Nikolaki Sartinski Paşa

Nikolaki Sartinski, Osmanlı İmparatorluğu'na hizmet etmiş Leh kökenli Sartinski'nin oğludur. Genç yaşlarında liman odasında tercümanlık görevini yapmaya başlayıp devlet hizmetine girdi. Ardından Hariciye Nezâreti'ne bağlı Tercüme Kalemi'nde çalıştı. Bunun akabinde Paris Sefâreti'ne kâtip atanarak 10 yıldan fazla hizmet gördü.

1873-1878 yıllarında Girit'in İsfakiye ve Apokoron kasabalarının mutasarrıflığını yaptı. Bu görevini sürdürürken, 1873'te Paris'e çağrıldı ve sefâret müsteşarlığına getirildi. Girit'teki Britanya konsolosu Thomas Backhouse Sandwith, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Britanya büyükelçisi Austen Henry Layard'a yazdığı mektupta, Nikolaki Paşa'nın dürüst ve sağduyulu olduğunu; yönettiği halkın güvenini ve saygısını kazanmada nâdir bir yeteneğe sahip olduğunu ve aynı zamanda hükûmetine karşı işlevlerini sadakâtle gerçekleştirdiğini belirtir.

24-27 Şubat 1878 târihlerinde, Yunan isyancılar ile Osmanlı birlikleri arasında ada boyunca çatışmalar gerçekleşti. Bu sırada Nikolaki Paşa'nın Vamos'taki karargâhı abluka altına alındı. Nikolaki Paşa, savunma için 1.400 kişiden oluşan iki Redif taburu ve küçük bir zaptiye birliğine komuta ediyordu. İsyânın adadaki halkın genel eğilimini yansıtmadığı belirtilir; zira Nikolaki Sartinski Paşa, özellikle Hristiyanlar arasında büyük saygı görüyordu. Aynı sene azledildi.

Nikolaki Sartinski Paşa, 1881'de maslahatgüzar oldu. Ardından Edirne'ye merkez mutasarrıfı olarak atandı, bir süre sonra ise Edirne valiliğinde vali yardımcılığı yaptı.

29 Nisan 1888'de Girit mutasarrıfı Kostaki Antopulos Paşa, istifasını Bâb-ı Âlî'ye sundu ve yerine 18 Mayıs 1888'de Nikolaki Sartinski Paşa atandı. Fakat, atamasının ardından adadaki durum düzelmek yerine daha da bozuldu. Adadaki muhafazakâr azınlık partisinin temsilcileri, Nikolaki Paşa'nın çoğunluk olan liberal partisini kayırdığını öne sürerek şikâyetlerini dile getirdiler ve vazifesinden alınmasını talep ettiler. Haziran 1889'a gelindiğinde, adada büyük çaplı karışıklıklar çıktı. Nikolaki Paşa, emirlerinin dikkate alınmadığından şikâyet ediyordu ve "haysiyetini bile muhafaza edemeyerek birçok defa ıslıklarla tahrike uğradı". Bu gelişmeler üzerine Sultan II. Abdülhamid, olayları incelemek üzere Ahmed Râtib, Abdülvahab ve Mahmud Paşalar başkanlığında bir heyet gönderdi. Sonuçta, Ağustos'ta Nikolaki Paşa'nın yerine Cihan Seraskeri Rıza Paşa atandı ve düzeni sağlamak için adaya ek Osmanlı birlikleri sevk edildi.

Paşaların raporlarında, Nikolaki Paşa'nın II. Abdülhamid'e yapılan hakâretlere pasif kalması; Osmanlı Devleti'nin tarafsızlık politikasını çoğunluk partiyi destekleyerek hiçe sayması; Osmanlı Devleti'nin menfaatini korumayarak ve Hristiyanların Girit'in Yunanistan'a ilhâkını açıkça tartışmasına göz yumarak isyânı teşvik ettiği ifâde edildi. Nikolaki Paşa, hazırladığı ayrıntılı yanıt raporunda, hiçbir tarafı kayırmadığını ve taraflar arasındaki anlaşmazlıkları gidermek; yanlış anlaşılmaları çözmek ve dengeyi sağlamak için elinden geleni yaptığını ve çoğunluğun hangi tarafta olduğuna bakmaksızın âdil davrandığını öne sürdü. Nikolaki Paşa, adadaki kısa süren yönetimi döneminde bilimsel araştırmalara kayda değer ilgi ve destek gösterdi.