İhsan Eliaçık

Kayseri ve Kırşehir’deki farklı okullardan ilk, orta ve lise eğitimini 1980 yılında tamamlayan Eliaçık, Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde 1985-1990 yılları arasında okudu. İlahiyat Fakültesi’nden mezun olmadan ayrılarak bağımsız yazarlık hayatına başladı. Kayseri Gündem, Gerçek Hayat, Değişim, Yeryüzü, Bilgi ve Düşünce, Yarın, Özgün İrade, Bilgi Adam, Zaman gibi birçok gazete ve dergide yazdı. 20 kitabı yayınlanmıştır. Evli ve beş çocuk babası olan Eliaçık, Arapça bilmekte ve İstanbul’da yaşamaktadır.

Ahmet Hakan 14 Mart 2007 tarihli Hürriyet gazetesinde yayınlanan yazısında İhsan Eliaçık'tan övgüyle bahsederken, kendisine "tabu yıkan" sıfatını uygun bulmuştur.

Kur'an'daki Nisa suresinde geçen "Ey iman edenler, güvenin..." (4/136) olarak tefsir ettiği ayette Allah'ın kendisine iman edenlerin yine kendisine güvenmesini emrettiğini söyler. Allah'a güvenmeden "ne olur, ne olmaz" diyerek mal, mülk biriktirmenin, Allah'tan başka, zengin ve güçlü olanlara sırtını dayamanın, geleceğini güvene almak için Allah'ın mülküne çit çevirip, sahiplenip, ihtirasla adaletsizlik ve eşitsizlik yapmanın yanlış olduğunu savunur. Buradan yola çıkarak ihtiyaçtan fazlasının ihtiyaç sahipleri ile bölüşülmesi gerektiğini söyler.

Bu iman anlayışı, günümüzdeki sermaye ve sömürü odaklı sistemin tam tersi bir duruş olduğundan antikapitalist olarak tanımlanmıştır.

Yönetimde insanların rızasının alınmasını, yaşam biçimlerine dokunulmamasını istiyor. Zulme, baskıya, zorbalığa, tekçiliğe, bir kişi veya grubun hegomonyasına karşı çıkıyor. Medine Sözleşmesi örneğindeki gibi yerinden yönetim ve çoğulcu demokratik cumhuriyet öngörüyor. Nihai noktada öngördüğü ise cennet idealinde ortaya çıkan devletsiz, ulussuz, sınırsız, sınıfsız, sömürüsüz, savaşsız bir dünya yani evrensel adalet ve barış yurdudur (darusselam).

"İbadet sevdiğin için uğraş ve çabaya, dua sevdiğinle iyi günde kötü günde istek, çağrı ve dertleşmeye, namaz sevdiğinle buluşmaya dönüşür." diyor.

Kur'an'da ibadet kelimesi 278 yerde geçmesine rağmen, namaz kılmak (iqamu's-salât), oruç (savm), hac ve umre, kurban (hedy) gibi uygulamalara izafe ederek kullanılmadığını, Kur'an'ın bunlardan bahsederken kullandığı kavramın nusuk/menasik olduğunu söyler. Nusuk/menâsik kelimesi Arapların toprağı ıslah için gübrelemek (nusuku'l-ard), yeni yağmur yağıp yeşillenmiş toprak (ardun nâsike) anlamında kullanmasından yola çıkarak;

Toprak için nasıl gübre ve yağmur oluyor da yeni ürün bitirtiyor, yeşillendiriyorsa, Müslüman için de menâsik böyledir. O da insanda yeni ameller doğurtur; başka iyi, güzel ve doğru davranışlara vesile olur. Bunun için nusukların şahı olan namaz bütün kötülüklerden alıkoyar. Yani toprak için gübre ve yağmur neyse, insan için da namaz odur… diyor.

İbadet, sözlükte “abd” kökünden Arapçanın tarihsel kök ve komşu dilleri Aramice, Akkadça, İbranice, Süryanice, Habeşçe gibi Sami dillerinin hepsinde “yapmak, meydana getirmek, ortaya çıkarmak, çalışmak, üretmek” anlamına gelir. Kısacası, faili Allah olarak yapmak, ortaya çıkarmak, üretmek, meydana getirmek ibadettir; namaz, oruç, kurban, haç gibi uygulamalar manasıktir.

İslam dinine uygun yaşamın temelinin mabette nüsuk (namaz, abdest, hac vs.) ile olmayacağını, hayatın içinde ibadet (güzel ahlak, doğruluk, dürüstlük, adalet, söz, vefa, mertlik, cömertlik, çalışma vs.) ile olacağını ileri sürer.

