biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Hilmi Ziya Ülken
Filozof ve sosyolog · 1901–1974

Hilmi Ziya Ülken Yaşamı

Mehmet Hilmi Ziya Ülken (3 Ekim 1901, İstanbul – 5 Haziran 1974, İstanbul), Türk düşünce yaşamında ve Türkiye'de bir felsefe geleneğinin oluşmasında büyük etkisi olmuş bir filozof ve sosyologdur.

Hayat çizgisi 11 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
190119401974
Eğitim Önemli eserler Eğitim Önemli eserler Eğitim Önemli eserler Eğitim Öğretmenlik Önemli eserler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Mehmet Hilmi Ziya Ülken (3 Ekim 1901, İstanbul – 5 Haziran 1974, İstanbul), Türk düşünce yaşamında ve Türkiye'de bir felsefe geleneğinin oluşmasında büyük etkisi olmuş bir filozof ve sosyologdur.

02

Yaşamı

—Yaşamı

Hilmi Ziya Ülken 1901'de İstanbul'da dünyaya geldi. Babası kimyager Mehmet Ziyaettin Ülken, annesi Müşfika Ülken'dir. Annesi Müşfika Ülken, Kazan şehri ulemalarından Kerim Hazret'in torunudur. Ülken ilköğrenimini özel bir okul olan Tefeyyüz Mektebi'nde tamamladı. Orta ve lise eğitimini ise günümüzde İstanbul Erkek Lisesi (İEL) olarak bilinen İstanbul Sultanisî'nde tamamladı. 1918 yılında liseden mezun olduktan sonra Mülkiye'ye girdi ve 1921'de dereceyle mezun oldu. Ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde coğrafya asistanı oldu ve aynı zamanda fakülte kütüphanesinde memurluk elde etti. Felsefe bölümünden ise âhlak, sosyoloji, felsefe tarihi sertifikaları aldı. Bursa ve Ankara'da öğretmen olarak tayin edildi. Askerlik sonrasında İstanbul'a tekrar dönerek Çapa Kız Öğretmen Okulu'nda tarih ve psikoloji, İstanbul Erkek Lisesi'nde ise felsefe dersleri verdi. 1933 yılına kadar İstanbul Erkek Öğretmen Okulu ile Galatasaray ve Kabataş liselerinde öğretmenlik yaptı. Yıl içinde reforme edilen İstanbul Üniversitesi'ne Mustafa Kemal Atatürk tarafından Türk medeniyeti doçenti olarak atandı. Bu konuda araştırmalar yapmak üzere Almanya'ya gönderildi. İstanbul'a dönüşü sonrasında üniversitede felsefe ve sosyoloji dersleri verdi ve bunu 1941'e kadar sürdürdü. Profesör unvanını almasını takiben, kürsü haline getirilen sosyoloji bölümümün başına getirildi. Bu aralıkta İstanbul Teknik Üniversitesi'nde 1948'e kadar sanat tarihi dersleri verdi. Bu tarihten sonra İstanbul Üniversitesi'nde Felsefe Grubu'nda mantık ve sosyoloji kürsülerinde değerler teorisi dersleri verdi, İslâm felsefesi derslerine de devam ediyordu. Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi'nde sistematik felsefe kürsüsün açık olduğu için buraya davet edildi ve ek dersler verdi. 1957 yılında ordinaryüs profesörlüğe yükseltildi. 27 Mayıs Darbesi sonrasında 147’ler listesinde adı geçti ve İstanbul'daki dersleri elinden alındı. 5 Haziran 1974'te İstanbul'da ölene kadar ders vermeye Ankara'da devam etti.

Ülken 1923-1924 arasında yakın çevresiyle Mihrab ve Anadolu Mecmuası'nı çıkarmıştı. Sonrasında Dergâh, Türk Yurdu, Ülkü, Hareket, İstanbul, Kültür Haftası, Millî Mecmua, Şarkiyat Mecmuası, Türk Düşüncesi, Türk Folklor Araştırmaları, Türkiyat Mecmuası gibi muhafazakâr eğilimleri olan dergilerde yazdı. Sahib-i imtiyazı olduğu Galatasaray dergisi ile Mülkiye de yazılar yayımladı. 1927 yılında Felsefe ve İçtimaiyat dergisini çıkarmışken 1938-1943 arasında İnsan ve 1960'a kadar Sosyoloji Dergisi'ni yayımladı. 1937 sonrasında ise birçok ulusal ve uluslararası bilimsel toplantıya katıldı. 64 yayımlanmış kitap ve 1300'den fazla makaleyle arkasında geniş bir külliyat bıraktı.

Hilmi Ziya Ülken · diğer bölümler

← Hilmi Ziya Ülken profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1901

    Doğum ve Erken Yıllar

    1901 yılında dünyaya geldi.

    Eğitim tek kaynak
  2. 1918

    1918 yılında liseden mezun olduktan sonra Mülkiye'ye girdi ve 1921'de dereceyle mezun oldu.

    Eğitim tek kaynak
  3. 1923

    Ülken 1923-1924 arasında yakın çevresiyle Mihrab ve Anadolu Mecmuası'nı çıkarmıştı.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1927

    1927 yılında Felsefe ve İçtimaiyat dergisini çıkarmışken 1938-1943 arasında İnsan ve 1960'a kadar Sosyoloji Dergisi'ni yayımladı.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1933

    1933 yılına kadar İstanbul Erkek Öğretmen Okulu ile Galatasaray ve Kabataş liselerinde öğretmenlik yaptı.

