Mekke Ortak Savunma Antlaşması Arka plan

2026 İran Savaşı sırasında Pakistan, çatışmanın sona erdirilmesi için arabuluculuk girişimlerinde bulunurken, Türkiye de Gazze'de ateşkes sağlanmasına yönelik diplomatik temaslarda aktif rol üstlenmişti. Bu süreçte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yılın başında gerçekleştirdiği Suudi Arabistan ziyaretinde savunma sanayii iş birliğine dikkat çekmiş, KAAN Milli Muharip Uçağı projesine Suudi Arabistan'ın ortak yatırımcı olabileceğini dile getirmiş, Pakistan ile de bu alanda bir ön antlaşma imzalanmıştı. Paktı 2025 yılının eylül ayında imzalayan Suudi Arabistan ve Pakistan, askeri ve ekonomik iş birliğinin yanı sıra kültürel ve dini bağları da kapsayan uzun süredir devam eden bir ilişkiyi paylaşmaktaydı.

Analistlere göre söz konusu gelişmeler, uzun süredir hazırlıkları devam eden üçlü savunma iş birliği sürecini hızlandırdı. İsrail'in bölgeyi istikrarsızlaştıran tutumu da bu tür güvenlik paktlarını gündeme taşıyan etkenler arasında sayıldı. Kırıkkale Üniversitesi'nden Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, antlaşmayı İran-ABD-İsrail savaşının ardından Orta Doğu'da ortaya çıkan güvenlik boşluğuna bölge devletlerinin geliştirdiği kurumsal bir yanıt olarak değerlendirdi ve ABD'nin güvenlik şemsiyesinin tamamen terk edilmesinden ziyade, bölgesel kapasitelere dayanan yeni bir caydırıcılık mimarisinin hedeflendiğini belirtti.

Uzmanlar, üç ülkenin birbirini tamamlayan farklı güç unsurlarının (Türkiye'nin savunma sanayii kapasitesi; Suudi Arabistan'ın yüksek finansal kapasitesi ve stratejik coğrafyası; Pakistan'ın ise İslam dünyasındaki tek nükleer güç olmasından kaynaklanan caydırıcılık boyutu ile 250 milyonu aşan nüfusunun) antlaşmaya yol açtığını söylemektedir. Bu çerçevede antlaşma, bazı uzmanlarca zaman zaman "İslami NATO" olarak nitelendirilen, İslam dünyasında yeni bir güvenlik mimarisinin başlangıcı olarak da yorumlanmıştır. Ancak analistler bunun kısa vadede NATO benzeri kurumsallaşmış bir askeri ittifaka dönüşmesinin henüz erken olduğunu vurgulamaktadır.

Son yıllarda, Orta Doğu jeopolitikasındaki değişimler (dış tehditlere ilişkin endişeler, İsrail askeri eylemlerine verilen tepkiler ve Amerika'nın güvenilir bir güvenlik garantörü olup olmadığına dair şüpheler dahil) bölgesel güvenlik kaygılarını yoğunlaştırmıştır. Birçok analist, antlaşmayı en azından kısmen bu dinamiklere bir yanıt olarak görmektedir.