Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Sabiha Ziya Hanım (evlendikten sonra Sabiha Bengütaş, d. 1904, İstanbul - ö. 2 Ekim 1992, Ankara), Türk ressam ve heykeltıraş.
Sanayi-i Nefise Mektebi'nin heykel bölümünden mezun olan ilk kadın sanatçıdır.
Sanat yaşamı boyunca Atatürk, İsmet İnönü, Abdülhak Hâmid, Ahmet Hâşim, Namık İsmail, Bedia Muvahhit gibi birçok tanınmış kişinin heykel ve büstünü yapmıştır.
Sabiha Bengütaş ve Şadırvan Dergisi’ndeki “Heykeltraşlığımız” İsimli Yazısı
—Sabiha Bengütaş ve Şadırvan Dergisi’ndeki “Heykeltraşlığımız” İsimli Yazısı
- Sabiha Bengütaş, 1949 yılında Şadırvan Dergisi için kaleme almış olduğu Heykeltraşlığımız isimli yazısına, heykeltıraşiyi her düşünüşünde aklına Orta Çağ'da Roma Şehrinin Tarihçesi isimli kitabın geldiğini belirterek başlamıştır. F. Gregorovius'un kitaptaki bir cümlesini alıntılayan Bengütaş, 4. yüzyılda Roma'daki heykel sayısının fazlalığının insanı, Roma halkının da mermerden yapılmış olduğunu düşünmeye iteceğini ifade etmiştir.
- Söz konusu heykellerin bir kısmını yakından görmüş olduğuna ekleyen sanatçı, heykellerin Yunan adaları, Mısır, Anadolu ve Sudan gibi birçok farklı coğrafyadan geldiğini belirtmiştir. İrili ufaklı heykellerin ne denli mükemmel olduğundan söz eden Bengütaş, bunca sanat cennetlerini mevhum bir cennet uğruna mahveden ilk hristiyanlara kendilerinin barbarlardan baskın çıktığını belirterek sitem etmiştir. Sanatçı, müslümanların da onlardan aşağı kalır yanı olmadığına değinerek islamın tasviri yasaklaması sebebiyle resim ve heykel sanatının felce uğradığını ifade etmiştir. Hristiyanların bu durumu Rönesans'la birlikte telafi ettiğine değinen Bengütaş, Osmanlı saraylarının Batı Avrupa ülkelerinin saraylarından sadece resim ve heykel açısından daha zayıf kaldığına dikkat çekmiştir.
- Söz konusu sanat kısırlaştırıcı zihniyetin ortadan kalkmasının ancak Atatürk inkılabı ile mümkün olduğunu belirten sanatçı, öncesinde resim ve heykel sanatını icra eden kişi sayısının oldukça az olduğuna değinmiştir. Atatürk zamanında yurt dışına öğrenci yollandığını, kursların açıldığını, iyi kötü büstlerin yapıldığını, heykellerin dikildiğini dile getiren Bengütaş, söz konusu girişimlerin devamının olmayacağı konusundaki endişelerini dile getirmiştir. Sanatın yüksek statülü, varlıklı kişiler tarafından teşvik edilmesi gerektiğini, tarih içinde bu döngünün hep bu şekilde sürdüğünü vurgulamıştır. Sanatın hem maddi hem de manevi olarak desteklenmesinin, sanatçının yaşam koşullarını düşünmekten uzaklaşıp kendini sanatına vermesi açısından oldukça önemli olduğunu hatırlatmıştır.
- Türkiye'de heykel sanatını teşvik edecek zümrenin yok kadar az olduğuna değinen sanatçı, dünya üzerinde de sanatta bir gerileme olduğunu, bu nedenle Türkiye'deki heykel sanatının geleceğinin pek parlak olduğunu düşünmediğini dile getirmiştir. Gerçek sanatçının, sanatın kudretine inanarak önüne çıkan engeller karşısında yılmaması gerektiğini vurgulayan Bengütaş, sanatçının ihtiyacı olan kudreti, Gregorovius'un bahsettiği mermer dünyasını hayal etmekte bulabileceğini belirterek yazısını sonlandırmıştır.
- Şadırvan Dergisi'ndeki bu yazı, Sabiha Bengütaş'ın kaleminden çıktığı bilinen tek yazıdır. Söz konusu yazı, bulunduğu dönem için hem Türkiye'nin hem de dünyanın sanat konusunda içinde bulunduğu durumu yansıtması açısından oldukça önemlidir.
