Mir'âtü'l-Memâlik

Eser, 19. yüzyılda H. Friedrich Diez tarafından Almancaya, M. Morris tarafından kısmen Fransızcaya, A. Vambéry tarafından İngilizceye ve 20. yüzyılda Ş. Zumminab tarafından da Rusçaya çevrilmiştir.

Sevan Nişanyan’a göre Seydi Ali Reis, Miratü'l-Memalik eserinde ‘engin’ kelimesini ilk kez kullanarak Türkçeye kazandırmıştır.

Kânunî Sultan Süleymân ile İran seferine çıkan Seydi Ali Reis, orduyla birlikte Halep'e ulaşmıştır. Bu sırada Mısır Kaptanı Pîrî Reis, Süveyş’ten kalkıp Maskat’ı fethetmiş ve Hürmüz’ü yağmalayarak Basra'ya varmış; ancak Portekiz tehdidi üzerine donanmayı orada bırakıp üç gemiyle Mısır'a döndüğü için idam edilmiştir. Ardından göreve getirilen Murad Bey de Portekizlilere yenilip azledilince, donanmayı Mısır'a geri getirme görevi Seydi Ali Reis'e verilmiştir. 7 Aralık 1553'te Halep'ten yola çıkan Seydi Ali Reis; Urfa, Musul, Bağdat ve Kerbela güzergâhındaki önemli türbe ve kutsal mekânları ziyaret ederek Basra'ya ulaşmıştır.

Seydi Ali Reis, Basra'ya ulaştığında Mustafa Paşa'ya Mısır Kaptanlığı fermanını göstermiş, ancak mevsimin elverişsizliği nedeniyle yolculuk ertelenerek bu süreçte gemilerin bakım ve onarımı yapılmış ve çevre kabirler ziyaret edilmiştir. Bu sırada rüyasında kılıcının kesildiğini gören ve bunu hayra yoran Seydi Ali Reis, Mustafa Paşa'nın Huveyze Kalesi fethi için çıktığı seferde Alyanoğlu tarafına gönderilmiş; Huveyze alınamadığı gibi kendisinin de yüze yakın askeri şehit düşmüş ve Reis bu acı olayı gördüğü rüyanın bir tabiri olarak yorumlamıştır. Nihayet yola çıkmadan önce yapılan deniz keşiflerinde Hürmüz'e kadar sadece dört Portekiz gemisine rastlanması üzerine, 2 Temmuz 1554 tarihinde on beş kadırgadan oluşan Osmanlı donanmasıyla Basra'dan hareket edilmiştir.

Basra'dan hareket eden Seydi Ali Reis komutasındaki Osmanlı donanması; Abadan, Şiraz ve Katif güzergâhını izleyerek Bahreyn'e ulaşmış, burada denizin derinliklerinden tatlı su çıkaran dalgıçları hayretle gözlemlemiştir. Yolculuğun devamında, 9 Ağustos 1554'te Havr Fakkan yakınlarında 25 gemilik Portekiz donanmasıyla karşılaşılmış ve yapılan şiddetli çarpışmada düşmanın bir kalyonu batırılarak geri çekilmesi sağlanmıştır. Fırtınalı şartlar altında ilerleyen donanma, 25 Ağustos 1554'te bu kez Maskat ve Kalhat civarında 34 gemilik büyük bir Portekiz gücüyle ikinci kez karşı karşıya gelmiş; tarihte benzeri az görülen bu kanlı savaşta Portekizlilerin 6 gemisi batırılırken Osmanlı tarafı da 5 gemisini kaybetmiştir. Muharebenin ardından patlak veren şiddetli fırtına nedeniyle kıyıdan uzaklaşmak zorunda kalan kalan 9 Osmanlı gemisi Umman Denizi'nde sürüklenmeye başlamış, böylece Seydi Ali Reis'in üç buçuk yıl sürecek maceralı yolculuğu başlamıştır. Susuzluk ve hastalıkla boğuşarak önce Kirman, ardından Şehbar sahillerine ulaşan askerler, son olarak Belucistan’ın Gvadr limanına sığınmış; burada Osmanlı’ya bağlılığını bildiren yerel hâkim Melik Celâleddin'in desteğiyle gemileri tamir edip yanlarına bir kılavuz alarak yeniden Yemen'e doğru yola çıkmışlardır.

Yemen'e doğru ilerlerken Şıhr ve Zıfar yakınlarında şiddetli bir "fil tufanına" yakalanan donanma, günlerce Hindistan'a doğru sürüklenmiş; bu ölüm kalım mücadelesi sırasında denizde devasa balıklar, deniz aygırları, büyük yılanlar ve girdaplarla karşılaşmıştır. Büyük güçlüklerle Cekid Körfezi, Furmeyan ve Portekiz kontrolünde