Canlıların evrimi konusundaki çalışmaların İslam inancını sarsacak bir durum olmadığını, ancak İsa'yı tanrı olarak kabul eden kilise inancını dinamitleyen bir durum olduğunu ileri sürer. Bu nedenle evrim çalışmalarına gösterilen tepkinin Hristiyan cemaatlerden alınmış olduğunu kabul eder.

Bize göre ise İsa’yı da, Adem’i de, insanları da, maymunları da, börtüyü de, böceği de Allah yarattı. Bunlar birbirine dönüşüyorsa yine O’ndandır: “De ki (birbirinin içinden) yarılıp çıkanın Rabbi’ne sığınırım” (Gul e’uzu bi Rabbi’l-felag)

Bazı topluluklarca Kur'an'da çok eşliliğe ruhsat olarak görülen ayetlerin yanlış anlaşıldığını, gerçekte tebliğ edildiği toplumda zaten var olan çok eşlilik geleneğinin terk edilip tek eşliliğe teşvik edilmesi için gönderildiğini söyler, ayetlerin tebliğinden sonra Müslümanların eşlerini teke düşürmeye çalıştığı tek eşliliğe yöneldiğini iddia etmektedir. Küçük yaştaki kişilerle evliliklerin de doğru olmadığı, araştırmalarına göre Aişe'nin sanıldığının aksine küçük yaşta değil 18-19 yaşlarında evlendiğini ileri sürmektedir.

Kurban bayramında yaygın olarak gerçekleştirilen hayvan kesme uygulamasının Kur'an'a göre doğru olmadığını, yanlış tefsirlerden kaynaklandığını iddia etmektedir. Kendi yaptığı tefsirlerde Allah'ın zenginlerin fazlalaşan mallarından kamu ve yoksullar için infak etmesini emrettiğini ileri sürmektedir.

"İslam’a baktığımız zaman Kuran-ı Kerim’de Hz. İbrahim kıssası anlatılır. Bu kıssada kurbana engel olunmak istenir. Yani insanlar zaten kurban kesmektedir, üstelik kendi çocuklarını da kurban etmektedir. İbrahim’in rüyası vesile kılınarak buna engel olunmak istenir ve Allah orada der ki “Ben sizden kurban istemiyorum. İbrahim’i büyük bir hata yapmaktan kurtarın.” İbrahim oğlunu kurban ettiğini görür rüyasında. Rüyasını gerçekleştirmeye kalkar. Onu Allah'ın emri zanneder. Fakat son dakika içinde bir his uyandırılarak kurban kesmesine engel olunur. Orada geçen ayette “Biz onu büyük bir hatadan kurtardık” denilir; oysa “Biz ona büyük bir kurban verdik” diye çevriliyor. Dolayısıyla insan kurbanına engel olundu ama onun yerine de koç verildi deniyor. Hâlbuki Kuran-ı Kerim'de koç verdik falan demiyor. “Biz onu büyük bir hata yapmaktan kurtardık” diyor. Oradaki zebih kelimesi büyük hata yapmak anlamına geldiği gibi bir hayvanı kurban etmek anlamına da geliyor. Dolayısıyla bunu yanlış yorumladıkları için İbrahim'e koç verildiği mitolojisi oluşmuş. Peygamber zamanında da haccın etrafında müşrikler kurban kesiyorlar. Allah, “Bu kestiğiniz kurbanlar Allah’a ulaşmaz. Allah’a ulaşacak olan sizin takvanızdır. Yani ben sizden birbirinize karşı dürüst olmanızı, birbirinize karşı yanlış hareketlerden sakınmanızı istiyorum. Bunun dışında kestiğiniz hayvanların ne etleri, ne kanları bana ulaşıyor” diyerek bu kesimin durmasını istiyor. Fakat o kültür de devam ediyor ve sanki İslam'da kurban kesmek her Müslümana farzmış gibi kurban bayramında Tanrı için kurban kesmeyi herkes için bir farza dönüştürdüler."

