biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Hayri İpar
İş insanı · 1882–1966

Hayri İpar

Mehmet Hayri İpar (1882, Mudanya – 11 Haziran 1966), Türk iş insanıydı.

Hayat çizgisi 4 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
188219201966
Önemli eserler Eğitim Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler Miras
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Mehmet Hayri İpar (1882, Mudanya – 11 Haziran 1966), Türk iş insanıydı.

“Mustafa Kemal Atatürk’ün müteahhidi” ve “şeker kralı” olarak bilinir. Türkiye'de şeker sanayisinin kurucularındandır. Cumhuriyetin ilk yıllarında büyük servet edinmiş bir iş insanıdır.

02

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1882

    Mehmet Hayri İpar (1882, Mudanya – 11 Haziran 1966), Türk iş insanıydı.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1896

    Mehmet Hayri Rüştü, orta öğrenimini Mudanya'da tamamladıktan sonra eğitimini sürdürmek üzere 1896'da İstanbul'a gitti.

    Eğitim tek kaynak
  3. 1908

    Osmanlı sarayında görev yapan İmrahor Mehmet Faik Paşa’nın büyük kızı Emine Tevhide Faik ile evlendi ve bu evlilikten Şaziye (1908), Muazzez (1918), Ali (1921), Muzaffer (1921), Selma (1923), Mehmet (1926) adlı altı çocuğu dünyaya geldi.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1925

    1925 yılında kurulan Kazım Taşkent ve Şakir Kesebir ile birlikte İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları T.A.Ş.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1926

    Fabrika 26 Kasım 1926’da faaliyete geçti ve Türkiye’de şeker üretimine başlayan ilk fabrika oldu.

    İlk üretimler tek kaynak
  6. 1930

    “Şeker kralı” olarak ünlenen ve büyük bir servet sahibi olan Mehmet Hayri Bey, 1930’da Beyoğlu’ndaki Mısır Apartmanı’nı, 1931’de İstanbul Belediye Başkanı Cemil Topuzlu Bey’in Çiftehavuzlar’daki muhteşem köşkünü; ardından Teşvikiye’deki ünlü Park Apartmanı’nı satın aldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1934

    1934 yılında Soyadı Kanunu çıktığında “İpar” soyadını aldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1940

    Mudanya'da annesi adına kurduğu Şaziye Rüştü Sağlık Yurdu ve babası adına kurduğu Ahmet Rüştü Çocuk Yurdu ve bu kurumların sağlıklı yürütülmesi için kurduğu Hayır Sevenler Cemiyeti (1940) sosyal sorumluluk çalışmalarındandır.

    Önemli eserler tek kaynak
  9. 1950

    Yaşının ilerlemesi nedeniyle 1950'lerde işlerini oğlu Ali İpar'a devretmek için Türkiye'ye çağırdı.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1960

    1960 darbesi'nden sonra döviz kaçakçılığı ile suçlanarak Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanı'nda yargılandı.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1964

    Mehmet Hayri Bey, aileyi çok yıpratan bu olaylar üzerine 1964'te hastalandı.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1966

    Geçirdiği kalp krizi sonucu 11 Haziran 1966'da Almanya'da öldü.

    Miras tek kaynak
  13. 1968

    1968 yılında Brezilya Ali İpar'a yüksek hizmet nişanı verdi.

    Önemli eserler tek kaynak
  14. 2005

    Kızı Selma 2005 yılında Ali İpar ise 2015 yılında vefat etti.

    Miras tek kaynak
03

Hayat hikâyesi

01Yaşamı

1882 yılında Mudanya'da dünyaya geldi. Dağıstan kökenli Babası, Mudanya'da uzun yıllar Posta ve Telgraf Müdürlüğü yapmış Ahmet Rüştü Efendi; annesi Mudanya eşrafından Sümbülzadelerin kızı Şaziye Hanım'dır.

Mehmet Hayri Rüştü, orta öğrenimini Mudanya'da tamamladıktan sonra eğitimini sürdürmek üzere 1896'da İstanbul'a gitti. Topçu Harbiyesi'ndeki eğitiminin ardından subay olarak orduda görev yaparken Darülfünun’da hukuk eğitimi gördü. Fransızca’yı iyi bildiği için bir süre Soğukçeşme Askeri Rüştiyesi’nde Fransızca öğretmenliği yaptı.

