Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Giritli Mustafa Nâilî Paşa (1798, Polyan - 28 Aralık 1871, İstanbul), Sultan Abdülmecid döneminde iki kez sadrazamlık yapmış Arnavut asıllı Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Siyasî kariyerinde iki farklı dönemde (1832-1851 ve 1866-1867) yürüttüğü Girit valiliği göreviyle tanınır. Devletin zirvesindeki sadrazamlık makamında ise ilk olarak 14 Mayıs 1853 - 29 Mayıs 1854, ikinci olarak da 6 Ağustos 1857 - 22 Ekim 1857 tarihleri arasında hizmet vermiştir.
Gündemde
Başlıklar yayın kuruluşlarının RSS akışlarından ve konu sayfalarından otomatik eşlenir; sayfa açıkken kendiliğinden yenilenir. Haberin tamamı kaynağındadır.
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1820
Yunanistan'ın bağımsızlığı kazandığı 1820'lı yıllarda Sisam, Sakız ve Girit gibi Ege Adaları'nda da Rumların bağlantılı olarak ayaklanmalarına hazırlıksız yakalanan Sultan II.
Önemli eserler tek kaynak -
1821
Amcası Hasan Paşa'nın vefatı üzerine onun yerine 1237'de (1821/1822) Girit Muhafızı; 1254'te (1838) Cebel-i Lübnan ıslahatına memur olmuştur.
Miras tek kaynak -
1832
Siyasî kariyerinde iki farklı dönemde (1832-1851 ve 1866-1867) yürüttüğü Girit valiliği göreviyle tanınır.
Önemli eserler tek kaynak -
1840
1840'ta Büyük Britanya Başbakanı Lord Palmerston'un Girit'in Osmanlı idaresine geri dönmesi yönünde yaptığı baskı esnasında, bir süre için, yarı-bağımsız bir Girit'in prensi olma denemesinde bulunmuştur.
Önemli eserler tek kaynak -
1851
Valiliği İstanbul'a çağrıldığı 1851 yılına kadar sürmüştür.
Önemli eserler tek kaynak -
1853
Devletin zirvesindeki sadrazamlık makamında ise ilk olarak 14 Mayıs 1853 - 29 Mayıs 1854, ikinci olarak da 6 Ağustos 1857 - 22 Ekim 1857 tarihleri arasında hizmet vermiştir.
İlk üretimler tek kaynak -
1860
1860'ların sonlarında Hicaz ile Yemen arasındaki dağlık Asir bölgesinde başlayan isyanın bastırılmasında da görev aldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1866
Girit İsyanı'nı bastırmak üzere 28 Ağustos 1866'da yeniden Girit valisi yapıldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1867
Başarısız olduğundan Mart 1867'de İstanbul'a çağrıldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1871
Giritli Mustafa Nâilî Paşa (1798, Polyan - 28 Aralık 1871, İstanbul), Sultan Abdülmecid döneminde iki kez sadrazamlık yapmış Arnavut asıllı Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır.
Önemli eserler tek kaynak
Hayat hikâyesi
01Kökeni
1798 Polyan doğumlu olup Arnavut asıllıdır. Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın himayesinde Mısır'da yetişmiş. Muhtemelen Rumeli Vilayetine bağlı Görice / Korçë'nin Polyan / Polonë kasabasında 1798 yılında doğmuştur. Kesriye/Kastoria ilinde Behliste/Bilişht hânedânından İsmâil Bey'in oğludur. Amcası Hasan Paşa'nın vefatı üzerine onun yerine 1237'de (1821/1822) Girit Muhafızı; 1254'te (1838) Cebel-i Lübnan ıslahatına memur olmuştur. Hilmi Paşa ve Veli Paşa (Le Beau Veli diye de anılır) isimli çocukları meşhurdur. Hilmi Paşa'nın kızı Melek Hanımın kocası Halkalı Ziraat Yüksek Okulu kurucusu Bayındırlı Ailesinden Hasip Bey'dir.
02Lakabının kökeni
Yunanistan'ın bağımsızlığı kazandığı 1820'lı yıllarda Sisam, Sakız ve Girit gibi Ege Adaları'nda da Rumların bağlantılı olarak ayaklanmalarına hazırlıksız yakalanan Sultan II. Mahmud'un fiilen bağımsız Mısır Hidivi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan yardım istediği dönemde Girit ayaklanmasını bastırmış ve 1832'de Mısır idaresine sokulan Girit'e vali tayin edilmiştir. Valiliği 20 yıla yakın bir süre sürdüğü için "Giritli" lâkabıyla anılır.
Ayşe Kulin'in kaleme aldığı Adı Aylin adlı romanda ise paşanın bir diğer lakabı "Deli"dir. Yani paşa tam adıyla "Giritli Deli Mustafa Nâilî Paşa"dır. Bu lakabın ise asabi, birden bire öfkelenen bir karaktere sahip olmasından dolayı verildiği romanda geçer.
