nın yanına gelerek Osmanlı askerinin derhal Kırım'dan çekilmesini bildirdi. Osmanlı kuvvetleri kayıklara binerek, Kefe valisi Mehmed Paşa da bir gemi ile Kefe'yi terk etti. Şahin Giray'ın Ruslar ile olan bu işbirliğine hayrete düşen Kırım Seraskeri İbrahim Paşa ise Kefe'yi terk etmeyerek direnme kararı aldı ancak Taman Yarımadası tarafından gelen Ruslar'a esir düştü. Ruslar, Kırım'da Osmanlı Devleti'nin elinde bulunan Kerç Boğazı'nın her iki tarafındaki Yenikale ve Kerç kaleleri ile Sudak ve Kefe limanı başta olmak üzere tüm stratejik noktaları ellerine geçirdiler.
Şahin Giray, 1771'de Kırım'a giren ve buranın bağımsız bir hanlık olması yolunda propaganda yapan General Dolgorukij'in beyannamesini görüşmek üzere kurulan heyetin başında elli altmış kadar mirzayla beraber 1771 Kasımında gittiği St. Petersburg'da bir taraftan anlaşmayla ilgili müzakerelere katılırken diğer taraftan Çariçe II. Katerina ve Rus ileri gelenleriyle tanışma fırsatı buldu. 4 Aralık 1771'de Çariçe II. Katerina, Şahin Giray'ı resmen kabul etti ve büyük bir ayrıcalık olarak yanında oturttu. Bu diplomatik görevi Şahin Giray'ın hayatının dönüm noktası oldu. St. Petersburg'da Rus kültürünü tanıdı, tiyatroları, eğlence yerlerini, müzeleri, kütüphaneleri gezdi. Bu sıralarda Rus üniforması giyip çariçenin yaverleri arasında yer aldığı da belirtilir. Batı kültürüne olan yakınlığı sebebiyle Çariçe II. Katerina'nın takdirini kazandı. Çariçe II. Katerina, Fransız yazar Voltaire'e yazdığı mektupta Şahin Giray'dan çok zeki, kültürlü, yakışıklı ve sevimli bir Tatar genci diye söz etmiştir. Şahin Giray, Çariçeden sadece Rus menfaatlerine uygun hareket etmesi sebebiyle değil bu yönleriyle de büyük destek aldı. Çariçe, St. Petersburg'da hayli isim yapan ve bu arada epeyce borçlandığı anlaşılan Şahin Giray'a 10.000 ruble tahsis etti ve ayrıca 12.000 rubleyi bulan borçlarını da ödedi. 1773 yılında Kırım hanlığı için Ruslar'ın kuvvetli bir adayı olarak Kırım'a döndü. Kalgay olarak Akmescid'de oturdu. Şahin Giray, Akmescid'te bulunduğu bu dönemde Ruslar'la sürekli irtibat halindeydi. Bu sırada Rusya'da patlak veren Pugaçev isyanı II. Katerina'nın Kırım'a olan ilgisini bir süre için geri plana attı ve
Şahin Giray · diğer bölümler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Şahin Giray hayat hikâyesinde anıyor Ali Paşa
“Daha burada iken Soğucak Valisi Ferah Ali Paşa'ya mektup yollayarak Osmanlılar'a sığınmak istediğini bildirdi.”
-
Şahin Giray hayat hikâyesinde anıyor Deşt-i Kıpçak
“Boğdan Voyvodası da onun Deşt-i Kıpçak ve Buhara Hanlıklarını istediğini merkeze bildiriyordu.”
-
Şahin Giray hayat hikâyesinde anıyor Ferah Ali Paşa
“Daha burada iken Soğucak Valisi Ferah Ali Paşa'ya mektup yollayarak Osmanlılar'a sığınmak istediğini bildirdi.”
-
Şahin Giray hayat hikâyesinde anıyor Giray Hanedanı
“Giray Hanedanında Han'dan sonra tahta geçecek veliaht Kalgay unvanına sahipti.”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.