- Heykel ve büstlerini yaptığı kişiler
- Atatürk (Carrara mermeriyle yapılmış heykel, Çankaya Köşkü'nün bahçesindedir.)
- İsmet İnönü (Batı Cephesi Kumandanı giysisiyle, Mudanya Mütarekesi'ni simgeler, Mudanya'dadır.)
- Abdülhak Hâmid
- Ahmet Hâşim
- Nâmık İsmail
- Bedia Muvahhit
- Prof. Dr. Âkil Muhtar Özden
- Hakkı Şinasi Paşa (İstanbul Milletvekili)
- Hikmet Bey (Ressam)
- Ali Fuat Paşa
- Mevhibe İnönü
- Hasan Âli Yücel
- Josef Páleníček (Çek Piyanist)
- Aysel Öymen
- Roy Kohler
Sabiha Bengütaş · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1904
1904, İstanbul - ö.
Önemli eserler tek kaynak -
1919
Sanatçı, ailesinin lise eğitimini tamamlaması yönündeki ısrarlarına rağmen sanata olan eğilimi sebebiyle lise eğitimini bitirmeden 1919 yılında İnas Sanayi-i Nefise Mektebi'ne girmiştir.
Eğitim tek kaynak -
1922
Bengütaş yaşadığı bir hastalıktan dolayı heykel eğitimine iki yıl ara vermek durumunda kalsa da hastalığı süresince heykel sanatından kopmayarak 1922 yılında açılan Galatasaray Sergisi'nde bir büst sergilemiştir.
Eğitim tek kaynak -
1923
Sabiha Bengütaş, 1923 yılında gerçekleştirilen ve katılan heykeltıraşların tamamının kadınlardan oluştuğu 5.
Önemli eserler tek kaynak -
1924
Galatasaray Resim Sergisi'ne doğal boyutta iki adet büst, 1924 yılında gerçekleştirilen 6.
Önemli eserler tek kaynak -
1925
Bengütaş, 1925 yılında katıldığı üç yarışmanın yanı sıra Sanayi-i Nefise Mektebi heykeltıraşlık öğrencileri arasında Avrupa'ya gönderilecek öğrencinin belirlenmesi için yapılan sınavda da birinci olmuştur fakat kadın olması nedeniyle onun yerine ikinci olan Ratip Aşir Acudoğu[d] gönderilmiştir.
Eğitim tek kaynak -
1926
Bengütaş, 1926 yılında da Taksim Abide Komisyonu tarafından Taksim Meydanı'na Gazi Mustafa Kemal Paşa namına dikilecek heykelin heykeltıraşı Canonica'nın yanına gönderilecek sanatçının belirlenmesi için yapılan sınavda birinci olmuştur.
Önemli eserler tek kaynak -
1927
Osman Nuri Ergin arşivinde yer alan 21 Mart 1927 tarihli, Canonica'ya ithafen Fransızca olarak yazılan mektupta Sabiha Bengütaş'ın birinci, Hadi Bara'nın da ikinci olduğu fakat Bengütaş'ın 22 yaşında genç bir kız olması nedeniyle evlenme ihtimalinin olabileceği belirtilmiştir.
Önemli eserler tek kaynak -
1928
Galatasaray Resim Sergileri'nde 1928 yılından sonra ismine rastlanılmayan Bengütaş, 1929 yılında Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği'nin resmiyet kazanmadan önce Ankara Etnografya Müzesi'nde açtıkları 1.
Önemli eserler tek kaynak -
1930
İtalya'daki çalışmasının ardından yurda dönen sanatçı, 1930 yılında Güzel Sanatlar Akademisi'nde düzenlenen Avrupa konkuruna katılmıştır fakat birinci olamamıştır.
Önemli eserler tek kaynak -
1931
Çok yönlü bir sanatçı olan Bengütaş, meslektaşı Rezan Ramiz Hanım ile birlikte 1931 yılında düzenlenen güzellik yarışmasında jüri üyeliği de yapmıştır.
Önemli eserler tek kaynak -
1933
Yurda dönüşünün ardından yurt içinde çeşitli sergilere katılmaya devam eden Bengütaş, 1933 yılında Şair Abdülhak Hamit Tarhan'ın torunu Şakir Emin Bengütaş ile hayatını birleştirmiştir.