03Girit Valiliği
Girit'i idaresi esnasında temkinli ve İngilizlere yakın bir politika izlemiştir. Bir açıdan adanın Müslüman toprak sahipleri ile yükselen Rum tacir sınıfı arasında sentez kurmaya çalıştığı yorumu getirilebilirse de, Rumlara karşı bazı politikaları ada Müslümanlarının tepkileri ile de karşılaşmıştır.
1840'ta Büyük Britanya Başbakanı Lord Palmerston'un Girit'in Osmanlı idaresine geri dönmesi yönünde yaptığı baskı esnasında, bir süre için, yarı-bağımsız bir Girit'in prensi olma denemesinde bulunmuştur. Ancak belirsiz siyasi ortamı fırsat bilen Rumlar ayaklanmışlar ve bu küçük çaplı isyan Büyük Britanya-Osmanlı donanmalarının müdahalesi ile sona erdirilmiştir. Girit böylece 1840'ta Osmanlı Devleti bünyesine geri dönmüş, Giritli Mustafa Nâilî Paşa da vezir rütbesiyle vali olarak kalmıştır. Valiliği İstanbul'a çağrıldığı 1851 yılına kadar sürmüştür. İstanbul'da da, ilerlemiş yaşına rağmen, kariyerini sürdürmüş ve sadrazamlığa kadar yükselmiştir.
04Sadrazamlığı
Sadrazamlık dönemleri Kırım Savaşı'nın hemen öncesine ve ikinci dönemi de bir süre sonrasına denk gelmiş, gündemini Rusya ile ilişkiler meşgul etmiştir. Fransa'da imparatorluğunu ilan eden ve uluslararası ilişkilerdeki konumunu güçlendirmek isteyen III. Napoleon'un Osmanlı Devleti'nde yaşayan Katoliklerin himayelerini Fransa'ya veren 1740 tarihli antlaşmanın yeniden yürürlüğe girmesini istemesi üzerine, Rusya'nın da Osmanlı Ortodoksları için aynı hakları istediği ve katı bir asker ve köyü bir Ortodoks olan Prens Mensikov'u İstanbul'a olağanüstü yetkilerle elçi olarak yolladığı, bu sorunu kendi çıkarları için tehlike olarak gören İngiltere, Fransa ve Avusturya'nın Osmanlı Devleti'ne giderek artan destek verdiği Kırım Savaşı'na gidecek süreç esnasında ilk sadrazamlığına getirilmiş ve savaşın ilk döneminde bu görevi sürdürmüştür. Atanmasının nedeni Prens Mensikov'un taleplerinin kabul edilmemesi halinde İstanbul'dan ayrılacağı ültimatomunu vermesi ile, prense sürekli direnen Sadrazam Damat Mehmet Ali Paşa ve Hariciye Nazırı Sadık Rifat Paşa'nın görevlerinden alınmalarıdır. Böylece Sadrazamlığa Giritli Mustafa Nâilî Paşa, Hariciye Nazırlığına da Koca Mustafa Reşid Paşa atanmıştır. Ancak bu isim değişikliklerine rağmen Prens Menşikov yine de 27 Mayıs 1853'te İstanbul'dan elleri boş olarak ayrılmış ve Kırım Savaşı başlamıştır.
05Son yılları
Girit İsyanı'nı bastırmak üzere 28 Ağustos 1866'da yeniden Girit valisi yapıldı. Başarısız olduğundan Mart 1867'de İstanbul'a çağrıldı. 1860'ların sonlarında Hicaz ile Yemen arasındaki dağlık Asir bölgesinde başlayan isyanın bastırılmasında da görev aldı. 28 Aralık 1871'de İstanbul'da öldü ve Fatih Camii haziresine defnedildi.
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Mustafa Nâilî Paşa hayat hikâyesinde anıyor Ayşe Kulin
“Ayşe Kulin'in kaleme aldığı Adı Aylin adlı romanda ise paşanın bir diğer lakabı "Deli"dir.”
-
Mustafa Nâilî Paşa hayat hikâyesinde anıyor Mehmet Al
“Mahmud'un fiilen bağımsız Mısır Hidivi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan yardım istediği dönemde Girit ayaklanmasını bastırmış ve 1832'de Mısır idaresine sokulan Girit'e vali tayin edil...”
-
Mustafa Nâilî Paşa hayat hikâyesinde anıyor Mustafa Reşid Paşa
“Böylece Sadrazamlığa Giritli Mustafa Nâilî Paşa, Hariciye Nazırlığına da Koca Mustafa Reşid Paşa atanmıştır.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Mustafa Nâilî Paşatr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıMUSTAFA NÂİLÎ PAŞA 11 Eylül 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. TDV İslâm Ansiklopedisi.islamansiklopedisi.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Mustafa Nâilî Paşa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
2 kaynak ve 10 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.