Resûlîler

Resûlîler (Arapça: الدولة الرسولية), 1229 ile 1454 yılları arasında Yemen’in büyük bölümünü yöneten Sünni Müslüman bir hanedandı ve bölgede daha önce kurulan Eyyûbî idaresinin ardından ortaya çıktı.

Modern tarih yazımı hanedanın kökenini genellikle Oğuz Türk veya Türkmen askerî çevreleriyle ilişkilendirir. Encyclopaedia of Islam’a göre hanedan “in all likelihood ... originally of Oghuz Turkic origin” idi. Peter B. Golden da Resûlî hanedanının “an Oghuz Turkic clan, the Menjik”ten geldiğini belirtir.

Hanedanın adı, Abbâsî halifesine bağlı bir elçi (Arapça: rasūl) olarak görev yaptığı belirtilen Muḥammed b. Hârûn’dan gelmektedir. Britannica bu durumu şöyle ifade eder: “The family took its name from Muḥammad ibn Hārūn, who, as a messenger (Arabic rasūl) for an Abbasid caliph, was known by the epithet Rasūl.”

Buna karşılık Orta Çağ Arap tarihçiliği ve Resûlî saray geleneği hanedanın soyunu İslam öncesi Gassânî Arap krallarına ve Yemen’in Ezd kabilesine bağlamıştır. Resûlî sultanı el-Melik el-Eşref ʿUmar’ın Ṭurfat al-Aṣḥāb fī Maʿrifat al-Ansāb adlı eserinde soy zinciri Kahtân → Kehlân → Gassân → Cefne → Cebele b. el-Eyhem şeklinde aktarılır.

Saray tarihçisi el-Hazrecî, ailenin bir dönem Türkmen “Mencik” kabilesi arasında yaşadığını, bu nedenle bazı kişilerin onları Türkmen sandığını, ancak “onları bilenlerin” Gassân’a nispet ettiğini kaydeder.

Aynı gelenekte, Halife Ömer döneminde yaşamış bir atanın Bizans topraklarına göç ettiği, daha sonra torunlarının Türkmenler arasında yerleştiği anlatılmaktadır.

Modern tarihçiler bu Gassânî soy anlatısını genellikle Yemen’deki Arap kabile geleneği içinde siyasî meşruiyet üretme çabası olarak yorumlamaktadır. Bununla birlikte Bizans-Arap ilişkileri ve Gassânîler üzerine kapsamlı çalışmaları bulunan Irfan Shahid, Gassânî soy geleneğinin tamamen göz ardı edilmemesi gerektiğini savunmuş ve geç antik Arap soy sürekliliği tartışmalarında bu tür rivayetlerin tarihsel bağlamını ele almıştır.

Hanedanın kurucusu Nûrüddîn ʿUmar, 1234 yılında sultanlığını ilan etmiş, önce Zebîd’i merkez edinmiş, daha sonra başkenti Taiz’e taşımıştır.