Önemli eserler tek kaynak -
1935
Sanatçının 1935 yılında ise Ankara'da kişisel bir sergi açtığı bilinmektedir.
Önemli eserler tek kaynak -
1937
Bengütaş'ın eserleri, 1937 yılında iki sergide görülmektedir.
Önemli eserler tek kaynak -
1938
Eşinin Moskova'da görevlendirilmesi üzerine Moskova'da da bulunan sanatçı, 1938 yılında burada bir sergiye katılmıştır.
Önemli eserler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Sabiha Bengütaş hayat hikâyesinde anıyor Bedia Muvahhit
“Sanat yaşamı boyunca Atatürk, İsmet İnönü, Abdülhak Hâmid, Ahmet Hâşim, Namık İsmail, Bedia Muvahhit gibi birçok tanınmış kişinin heykel ve büstünü yapmıştır.”
-
Sabiha Bengütaş hayat hikâyesinde anıyor Hasan Âli Yücel
“Âkil Muhtar Özden • Hakkı Şinasi Paşa (İstanbul Milletvekili) • Hikmet Bey (Ressam) • Ali Fuat Paşa • Mevhibe İnönü • Hasan Âli Yücel • Josef Páleníček (Çek Piyanist) • Aysel Öymen...”
-
Sabiha Bengütaş hayat hikâyesinde anıyor İhsan Özsoy
“Resim Bölümü'nde[c] Feyhaman Duran'ın öğrencisi olarak başladığı eğitimini, ikinci sene girdiği bir modelaj dersinde kopya ettiği antik büstün heykeltıraş İhsan Özsoy tarafından ta...”
-
Sabiha Bengütaş hayat hikâyesinde anıyor Namık İsmail
“Sanat yaşamı boyunca Atatürk, İsmet İnönü, Abdülhak Hâmid, Ahmet Hâşim, Namık İsmail, Bedia Muvahhit gibi birçok tanınmış kişinin heykel ve büstünü yapmıştır.”
-
Sabiha Bengütaş hayat hikâyesinde anıyor Onur Belge
“Yaşamının son dönemlerine kadar çalışmalarını sürdüren sanatçıya, Türkiye'de plastik sanatlar ortamının oluşması ve gelişmesindeki katkılarından dolayı Plastik Sanatlar Derneği tar...”
-
Sabiha Bengütaş hayat hikâyesinde anıyor Ratip Aşir Acudoğu
“Bengütaş, 1925 yılında katıldığı üç yarışmanın yanı sıra Sanayi-i Nefise Mektebi heykeltıraşlık öğrencileri arasında Avrupa'ya gönderilecek öğrencinin belirlenmesi için yapılan sın...”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Sabiha Bengütaştr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSanatçının doğum tarihiyle ilgili 1904 ve 1910 olmak üzere iki farklı yıl belirtildiği görülmektedir.Taha Toros Arşivi’nde yer alan, Taha Toros’un Sabiha Bengütaş’ın manevi kızı Nurol Kamani ile olan yazışmasında Nurol K...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıBengütaş’ın ilköğrenimi ve Şam’da aldığı eğitimle ilgili farklı bilgiler olduğu görülmektedir. Halit Özyiğit’in İlk Türk Kadın Heykeltıraş: Sabiha Bengütaş isimli makalesinde ve Bengütaş’ın dergiye yazmış olduğu mektuba...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSanatçının İnas Sanayi-i Nefise Mektebi’ne başlama tarihi kaynaklarda farklı olarak verilmiştir. Derya Uzun Aydın’ın İnas ve Sanayi-i Nefise Mektebi’nin İlk Kadın Heykeltıraşları isimli makalesinde ve Hüseyin Gezer’in Cu...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıResimli Ay dergisinde yer alan İlk Türk Kadın Heykeltıraş başlıklı yazının Pazartesi dergisindeki Türkçe derlemesinde sanatçının kendi kaleminden çıkan bilgiye göre geçen sene üç eskiz müsabakasında birinci olmasının yan...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSanatçının adı Sabiha Zekeriya Bengütaş şeklinde yanlış olarak verilmiştir.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Sabiha Bengütaş” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
6 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.