Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Makbule Leman (1865 - 1898), Türk şair ve yazardır.
Türkçede Batı edebiyatı tarzında eserler veren ilk kadın yazarlardandır. Deneme, şiir, hikâye, eleştiri türünde eserler verdi .Hanımlara Mahsus Gazete'deki yazıları ile tanındı. "Makes-i Hayal" adlı kitabındaki öykülerinde kadın kimliğini öne çıkarmış ve kadının toplumdaki ikincil konumunu sorgulamış; hem erkeklere hem kadınlara kadın sorunu hakkında bilinç aşılamaya çalışmıştır.
Yaşamı
—Yaşamı
1865 yılında İstanbul'un Beşiktaş semtinde doğdu. Asıl adı Fatma Makbule'dir. Leman adını mahlas olarak seçmiştir. Babası, V. Murad'ın sarayında dairesinin müdürlüğünü yapan Kahvecibaşı İbrahim Efendi idi.
Makbule Leman Hanım'ın öğrenim hayatı hakkında değişik görüşler vardır. Fatma Aliye Hanım onun İbtidai Mektebi'ni (ilkokulu) bitirdiğini, Ali Muzaffer Bey, İnas Kız Rüşdiyesi'ni (ortaokulu) bitirdiğini; İbn-ül Emin ise evde erkek kardeşleri ile bir rüşdiye hocasından ders aldığını bildirmiştir.
1881 yılında devrin tanınmış şairlerinden biri olan Dahiliye Müsteşarı Mehmed Fuad ile evlendi. Evlendikten sonra Beşiktaş'taki konaklarının selamlık kısmını, kız öğrenciler için düzenledi ve
kendisi de Osmanlıca dilbilgisi ve Farsça dersleri verdi.
İlk yazısı Hazan 1880'lerde Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yayımlandı. Makbule Leman mahlasını kullandığı bu eserde mevsimlerin gelip geçmesi ile insan ömrünün istikrarsızlığı arasındaki yakınlık anlatılmaktaydı. Yayımlanan ilk yazısından sonra bir süre Leman mahlasını kullandı; 1887'de "Hazan İçinde Bahar" ve 1888'de "Mehtapta İhtisâsâtım" adlı yazıları Tercüman-ı Hakikat'te yayımlandı. O devirde "bend" olarak adlandırılan bu denemelerde tabiatın güzelliklerini konu edindi, tabiat-insan, tabiat-Tanrı ilişkisini anlattı. 1891'den sonra eserlerinde Makbule Leman imzasını kullandı. 1893 yılından itibaren Hazine-i Fünun" dergisinde şiirler yayımladı.
Şiirlerinde lirik söylemi tercih eden sanatçının öykülerinde ise modernleşmeye açık, toplumun kabul ettiği şeyler bağlamında yenilikler sunan, feminal söylemi vardır. Eserlerini okuyup beğenen ve faydalı bulan Şura-yı Devlet azası Said Paşa'nın tavsiyesi ile II. Abdülhamid tarafından 3. kıtadan Şefkat Nişanı ile ödüllendirildi.
Hazine-yi Fünûn ve Hanımlara Mahsus Gazete’de yayımlanan eserleri ile yayımlanmamış eserlerini "Makes-i Hayal adlı kitapta derledi. Sekiz şiir, üç öykü ve bir de okuyucuya yazılan mektuptan oluşan ve yazarın tek kitabı olan Makes-i Hayal, 11 Şubat 1897'de yayımlandı. Yazarın, kadının toplumdaki ikincil konumunu sorguladığı kitap, devrinde çok beğenildi. Hanımlara Mahsus Gazete'nin imtiyaz sahibi Mehmet Tahir Bey ve Tevfik Fikret yazılarında bu kitabı övdüler.
Hayatının son on dört yılını sağlık sorunları ile geçiren Makbule Leman Hanım'ın hastalığının ne olduğu konusunda bilgi yoktur. 1898'de hayatını kaybetti. Mezarı Eyüpsultan semtinde, Siyavuş Paşa Türbesi haziresindedir.
Tek eseri Makes- Hayal, ölümünden sonra eşi Mehmed Fuad Bey tarafından ikinci kez bastırılmıştır. (1898). Ölümünün ardından, kendisi gibi şair olan eşi Mehmet Fuat Bey tarafından mezar taşına işlenen dizeler şöyledir:
Razıyım ben zât-ı Peygamber dahi hoşnud ola
Sayemend-i rahmet olsun makberi Makbule’min
Cevher-i ekşimle yazdım zevcemin tarihini:
Bâğ-ı firdevs-i berin olsun yeri Makbule’min”
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1865
Makbule Leman (1865 - 1898), Türk şair ve yazardır.
Önemli eserler tek kaynak -
1880
İlk yazısı Hazan 1880'lerde Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yayımlandı.
Önemli eserler tek kaynak -
1881
1881 yılında devrin tanınmış şairlerinden biri olan Dahiliye Müsteşarı Mehmed Fuad ile evlendi.
Önemli eserler tek kaynak -
1887
Yayımlanan ilk yazısından sonra bir süre Leman mahlasını kullandı; 1887'de "Hazan İçinde Bahar" ve 1888'de "Mehtapta İhtisâsâtım" adlı yazıları Tercüman-ı Hakikat'te yayımlandı.
İlk üretimler tek kaynak -
1891
1891'den sonra eserlerinde Makbule Leman imzasını kullandı.
Önemli eserler tek kaynak -
1893
1893 yılından itibaren Hazine-i Fünun" dergisinde şiirler yayımladı.
Önemli eserler tek kaynak -
1897
Sekiz şiir, üç öykü ve bir de okuyucuya yazılan mektuptan oluşan ve yazarın tek kitabı olan Makes-i Hayal, 11 Şubat 1897'de yayımlandı.
Önemli eserler tek kaynak -
1898
1898'de hayatını kaybetti.
Miras tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Makbule Leman hayat hikâyesinde anıyor Hanımlara Mahsus Gazete
“Deneme, şiir, hikâye, eleştiri türünde eserler verdi .Hanımlara Mahsus Gazete'deki yazıları ile tanındı.”
-
Makbule Leman hayat hikâyesinde anıyor Said Paşa
“Eserlerini okuyup beğenen ve faydalı bulan Şura-yı Devlet azası Said Paşa'nın tavsiyesi ile II.”
-
Makbule Leman hayat hikâyesinde anıyor Tevfik Fikret
“Hanımlara Mahsus Gazete'nin imtiyaz sahibi Mehmet Tahir Bey ve Tevfik Fikret yazılarında bu kitabı övdüler.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Makbule Lemantr.wikipedia.org · erişim 03.10.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıUğurcan, Sema. "Makbule Leman, Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri" (PDF). Türklük Araştırmaları Dergisi, Sayı:6, Yıl: 1990. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021.arşiv · isamveri.org · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Makbule Leman Hanım". Eyüpsultan Belediyesi web sitesi, Eyüpsultanlı Meşhurlar sayfaları. 4 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021.arşiv · www.eyupsultan.bel.tr · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Ülkü Eliuz, Meşrutiyete Giden Süreçte Yeni Kadın İmgesi: Fatma Makbule Leman" (PDF). 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)30 Mayıs 2021.bilig.yesevi.edu.tr · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıHaskan, Mehmet Nermi. Eyüplü Meşhurlar, Eyüp Belediyesi Yayınları, İstanbul 2014, c.2, s.140-41erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Makbule Leman” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
5 kaynak ve 8 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.