İlyas Kohen Paşa Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

Kohen, 1873'te İstanbul'a dönerek Mekteb-i Tıbbiye-i Şahâne'de profesör olarak görevlendirildi. Kısa süre sonra 3. Ordu'nun karargâhı olan Manastır'a oftalmolog (göz doktoru) ve baş cerrah sıfatıyla gönderildi. İstanbul'a çağrılmasının ardından Kasımpaşa'daki Bahriye Merkez Hastânesi'ne atandı ve binbaşı rütbesini kazandı. Olağanüstü bilgisi ve yüksek îtibarı, başkentteki nüfuzlu çevrelerde kıskançlığa yol açınca istifâya mecbur kaldı. Askerî hizmetten ayrıldıktan sonra Kohen, Sultan II. Abdülhamid'in hasta olan bir oğlunu tedâvi etmek üzere saraya çağrıldı. Tedâvisinin hızlı başarısı, sultanın dikkatini çekti ve kendisini saray hekimi olarak tâyin etti. Böylece Yıldız Sarayı'na serbestçe girip çıkabildi. İki yıl sonra general rütbesine yükseltilerek bu önemli mevkiye ulaşan ilk Osmanlı Yahudisi oldu. Ardından padişâhın özel hekimi olarak vazifelendirildi.

İlyas Kohen Paşa, din kardeşlerinin refahına her zaman büyük önem vererek bu konudaki hassâsiyetini defalarca gösterdi. 1885'te bir kan iftirâsı üzerine, İstanbul'un kalabalık bir semti olan Kadıköy'deki Rum ve Ermeni nüfus, Yahudilere karşı katliam tehdidinde bulundu. Olaylar sırasında birkaç Yahudi öldürüldü. Durum ciddiyet kazanınca İlyas Paşa, Sultan Abdülhamid'in yetkisiyle hareket ederek dindaşlarını korumak için devreye girdi. Ayaklanmayı bastırmak üzere sıkı tedbirler alındı ve suçlular ağır cezalara çarptırıldı. Aynı sene İlyas Paşa, Alliance Israélite Universelle'nin kuruluşunun 25. yıl dönümü münasebetiyle İstanbul'da düzenlenen törenlere katılmadı. Bu kararının sebebi, teşkilâtın Mâverâ-i Ürdün'ü de içine alan büyük bir Yahudi devleti fikrini savunmasıydı. Padişâhın aşırı derecede tedbirli tavrını göz önünde bulundurarak, bu kuruluşla mesâfeli durmayı tercih etti. 1888'de İstanbul Tıp Fakültesi'nde dermatoloji profesörü olarak atandı.

1890'da İstanbul'da çıkan bir yangın, Haydarpaşa'daki 200 Yahudi ailesini uygun bir ibadethâneden mahrum bıraktı. Havra inşâ etmek için hazırlıklar başlayınca, bölgedeki Rum cemaati arazî üzerinde hak iddiâ ederek kanlı bir çatışma tehdidiyle karşı çıktı. İlyas Kohen Paşa, meseleyi Sultan Abdülhamid'e iletti; Sultan, yakındaki Selîmiye Kışlası'ndan asker göndererek direniş gösteren Rumları etkisiz hâle getirdi. Hemdat İsrael Sinagogu (İsrailoğullarının Merhameti) inşâsı, 11 Mart 1896 târihli bir fermânla resmen onaylandı. "Hemdat" ismi, İbrânice'de "Hamid" ile aynı kökten gelerek, Sultan'a duyulan minnettarlığı ifâde etmek üzere seçildi.

1900'e gelindiğinde, İlyas Paşa bu zamana kadar pek çok yabancı ülkeden nişanlar almıştı. Osmanlı Devleti'nden de Mecîdiye ve Osmâniye Nişanları; İmtiyaz, Liyâkat ve Yunan Harbi Madalyaları gibi çeşitli taltiflere nail oldu. Mâbeyinci işlevinde bulundu.

Birinci Dünya Savaşı'na giden yolda askerlerin yardımına her vakit koşan İlyas Kohen Paşa, Çanakkale gibi kritik bir cephede düşmanlarla mücâdele etti. Kimi kaynaklara göre 1915'te 70-71 yaşlarında Çanakkale'de bir çatışmada öldürülmüş ise, ölümüne dâir somut bir bi