Mohaç Muharebesi (1687)

Muharebe, Osmanlı-Kutsal İttifak savaşları'nın (1683-1699) bir parçasıydı. 1683'teki başarısız Viyana Kuşatması'nın ardından Papa XI. Innocentius'un girişimiyle, Kutsal Roma İmparatorluğu, Lehistan-Litvanya Krallığı ve Venedik Cumhuriyeti Osmanlılara karşı 1684'te Kutsal İttifak'ı kurdu. İttifak kuvvetleri 1686 yazında iki buçuk aylık kuşatmanın ardından, 145 yıllık Osmanlı hakimiyetinin sona ermesiyle sonuçlanan biçimde Budin'i (bugünkü Budapeşte'nin bir parçası) ele geçirdi. Bu kayıp, Osmanlı Devleti için ağır bir prestij darbesi oldu ve 1687 yazında Osmanlı ordusu, kaybedilen toprakları geri kazanmak amacıyla Sadrazam Sarı Süleyman Paşa komutasında Eszék (Osijek) yakınlarında tahkim edilmiş bir mevzide toplandı.

Habsburg komutanları, sekiz kilometre uzunluğundaki Eszék köprüsünü aşarak Osmanlı mevzilerine doğrudan saldırmanın büyük risk taşıdığını fark ederek, Osmanlı ordusunu tahkimatlarından çıkarmayı hedefleyen bir manevra uyguladı. Sayıca üstünlüğüne güvenen Sarı Süleyman Paşa bu tuzağa düşerek Drava Nehri'ni geçti ve geri çekiliyormuş gibi görünen Habsburg kuvvetlerini takibe koyuldu.

12 Ağustos günü Osmanlı ordusu, Lorraine Dükü V. Charles komutasındaki Habsburg-Bavyera birleşik ordusuna Nagyharsány köyü ile yakınındaki ormanlık ve dik yamaçlı Harsány Tepesi civarında yetişti. Sarı Süleyman Paşa, Bavyera Elektörü Maximilian II. Emanuel komutasındaki sol kanadın henüz eski konumunda olduğunu fark ederek 8.000 kişilik sipahi süvarisiyle bu kanadı çevirmeye çalıştı; Habsburg piyadesi mevzisini korurken general Enea Silvio Piccolomini komutasındaki süvari birlikleri karşı taarruzla Osmanlı sipahilerinin ilerleyişini durdurdu. Bu çarpışmalarda genç yaşta olan ve daha sonra ünlü bir komutan olacak Savoyalı Prens Eugene de görev aldı.

Sarı Süleyman Paşa'nın savaş sırasında birbiriyle çelişen emirler vermesi Osmanlı safları arasında ciddi bir karışıklığa yol açtı; bu nedenle ordunun savunma hazırlıkları yarım kaldı. Habsburg kuvvetleri bu zafiyeti değerlendirerek Osmanlı piyadesini bozguna uğrattı, arazinin elverişsizliği ise Osmanlı süvarisinin son bir karşı taarruz düzenlemesini engelledi. Muharebe sonunda Osmanlı ordusu yaklaşık 10.000 kişi kaybederken Habsburg-Bavyera tarafının kaybı birkaç yüz kişi düzeyinde kaldı; çok sayıda top, sancak ve tüfek Habsburg kuvvetlerinin eline geçti.

Osmanlı kuvvetlerinin ağır yenilgisi üzerine Osmanlı ordusu, padişahın devlet işleriyle ilgilenmediği gerekçesiyle cepheyi bırakıp İstanbul'a yürümeye başladı (5 Eylül). Askerler önce Sadrazam Sarı Süleyman Paşa'yı öldürmek istedi. Süleyman Paşa İstanbul'a kaçtı, ordu vekilliğine ise Halep Beylerbeyi Siyavuş Paşa getirildi. İstanbul tarafından Siyavuş Paşa sadrazam yapılıp, Süleyman Paşa azledilse de bu askerin yürüyüşüne mani olamadı.

8 Kasım günü İstanbul önlerine gelen askerler Avcı lakaplı sultan IV. Mehmet'i tahttan indirdi ve yerine II. Süleyman'ı geçirdiler. Bu arada Avusturya (Habsburg) orduları, Osmanlı Ordusu'nun bıraktığı boşluk ortamından yararlanarak Kanije hariç Güney Macaristan'ı ele geçirdi; kışa doğru Eğri Kalesi garnizonu da teslim oldu ve Erdel Prensliği Habsburg himayesine girerek Osmanlı'dan koptu. Aynı dönemde Budin'in geri alınmasının da etkisiyle Macar Meclisi, Kasım 1687'de Pressburg'da toplanarak Macar tacının Habsburg hanedanına kalıtsal biçimde geçmesini kabul etti.

İkinci Mohaç Muharebesi, Büyük Türk Savaşı'nın dönüm noktalarından biri kabul edilir. 1526'daki ilk Mohaç Muharebesi'nin Macaristan'da Osmanlı hâkimiyetinin başlangıcı olması gibi, 1687'deki bu yenilgi de Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki gerilemesinin simgesi hâline geldi. Kutsal İttifak'ın bu ve sonraki zaferleri, 1697'de Zenta Muharebesi ile Osmanlı için kesin bir bozguna dönüştü ve süreç 1699'da imzalanan Karlofça Antlaşması ile Macaristan'ın büyük bölümünün ve Erdel'in resmen Habsburg Monarşisi'ne bırakılmasıyla sonuçlandı.