    Eğitim tek kaynak
  6. 1936

    1936'da Yirminci Asır Filozofları'nı yayımladığı vakit Marksizm etkisindeydi ve ekonomik bakışı bu sayede şekillenmişti.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1937

    1937 sonrasında ise birçok ulusal ve uluslararası bilimsel toplantıya katıldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1941

    İstanbul'a dönüşü sonrasında üniversitede felsefe ve sosyoloji dersleri verdi ve bunu 1941'e kadar sürdürdü.

    Eğitim tek kaynak
  9. 1942

    Ali Artun'a göre 1942'de yayımladığı Resim ve Cemiyet adlı kitabı onun toplumsal tarih düşüncesinin özetidir.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1948

    Bu aralıkta İstanbul Teknik Üniversitesi'nde 1948'e kadar sanat tarihi dersleri verdi.

    Eğitim tek kaynak
  11. 1957

    1957 yılında ordinaryüs profesörlüğe yükseltildi.

    Öğretmenlik tek kaynak
  12. 1960

    Medeniyeti “sürekli bir yürüyüş” olarak gören Ülken'in bu eseri 1960'lardaki tartışmalara bir katkıdır.

    Önemli eserler tek kaynak
  13. 1974

    5 Haziran 1974'te İstanbul'da ölene kadar ders vermeye Ankara'da devam etti.

    Önemli eserler tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Hilmi Ziya Ülken Mustafa Kemal Atatürk Ziya Gökalp Neriman Samurçay Fatma Başaran Pertev Naili Boratav Cemal Süreya Peyami Safa
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Hilmi Ziya Ülken hayat hikâyesinde anıyor Mustafa Kemal Atatürk

    “Yıl içinde reforme edilen İstanbul Üniversitesi'ne Mustafa Kemal Atatürk tarafından Türk medeniyeti doçenti olarak atandı.”

  • Hilmi Ziya Ülken hayat hikâyesinde anıyor Ziya Gökalp

    “İlk evrelerinde Ziya Gökalp ve Durkheim etkisinde olan Ülken daha sonra le Play ve Gaston Richard sosyolojisine de ilgi duymaya başlamıştı.”

  • Hilmi Ziya Ülken kendi hikâyesinde anılıyor Neriman Samurçay

    “Bunun yerine, Hilmi Ziya Ülken'in desteği ile fakültede Alexandre Vexliard'ın asistanı olarak kalmıştır.”

  • Hilmi Ziya Ülken kendi hikâyesinde anılıyor Fatma Başaran

    “Sosyoloji bölümü kadrolarının 1948 yılında tasfiye edilmesi üzerine hiç öğretim üyesi kalmayan bölümden ayrıldı ve doktorasını İstanbul Üniversitesi'nden Hilmi Ziya Ülken ile tamam...”

  • Hilmi Ziya Ülken kendi hikâyesinde anılıyor Pertev Naili Boratav

    “1926-27 yılında İstanbul Lisesinde sosyoloji dersinde Hilmi Ziya Ülken'in öğrencisi olmasının, kendisinin hem sonra edebiyat fakültesine gitmesinde hem de halk bilimi araştırmaları...”

  • Hilmi Ziya Ülken kendi hikâyesinde anılıyor Cemal Süreya

    “1961'de Hilmi Ziya Ülken'in yeğeni Suna Lokman ile nişanlanmış ancak Süreya'nın Paris'e gitmesiyle evlilikleri ertelenmiştir.”

  • Hilmi Ziya Ülken kendi hikâyesinde anılıyor Peyami Safa

    “Kadro dergisinin kuruluş yıllarında ise sol çevreden uzaklaşarak Mustafa Şekip Tunç, Ahmet Hamdi Başar, Hilmi Ziya Ülken, Namık İsmail, Münir Serim ve Ahmet Ağaoğlu gibi isimlerin...”

05

Kaynaklar

11kaynak kaydı
2farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
13zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Hilmi Ziya Ülken
    tr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    @iuefsosyoloji (8 Haziran 2021). "Hilmi Ziya Ülkenin kızı, uzun yıllar Ülken Hocanın eserlerini yayınlayan Fatma Gülseren Hanım vefat etmiştir. Cenazesi 9 Haziran Çarşamba, saat 14.00'de Zincirlikuyu Mezarlığı Camiinde k...
    x.com · erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Yücel Bulut, “Çağdaş Türk Düşüncesi İçinde Hilmi Ziya Ülken”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Sayı 11: 2008: 503.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Eyüp Sanay, Hilmi Ziya Ülken, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1986: 12-13.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Eyüp Sanay, “Ülken, Hilmi Ziya”, TDV İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, Cilt 42, 2012: 291.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Sanay (1986), 97-101.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Bulut, 507-508.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Bulut, 510.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Bulut, 506.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Bulut, 513.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  11. K·11
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Tanıl Bora, Cereyanlar: Türkiye’de Siyasal İdeolojiler, İstanbul, İletişim Yayınları, 2018, s. 19.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Hilmi Ziya Ülken” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    11 kaynak ve 13 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

Ahmet Çamsarı

Kültür & Sanat · d. 1972

aynı alan · kültür & sanat

Çarhacı Ali Paşa

Kültür & Sanat · 1823–1823

aynı alan · kültür & sanat

Aytaç Ak

Futbolcu · d. 1985

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →