Orhan Gencebay

Orhan Gencebay, 4 Ağustos 1944'te Samsun'da doğdu. Tatar olan ailesinin kökeni Kırım'a dayanmaktadır. Müziğe 6 yaşında ailesi gibi Kırım göçmeni ve Ukrayna Konservatuvarı mezunu klasik batı müzisyeni Emin Tarakçı'dan keman ve mandolin dersleri alarak başladı. 7 yaşında bağlama ve Türk halk müziği dersleri almaya başladı. 10 yaşında ilk beste çalışması olan Kara Kaşlı Esmerdi Kim Bilir Kimi Sevdi isimli eseri yaptı. 13 yaşında Türk Sanat Müziği ve tambur eğitimi almaya başladı. Ortaokul ve lise yıllarında Samsun, Edirne ve İstanbul musiki cemiyetlerinde yaylı tambur, THM cemiyetlerinde ise bağlama çaldı. Samsun ve İstanbul'da halk evlerinin kuruculuğunu yaptı. Kendi açtığı müzik dershanelerinde öğretmenlik yaptı. Çocukluk yıllarında en çok etkilendiği kişi zamanının bağlama üstadı Bayram Aracı'ydı. Gencebay'a o yıllarda bu nedenle küçük Bayram diyorlardı.

İlk profesyonel bestesi "Ruhumda Titreyen Sonsuz Bir Alevsin"i 14 yaşında yapan Orhan Gencebay, 16 yaşından itibaren caz ve Rock müziği ile ilgilenmeye başladı, batı nefesli sazlardan oluşan orkestralarda tenor saksofon çaldı. İstanbul'a gelerek, Türkiye'nin ilk konservatuvarı ve eski adı Dârülelhan olan İstanbul Belediye Konservatuvarı'na girdi, burada bir süre icra heyetinde bulundu.

1964 yılında TRT Ankara Radyosu sınavına girdi ve bu sınavı yüksek başarıyla kazandı. Fakat, sınavda usulsüzlük olduğu gerekçesiyle sınav iptal edilince, müzik çalışmalarına ara vererek askerlik sebebiyle İstanbul'a gitti. Vatani görevini Heybeliada'da bahriyeli olarak sürdürdüğü yıllarda merasim bölüğü bandosunda saksafon çalmaya devam etti. 1966'da TRT İstanbul Radyosu sınavlarına girdi ve iftiharla kazandı. Aynı yıl, Türkiye çapında yapılan bağlama çalma yarışmasında Arif Sağ ve Cinuçen Tanrıkorur ile birlikte derece aldı. TRT İstanbul Radyosu'nda 10 ay bağlama sanatçılığı yaptı. Kurumun müzikal anlayışının ilerlemeye elverişli ve özgür olmadığı gerekçesiyle 1967 yılında kendi isteği ile ayrıldı. Bu yıllarda babasının işlerinin bozulması nedeniyle Samsun'a döndü.

TRT'den ayrıldıktan sonra, Arif Sağ ile birlikte 1966-1968 arası dönemde Muzaffer Akgün, Yıldız Tezcan, Gülden Karaböcek, Ahmet Sezgin, Şükran Ay, Sabahat Akkiraz, Nuri Sesigüzel gibi birçok sanatçıya bağlama çaldı. Bu dönem içinde Kızılırmak Karakoyun, Ana, Kuyu gibi Türk filmlerinin müzik direktörlüğünü yaptı. İstanbul'daki halk evlerinde Abdullah Nail Bayşu, İsmet Sıral, Burhan Tonguç, Erkin Koray, Ömer Faruk Tekbilek, Vedat Yıldırımbora, Özer Şenay, Neşet Ertaş gibi sanatçılarla sık sık bir araya gelip müzik yaparak gelecekte kendi ortaya koyacağı müziksel sentezin ilk meyvelerini verdi. Ağlıyorum Yana Yana, Gönül bağları, Yıldız Akşamdan Doğarsın, Neredesin Leylâ'm gibi türkü plakları çıkardı. Sevemedim Karagözlüm, Sabır Taşı, Goca Dünya gibi besteleri çeşitli sanatçılar tarafından okunmaya, sanat dünyasında adı besteci ve bağlama virtüözü olarak duyulmaya başlandı.

Türkü plâklarından sonra, 1968 yılında ilk serbest çalışmalar plâğı Sensiz Bahar Geçmiyor-Başa Gelen Çekilirmiş'i çıkardı. Bundan sonra Topkapı Plak ve İstanbul Plak'tan seri olarak plaklar çıkarmaya devam etti. 1969 yılında çıkardığı Bir Teselli Ver-Yorgun Gözler 45'liği ile Türkiye çapında ün yaptı. Bestekâr ve enstrümanist kimliğinin yanı sıra, yorumcu kimliği ile ön plana çıkmaya başladı. Ben Eski Halimle Daha Mesuttum, Hor Görme Garibi, Severek Ayrılalım, Ümit Şarkısı, Sevenler Mesut Olmaz gibi plaklara imza attı. 1971 yılında ise İstanbul Plak'a ortak oldu. 1972 yılında Yaşar Kekeva ile birlikte Kervan Plak şirketini kurdu, şirketin yöneticisi oldu. Kervan Plak, Türkiye'nin ilk yerli sermayeli plak şirketiydi. Bünyesine Erkin Koray, Ajda Pekkan, Muazzez Abacı, Mustafa Sağyaşar, Ahmet Özhan, Kamuran Akkor, Semiha Yankı, Samime Sanay, Neşe Karaböcek, Bedia Akartürk, Nil Burak, Ziya Taşkent, Semiramis Pekkan, Ferdi Özbeğen, Gönül Yazar, Sezen Aksu gibi starları alan Kervan Plak, dönemin plak piyasasının en güçlü şirketlerinden biri oldu.

Orhan Gencebay, bugüne kadar 35 (31 sinema, 4 televizyon) filminde başrol oynadı, 90'a yakın filmde müzik direktörlüğü yaptı. 1000'den fazla bestesi bulunan Orhan Gencebay, bunların 300'e yakınını kendisi seslendirdi. 1990 yılında vizyonlara giren Utan filminden sonra oyunculuğu bırakmıştır. Rol aldığı filmlerde çoğunlukla kendisini duayen dublaj sanatçısı ve oyuncu Abdurrahman Palay seslendirmiştir. Orhan Gencebay'ın rol aldığı filmlerden en çok izlenen, gişe rekorları kıran filmlerden biri ise; Gülşen Bubikoğlu ile başrolünü oynadığı, 1982 Erler Film yapımı Leyla ile Mecnun filmidir.

Orhan Gencebay'ın yaptığı çalışmalara TRT denetleme kurulunca arabesk dendiyse de, Orhan Gencebay bu değerlendirmeyi "yanlıştır ve eksiktir" diyerek kabul etmedi.

Yasal olarak 67 milyon civarı plak ve kaset tirajı olan Orhan Gencebay'ın, korsan üretimlerin yasal üretimlerden 2 kat fazla olduğu düşünülürse, yasal olmayan üretimlerle birlikte 200 milyon civarı tirajı olduğu tahmin ediliyor. Bu da, dünyanın sayılı tiraj rakamlarındandır.

Orhan Gencebay, 29 Kasım 2009 tarihinde Milliyet Gazetesi'nden Olcay Ünal Sert'e verdiği röportajda "Batsın Bu Dünya, Türkiye'nin ağıtıdır. Şu bir gerçek, 70'li yıllar çok kötü yıllardı. Günde 100-150 kişi öldürülüyordu. 1975’te böyle bir Türkiye’de yaptım ‘Batsın Bu Dünya’yı. O, Türkiye’nin ağıtıdır, ağlanacak parçasıdır." demiştir.

17 Eylül 2012'de Orhan Gencebay'a saygı için Poll Production'dan yayınlanan Orhan Gencebay ile Bir Ömür albümünde Türkiye'nin önde gelen sanatçıları yer alarak Gencebay'ın bestelerini seslendirmiştir.

Orhan Gencebay, 2018 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından 24 Haziran seçimlerinin ardından oluşturulan Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kuruluna üye olarak atanmıştır. Kurulda Hülya Koçyiğit, Alev Alatlı, Murat Bardakçı, Prof. Dr. Mehmet Çelik, Prof. Dr. İskender Pala, Prof. Dr. Ümit Meriç gibi isimler yer almaktadır.

1 Şubat 1972 tarihinde Yaşar Kekeva ile birlikte Kervan Plak adlı kayıt şirketini kurdu. Yaşar Kekeva 1980 yılında şirketten ayrılarak Yaşar Kekeva Plakçılık'ı kurmuştur. Şirketin prodüktör koltuğunda uzunca seneler Orhan Gencebay'ın ağabeyi Burhan Kencebay oturmuştur. Günümüzde çıkan albümlerin prodüktörlüğünü ise Orhan Gencebay ve oğlu Altan Gencebay yapmaktadırlar. Şirket bugüne kadar Orhan Gencebay, Sibel Can, Volkan Konak, Hakan Sarıca, Neşe Karaböcek, Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Semiramis Pekkan, Ahmet Özhan, Zekai Tunca, Ferdi Özbeğen, Bedia Akartürk, Kamuran Akkor, Mine Koşan, Gönül Yazar, Azize Gencebay, Erkin Koray, Mustafa Sağyaşar, Salim Dündar, Osman İşmen, Filiz, Biricik ve başka birçok sanatçının albümlerini çıkartmıştır.

1966 yılında Beyaz Kelebekler grubunun o dönem solisti olan ses sanatçısı Azize Atalay ile evlendi. Çiftin bu evliliğinden 1970 yılında Altan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Çift, evliliklerini 1977 yılında sonlandırdı. Gencebay, ikinci evliliğini 1978 yılında Sevim Emre ile yaptı. Çiftin bu evliliğinden 1981 yılında Gökhan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Orhan Gencebay'ın büyük oğlu Altan Gencebay hâlen Kervan Plak'ın prodüktörlüğünü yürütmektedir.

• 1984 tarihli Dil Yarası şarkısının müziği; İsrailli şarkıcı Zehava Ben tarafından Tipat Mazal adıyla İbranice olarak 1989 yılında yeniden yayınlandı.

• 1968-1976 arası her 45'liği için Altın Plak ödülleri
• 1976 Ses dergisi Yılın Türk Müziği Sanatçısı ödülü
• 1970: İstanbul Plak tarafından, yüksek tiraj başarısından olayı verilen Altın Taç Ödülü.
• 1984: Tercüman gazetesi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü.
• 1984: Merhaba dergisi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü.
• 1985: Ses dergisi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü.
• 1990: MÜYAP tarafından Dokunma adlı albümünün göstermiş olduğu yüksek satış başarısından dolayı verilen Yüksek Tiraj Ödülü.
• 1990: ABD-Mısır-İsrail'in önde gelen üniversiteleriyle, Hacettepe Üniversitesinin ortaklaşa vermiş olduğu Montu Merit Doktorası (Fahri Müzik Doktoru) Ödülü.
• 1995: Mehmetçik Vakfı tarafından verilen Altın Madalya Ödülü.
• 1998: İntermedia ekonomi dergisi tarafından verilen Ekonomide Yılın Yıldızları Ödülü.
• 1998: Kültür Bakanlığı'nca verilen Devlet Sanatçısı ünvanı.
• 2000: Altın Kelebek Ödülleri Fantezi Müzik Onur Ödülü.
• 2009: Cumhurbaşkanlığı tarafından, Türk Milli Eğitimine katkılarından dolayı verilen Onur Ödülü.
• 2011: Kral Tv Müzik Ödülleri Onur Ödülü.
• 2013: Müyap Fiziki Satış Ödülü
• 2013: Kral Tv Müzik Ödülleri En İyi Proje Ödülü.
• 2015: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü

• Özbek, Meral (Eylül 2008) [Aralık 1994]. Popüler Kültür ve Orhan Gencebay Arabeski (8. bas.). İstanbul: İletişim Yayınları. ISBN 975-470-195-4. 6 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2007.
• Coşkun, Ahmet Hakan (2001). Ne Olur Sev Beni. İstanbul: Birey Yayıncılık. ISBN 975-8257-95-1. 16 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2008.
• Stokes, Martin (Mayıs 1998). The Arabesk Debate / Türkiye'de Arabesk Olayı. İstanbul: İletişim Yayınları. ISBN 975-470-649-2.
• Güngör, Nazife (1993) [Mayıs 1990]. Arabesk / Sosyokültürel Açıdan Arabesk Müzik (2.basım bas.). Ankara: Bilgi Yayınevi. ISBN 975-494-153-X. 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2020.
• Stokes, Martin (2012) [Ekim 2010]. Aşk Cumhuriyeti: Türk Popüler Müziğinde Kültürel Mahrem (1. bas.). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları. ISBN 975-494-153-X.

1. 1975 · ALBÜM Batsın Bu Dünya Orhan Gencebay Batsın Bu Dünya 1975
2. 1976 · ALBÜM Hatasız Kul Olmaz Orhan Gencebay Hatasız Kul Olmaz 1976
3. 1976 · ALBÜM Sarhoşun Biri Orhan Gencebay Sarhoşun Biri 1976
4. 1978 · ALBÜM Benim Dertlerim Orhan Gencebay Benim Dertlerim 1978
5. 1979 · ALBÜM Yarabbim Orhan Gencebay Yarabbim 1979
6. 1980 · ALBÜM Aşkı Ben Yaratmadım Orhan Gencebay Aşkı Ben Yaratmadım 1980
7. 1981 · ALBÜM Ben Topraktan Bir Canım Orhan Gencebay Ben Topraktan Bir Canım 1981
8. 1981 · ALBÜM Kördüğüm Orhan Gencebay Kördüğüm 1981
9. 1982 · ALBÜM Bir Damla Mutluluk Orhan Gencebay Bir Damla Mutluluk 1982
10. 1983 · ALBÜM Leyla ile Mecnun Orhan Gencebay Leyla ile Mecnun 1983
11. 1984 · ALBÜM Dil Yarası Orhan Gencebay Dil Yarası 1984
12. 1985 · ALBÜM Beni Biraz Anlasaydın Orhan Gencebay Beni Biraz Anlasaydın 1985
13. 1986 · ALBÜM Cennet Gözlüm Orhan Gencebay Cennet Gözlüm 1986
14. 1987 · ALBÜM Akma Gözlerimden Orhan Gencebay Akma Gözlerimden 1987
15. 1988 · ALBÜM Emrin Olur Orhan Gencebay Emrin Olur 1988
16. 1988 · ALBÜM Süper Yıldızlar Kervanı Orhan Gencebay Süper Yıldızlar Kervanı 1988
17. 1989 · ALBÜM Ya Evde Yoksan Orhan Gencebay Ya Evde Yoksan 1989
18. 1990 · ALBÜM Utan Orhan Gencebay Utan 1990
19. 1991 · ALBÜM Hasret Rüzgarı Orhan Gencebay Hasret Rüzgarı 1991
20. 1992 · ALBÜM Sende Haklısın Orhan Gencebay Sende Haklısın 1992
21. 1993 · ALBÜM Hayat Devam Ediyor Orhan Gencebay Hayat Devam Ediyor 1993
22. 1994 · ALBÜM Yalnız Değilsin Orhan Gencebay Yalnız Değilsin 1994
23. 1995 · ALBÜM Gönül Dostu Orhan Gencebay Gönül Dostu 1995
24. 1996 · ALBÜM Kiralık Dünya Orhan Gencebay Kiralık Dünya 1996
25. 1998 · ALBÜM Klasikleri Sizin Seçtikleriniz Orhan Gencebay Klasikleri Sizin Seçtikleriniz 1998
26. 1999 · ALBÜM Cevap Ver Orhan Gencebay Cevap Ver 1999
27. 2001 · ALBÜM Klasikleri Sizin Seçtikleriniz 2 Orhan Gencebay Klasikleri Sizin Seçtikleriniz 2 2001
28. 2002 · ALBÜM İdeal Aşk Orhan Gencebay İdeal Aşk 2002
29. 2004 · ALBÜM Yürekten Olsun Orhan Gencebay Yürekten Olsun 2004
30. 2005 · ALBÜM İstanbul Hatırası Orhan Gencebay İstanbul Hatırası 2005
31. 2006 · ALBÜM Yargısız İnfaz Orhan Gencebay Yargısız İnfaz 2006
32. 2007 · ALBÜM Orhan Gencebay Film Müzikleri Orhan Gencebay Orhan Gencebay Film Müzikleri 2007
33. 2010 · ALBÜM Berhudar Ol Orhan Gencebay Berhudar Ol 2010
34. 2012 · ALBÜM Orhan Gencebay ile Bir Ömür Orhan Gencebay Orhan Gencebay ile Bir Ömür 2012
35. 2013 · ALBÜM Bedensiz Aşk Orhan Gencebay Bedensiz Aşk 2013
36. 2023 · ALBÜM Maske Orhan Gencebay Maske 2023

Liste Vikipedi maddesindeki diskografiden alındı. Görseli bulunamayanlar künyesinden dizildi.

1. 1967 · FİLM Kızılırmak-Karakoyun Kızılırmak-Karakoyun 1967
2. 1967 · FİLM Kozanoğlu Kozanoğlu 1967
3. 1967 · FİLM Ana Ana 1967
4. 1968 · FİLM Kuyu Kuyu 1968
5. 1970 · FİLM Kara Gözlüm, ; Tv-Şov Kara Gözlüm, ; Tv-Şov 1970
6. 1971 · FİLM Bir Teselli Ver Bir Teselli Ver 1971
7. 1972 · FİLM Sev Dedi Gözlerim Sev Dedi Gözlerim 1972
8. 1973 · FİLM Ben Doğarken Ölmüşüm Ben Doğarken Ölmüşüm 1973
9. 1974 · FİLM Dertler Benim Olsun Dertler Benim Olsun 1974
10. 1975 · FİLM Batsın Bu Dünya Batsın Bu Dünya 1975
11. 1976 · FİLM Bıktım Her Gün Ölmekten Bıktım Her Gün Ölmekten 1976
12. 1977 · FİLM Hatasız Kul Olmaz Hatasız Kul Olmaz 1977
13. 1978 · FİLM Derdim Dünyadan Büyük Derdim Dünyadan Büyük 1978
14. 1979 · FİLM Yarabbim Yarabbim 1979
15. 1980 · FİLM Kır Gönlünün Zincirini Kır Gönlünün Zincirini 1980
16. 1981 · FİLM Feryada Gücüm Yok Feryada Gücüm Yok 1981
17. 1982 · FİLM Kördüğüm Kördüğüm 1982
18. 1983 · FİLM Zulüm Zulüm 1983
19. 1984 · FİLM Kaptan Kaptan 1984
20. 1985 · FİLM Doruk Doruk 1985
21. 1987 · FİLM Cennet Gözlüm Cennet Gözlüm 1987
22. 1988 · FİLM Küçüksün Yavrum Küçüksün Yavrum 1988
23. 1989 · FİLM Sensiz Yaşıyorum Sensiz Yaşıyorum 1989
24. 1990 · FİLM Utan Utan 1990
25. 1996 · FİLM Orhan Abi Halk Show, sunucu, TGRT Orhan Abi Halk Show, sunucu, TGRT 1996
26. 1996 · FİLM Aynalar, Can Dündar, Show TV Aynalar, Can Dündar, Show TV 1996
27. 1998 · FİLM Bir Yudum İnsan, Nebil Özgentürk, atv Bir Yudum İnsan, Nebil Özgentürk, atv 1998
28. 2002 · FİLM Dışbank, İdeal Kart Dışbank, İdeal Kart 2002
29. 2004 · FİLM İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek 2004
30. 2006 · FİLM Popstar Alaturka, jüri üyesi, Star TV Popstar Alaturka, jüri üyesi, Star TV 2006
31. 2010 · FİLM Vodafone Türkiye Vodafone Türkiye 2010
32. 2013 · FİLM Popstar , jüri üyesi, Star TV Popstar , jüri üyesi, Star TV 2013
33. 2018 · FİLM Rexona Rexona 2018
34. FİLM Rolü Rolü
35. FİLM Bir Araya Gelemeyiz Bir Araya Gelemeyiz
36. FİLM Şoför Şoför
37. FİLM Çilekeş Çilekeş
38. FİLM Aşkı Ben Mi Yarattım Aşkı Ben Mi Yarattım
39. FİLM Vazgeç Gönlüm Vazgeç Gönlüm
40. FİLM Ben Topraktan Bir Canım Ben Topraktan Bir Canım
41. FİLM Bir Yudum Mutluluk Bir Yudum Mutluluk
42. FİLM Leyla İle Mecnun Leyla İle Mecnun
43. FİLM Kahır Kahır
44. FİLM Dil Yarası Dil Yarası
45. FİLM Aşkım Günahımdır Aşkım Günahımdır
46. FİLM Kan Çiçeği Kan Çiçeği

Liste Vikipedi maddesindeki filmografiden alındı. Görseli bulunamayanlar künyesinden dizildi.