Mehmed Süreyya

Mehmed Süreyya (Osmanlıca: محمد ثريا; 1845, İstanbul - 11 Ocak 1909, İstanbul), Sicill-i Osmanî (سجل عثمانی) adlı eseriyle tanınan bir biyograf ve vakavünis.

Hüsnü Mehmed Bey’in ikinci oğlu olarak dünyaya geldi. Babası, Osmanlı Devleti’nde farklı bölgelerde kaymakamlık yapmış, İstanbul’da çeşitli komisyon üyeliklerinde ve devlet hizmetlerinde bulunmuş bir bürokrattır. İlk öğrenimini tamamlamasının ardından Dârülmaârif’ten mezun oldu. Bu arada özel hocalardan Arapça, Farsça ve Fransızca dersleri aldı.

1863'ten itibaren Bâb-ı Âli'ye giren Mehmed Süreyya, burada sâniye rütbesine kadar yükseldi. İlk Osmanlı özel gazetesi olan Ceride-i Havadis gazetesinde çalışmıştır. Aralarında Arapça, Farsça, Çağatayca ve Tatarca dillerinin sözlükleri olmak üzere 40'ın üzerinde eser kaleme aldığı bilinmektedir. Nuhbetü'l-Vekayi adlı eseri 1876 yılında yayınlanmıştır. Bu eserde 1831-1875 yılları arasında bazı Osmanlı devlet adamlarının tayin, azil ve ölüm tarihleri gibi bilgiler aktarılmaktadır.

1876 yılından itibaren biyografik nitelikteki Nuhbetü’l-vekāyi adlı eserini fasiküller halinde yayımlamaya başladı. Dönemin padişahı II. Abdülhamid'in takdirini kazanan bu çalışması neticesinde, bizzat padişah tarafından Meclis-i Kebîr-i Maârif üyeliğine tayin edildi. Bu vazifesi sırasında devlet kademesinde önemli bir derece olan ûlâ sınıf-ı sânîsi rütbesine terfi ettirildi. Böylece araştırmaları için geniş zaman bulan Süreyyâ Bey, bir yandan kütüphaneleri tararken bir yandan da mezarlık, tekke, medrese, cami gibi yerleri dolaşarak, mezar kitabelerini bir bir okuyarak Osmanlı şahıslar kütüğünü meydana getirmeye çalıştı. Bu görevini 1326/1908 senesine kadar sürdürdü.

Mehmed Süreyya'nın opus magnumu Sicill-i Osmani yahud Tezkire-i Meşahir-i Osmaniye (سجل عثمانی ياخود تذكرهٔ مشاهير عثمانيه) içerisinde ünlü şahsiyetlerin hayatlarına dair bilgilerin listelendiği bir ansiklopedidir. Bu eser 1890 ila 1899 yılları arasında yayınlanmıştır. Modern Türkçeye aktarılan yeni bir versiyon 1969 yılında Gültekin Oransay tarafından yeniden yayınlanmıştır.

Yakalandığı ve iki yıl kadar süren bir hastalık sonucunda 11 Ocak 1909 tarihinde İstanbul’da öldü. Karacaahmet Mezarlığı’nda babasının yanında toprağa verildi.