Risâletü'n-Nushiyye İçerik

Aruz ölçüsü ile yazılmış ahlakî ve öğretici, 573 beyitlik küçük bir mesnevidir. Başındaki fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün kalıbıyla yazılan 13 beyit dışında, mefâ’îlün mefâ’îlün fa’ûlün vezniyle yazılmıştır.

13 beyitlik başlangıçtan sonra kısa bir düz yazı vardır. Arkasından gelen manzum kısım ruh, nefis, kanaat, gazap, sabır, haset, cimrilik, akıl gibi konuların işlendiği "dâstân" adı verilen altı bölümden oluşur. Buradaki beyitler müfteilün müfteilün fâilün/-..-/-..-/-.- ölçüsüyle yazılmıştır.

Eserde alegori, kıssa, kişileştirme, konuşturma, anlatıcı çeşitliliği, bakış açısı gibi anlatım yöntem ve teknikler kullanılmıştır.

Konunun işlendiği asıl bölümde şair, insan gönlünü büyük bir ülkeye benzetmiştir. Bu ülkeyi ele geçirmeye çalışan "şeytanî (nefs)", "rahmanî (ruh)" iki sembolik sultan vardır. Adaletli, ulu bir sultan olan "Akıl" onlara yol gösterir. Her bölümde,

kötülük içindeki insan, "Akıl"ın huzuruna çıkartılır ve doğru yolu bulur. Böylece gönül ülkesi kötülüklerden temizlenmiş olur. Yunus, bu şekle soyut kavramları somutlaştırır. Örneğin tevazû ve onun karşıtı olan kibir, dağ ve su sembolleri ile somutlaştırılmıştır. 13. yüzyılda önemli görülen ve insanların sahip olması istenen kanaat, tevazu, cömertlik ve doğruluk; dünya ve ahiret mutluluğunun kapısını açan anahtarlar olarak sunulmuştur.