Kitâb-ı Müstetâb

Kitab-ı Müstetab askeri ve ekonomik çöküntüleri belirtir, ulema ve yönetici kadrolarındaki bozuklukları dile getirir. Bozulmaların ilk belirtilerinin Kanuni Sultan Süleyman döneminde başladığını ama asıl bozulmanın III. Murat döneminde olduğunu anlatır.

Yeniçeri Ocağı'na birçok gereksiz ve başıbozuk kişilerin usulsüz şekilde alındığını, bunun da Yeniçerilerin sayısını arttırıp disiplinini bozduğunu aynı zamanda hazineye yük olduğunu söyler. Eskiden tımarların, dirliklerin padişahın onayı olmadan alınıp verilmediğini fakat artık beylerbeylerinin, sancakbeylerinin ve diğer yetkililerin dirlik ve tımarları kontrolsüz şekilde istediklerine verdikleri için Tımar sisteminin bozulduğunu söyler. Tımarların halktan (reayadan) kişilere bile satılmaya başlandığına vurgu yapar. Mevki ve makamların bile rüşvet karşılığı verilmeye başlandığından şikâyet eder. Bunlara çare olarak padişahın ve vezir-i azamın yeniden otoriteye sahip olmasını, Yeniçerilerin sayısının azaltılıp Yeniçeri Ocağı'nın askere alım sisteminin yeniden düzene sokulmasını, dirlik ve tımar dağıtımlarının yeniden padişah kontrolüne geçip haksız verilmiş dirliklerin, tımarların geri alınmasını sunar.