Minas Çeraz

Minas Çeraz Efendi, 25 Temmuz 1852'de İstanbul'un Beyoğlu içesinde Hasköy semtinde doğdu. Ailesi, köklü amira sülaleleri çıkaran Eğin bölgesinin, Çeraz köyünden gelir.

Yerel Nercessyan okulunda ve ardından Ermenice ve Türkçenin yanı sıra Fransızca ve İngilizce öğrendiği Nubar-Şahnazaryan okulunda okudu..

Minas Çeraz, kariyerine çeşitli okullarda edebiyat ve dil tarihi profesörü olarak başladı.

Tercüman ve sekreter olarak, Ermeni İstanbul Patriği Mıgırdiç Hrimyan başkanlığındaki 1878 Berlin Kongresi'nde Ermeni Sorunu'nu özellikle tartışan heyetin bir parçasıydı.

Ermeni Heyeti, 1878 senesi 8 Mart'ında İstanbul'dan ayrılmış ve 30 Temmuz'da geri dönmüştür. Kongre'nin ardından heyette kâtip ve tercüman olan Minas Çeraz, 5 aylık memuriyeti sırasında heyetin faaliyetlerini, yaşananları kaleme aldığı, değerlendirmelerde bulunduğu "Berlin Konferansı’ndan ne istifade eyledik?" başlıklı ve Ermeni Patriği Nerses Varjabedyan namına telif olunan bir broşür yayınlamıştır. Bu broşürde:

Zira millet içinde emniyetsizlik çıkaranlar Kürt ve Çerkezlerden daha fazla zararlıdırlar. Berlin Konferansı’ndaki 61. maddenin semeresi nedir? Sorusuna cevap olarak denilmelidir ki 61 maddeden önce 60 madde yer almıştır. Yani dünyanın kanun ve düzeni gereğince önce büyükler kendi hisselerini alırlar, zayıflar ise türlü zorluklardan sonra hisselerini alabilirler. Bu nedenle 61. maddeyi gerçekleştirmek için herkes fedakârlık etmelidir. Kimse şikâyet etmeyip herkes kendinden sorumlu olmalıdır. Çünkü Berlin Kongresi bize bir altın madeni vermiştir. Ermeniler, bu altın madenini meydana çıkarmaya çalışmalıdırlar. Patrik Efendi, Avrupa’ya bir mebus heyeti göndermekle milletin maddî ve manevî ihtiyaçlarınca gerekli olan bir harekette bulunmuştur...

1880'de Arpiar Arpiaryan ile birlikte yardım kuruluşu Միացեալ ընկերութիունք հայոց (Miatsial enguéroutioun hayots) kurdu.

Aynı yıl, bir sonraki Ermeni Patriği Nerses Varjabedyan'ın kişisel elçisi olarak İngiltere Başbakanı William Ewart Gladstone ile görüşmek ve kendisinden Berlin Kongresi'nde söz verilen İmparatorluğun Ermeni vilayetlerine yapılacak reformları uygulaması için Osmanlı hükûmetine baskı yapmasını istemek üzere Londra'ya gönderildi. 1883'te Minas Çeraz benzer bir hedefle tekrar Avrupa'ya, bu kez Fransa ve İtalya'ya gitti.

1886 ile 1889 yılları arasında, Getronagan Ermeni Lisesi'nin ilk müdürüydü.

Minas Çeraz Efendi, amacı Avrupa kamuoyunu Ermeni sorunundan haberdar etmek olan L'Arménie (1889-1906) dergisini yayınladığı Londra'ya taşındı. 1890'da King's College London'da Ermeni Kürsüsü'nü kurdu.

1898'de, 1906'ya kadar L'Arménie'nin yayınına devam ettiği Paris'e taşındı..

1908'de Jön Türk Devrimi ve yeni bir anayasanın ilanı ile Minas Çeraz Efendi Osmanlı başkentine döndü. Orada, 1908-1910'da Milli Meclis (muhtemelen Ermeni Millet Meclisi) başkanı olmuştur. Sankt-Peterburg'daki diplomatik bir görev sırasında, yeni Katolikos Madteos İzmirliyan'a eşlik etti.

1912'de Ermeni Milli Delegasyonu'nun bir parçası olarak Paris'e gitti..

1914 seçimlerinde Patrikhane tarafından Meclis-i Mebûsan'a aday gösterilmiş ve Bitlis mebusu olarak seçilmiştir; Osmanlı kaynaklarında “Kiraz Efendi” olarak anılan Minas Çeraz seçimlerden sonra, seferberlikten önce Avrupa'ya gitmiş ve bir daha dönmemiştir.