Gezi Parkı protestoları esnasında Twitter üzerinden Recep Tayyip Erdoğan'a ‘diktatör, haramzade, yiyici, provokatör, küstah, yalancı’ gibi ifadeler kullanmış, bunun üzerine Recep Tayyip Erdoğan kendisine 50.000 TL'lik tazminat davası açmıştır. Davanın açılması ardından Eliaçık, “Erdoğan, kendisi bundan daha ağırını söylüyor, o zaman bizim de dava açmamız lazım. ‘Çapulcu’, ‘ayyaş’ dediği binlerce kişinin de dava açması lazım. ‘Camide içki içildi’ dedi, kanıtlayamadı; ‘Başörtüsünü yerde sürüklediler, üzerine idrar yaptılar’ dedi, kanıtlayamadı. Yalan söyledi. Beni 50-60 bin kişi izlediyse onu milyonlar izledi. Bunlar ne olacak? Bir de üzerine dava açıyor” diye konuştu.

Kur'an tefsiri yaptığı ve İslam ile ilgili çeşitli konuların tartışıldığı Bana Dinden Bahset adlı programı cuma günleri saat 21'de, ramazan ayında ise saat 22'de KRT TV'de yayınlanmıştır. En son yazmış olduğu Karşı gazetesindeki köşesinden ayrıldı. Gerekçe olarak da “Çünkü yolsuzluk ve rüşvet dosyalarının baş ismi, adını ‘abdestli kapitalizm’ koyduğumuz son devrin sembol müteahhitlerinden birinin, aynı pazar günü tam sayfa resmini ve ilanını gördüm. Gökdelenin önünde ‘Ama para bendee...’ dercesine sırıtan bir surat vardı.” diyerek tarif ettiği bir gazete ilanı nedeniyle ayrılmıştır.

1. 1992 İtikat Üzerine İhsan Eliaçık İtikat Üzerine 1992
2. 1994 İslam ve Sosyal Değişim İhsan Eliaçık İslam ve Sosyal Değişim 1994
3. 1995 Devrimci İslam İhsan Eliaçık Devrimci İslam 1995
4. 2000 İslam'ın Yenilikçileri İhsan Eliaçık İslam'ın Yenilikçileri 2000
5. 2003 Adalet Devleti; Ortak İyinin İktidarı İhsan Eliaçık Adalet Devleti; Ortak İyinin İktidarı 2003
6. 2003 İhyadan İnşaya İslam Düşüncesi İhsan Eliaçık İhyadan İnşaya İslam Düşüncesi 2003
7. 2004 İslam'ın Üç Çağı İhsan Eliaçık İslam'ın Üç Çağı 2004
8. 2004 Mehmet Akif İhsan Eliaçık Mehmet Akif 2004
9. 2004 Muhammed İkbal İhsan Eliaçık Muhammed İkbal 2004
10. 2004 Aliya İzzet Begoviç İhsan Eliaçık Aliya İzzet Begoviç 2004
11. 2006 Yaşayan Kur'an; Türkçe Meal İhsan Eliaçık Yaşayan Kur'an; Türkçe Meal 2006
12. 2006 Daru's-Selam; Evrensel Adalet ve Barış Yurdu İhsan Eliaçık Daru's-Selam; Evrensel Adalet ve Barış Yurdu 2006
13. 2006 Gerçek Hayat Dini İhsan Eliaçık Gerçek Hayat Dini 2006
14. 2007 Nüzul Sırasına Göre Yaşayan Kur'an; Türkçe Meal-Tefsir İhsan Eliaçık Nüzul Sırasına Göre Yaşayan Kur'an; Türkçe Meal-Tefsir 2007
15. 2009 Mülk Yazıları I İhsan Eliaçık Mülk Yazıları I 2009
16. 2010 Hanginiz Muhammed İhsan Eliaçık Hanginiz Muhammed 2010
17. 2011 Bana Dinden Bahset İhsan Eliaçık Bana Dinden Bahset 2011
18. 2011 Bu Belde İhsan Eliaçık Bu Belde 2011
19. 2011 Kur'an'a Giriş İhsan Eliaçık Kur'an'a Giriş 2011
20. 2012 Sosyal İslam İhsan Eliaçık Sosyal İslam 2012
21. 2014 Demokratik Özgürlükçü İslam İhsan Eliaçık Demokratik Özgürlükçü İslam 2014
22. 2015 Zamanın Sözü İhsan Eliaçık Zamanın Sözü 2015
23. 2016 Öteki İslam Tarihi 3 İhsan Eliaçık Öteki İslam Tarihi 3 2016
24. 2017 Çağdaş Dünyada İslam İhsan Eliaçık Çağdaş Dünyada İslam 2017

Künyeler Vikipedi maddesindeki eser listesinden ayrıştırıldı. Kapağı bulunamayan kitaplar künyesinden dizildi.