Osmanlı sarayında görev yapan İmrahor Mehmet Faik Paşa’nın büyük kızı Emine Tevhide Faik ile evlendi ve bu evlilikten Şaziye (1908), Muazzez (1918), Ali (1921), Muzaffer (1921), Selma (1923), Mehmet (1926) adlı altı çocuğu dünyaya geldi.

I. Dünya Savaşı’dan sonra yüzbaşı rütbesiyle askerlikten emekliye ayrıldı ve ticarete başladı. Cumhuriyetin kurulmasından sonra Türkiye’nin sayılı iş adamları arasına girdi.

1925 yılında kurulan Kazım Taşkent ve Şakir Kesebir ile birlikte İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları T.A.Ş. adlı şirketi kurdu. Türkiye’nin ikinci şeker fabrikasının temeli Alpullu’da 22 Aralık 1925’te atıldı. Fabrika 26 Kasım 1926’da faaliyete geçti ve Türkiye’de şeker üretimine başlayan ilk fabrika oldu.

“Şeker kralı” olarak ünlenen ve büyük bir servet sahibi olan Mehmet Hayri Bey, 1930’da Beyoğlu’ndaki Mısır Apartmanı’nı, 1931’de İstanbul Belediye Başkanı Cemil Topuzlu Bey’in Çiftehavuzlar’daki muhteşem köşkünü; ardından Teşvikiye’deki ünlü Park Apartmanı’nı satın aldı. Ardından Bebek taraflarında 80 dönümlük bir koru satın aldı. Bu konutlarda ve sahip olduğu daha birçok köşk ve yalıda Ailesiyle birlikte şatafatlı bir yaşam sürdü. Dönemin en zengin Türk ailelerindendiler. 1934 yılında Soyadı Kanunu çıktığında “İpar” soyadını aldı.

Ticari girişimlerinin yanı sıra çeşitli sosyal sorumluluk projeleri gerçekleştirdi. Mudanya'da annesi adına kurduğu Şaziye Rüştü Sağlık Yurdu ve babası adına kurduğu Ahmet Rüştü Çocuk Yurdu ve bu kurumların sağlıklı yürütülmesi için kurduğu Hayır Sevenler Cemiyeti (1940) sosyal sorumluluk çalışmalarındandır.

II. Dünya Savaşı çıktığında Türkiye'nin savaşa gireceği, servetine el konulacağı korkusuyla ülkeyi terk etti. ABD'ye giderek Los Angeles'ta Beverly Hills semtinde bir malikanede yaşamını sürdürdü. Bu süreç içinde aile Hollywood starları ile bağlantılar kurdular. Kızı Şaziye Cary Grant ile aşk yaşamış, oğlu Ali İpar ise aktris Virginia Bruce ile evlenmiştir. Savaş bittikten sonra Hayri İpar Tevhide Hanımla İstanbul'a döndü.

Yaşının ilerlemesi nedeniyle 1950'lerde işlerini oğlu Ali İpar'a devretmek için Türkiye'ye çağırdı. Ali İpar, yurda dönünce siyasilerle yakın ilişkiler kurmuş ve armatörlük işine girmişti. 1960 darbesi'nden sonra döviz kaçakçılığı ile suçlanarak Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanı'nda yargılandı. Bankadaki mevduatlarına el konuldu. Eşi Virginia Bruce Ali İpar'ın kurtulması için Richard Nixon'dan bile yardım istedi. Bir yıla yakın süren davanın sonunda ağır hapis ve para cezası alsa da ansızın serbest bırakıldı. Bunun üzerine İpar Brezilya'ya gitti. 1968 yılında Brezilya Ali İpar'a yüksek hizmet nişanı verdi. Mehmet Hayri Bey, aileyi çok yıpratan bu olaylar üzerine 1964'te hastalandı. Geçirdiği kalp krizi sonucu 11 Haziran 1966'da Almanya'da öldü. Cenazesi, Feriköy Mezarlığı'nda toprağa verildi.

En küçük oğlu Mehmet 1950'de, kızı Muazzez İpar 1972'de, büyük kızı Şaziye ise 1984 yılında intihar etti. Tevhide Hanım köşkü Banker Kastelli'ye sattı. Küçük kızı Selma'nın talebi üzerine Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'ne yatırıldı. Tevhide Hanım burada öldü. Kızı Selma 2005 yılında Ali İpar ise 2015 yılında vefat etti. Kastelli ise köşkü Şadan Kalkavan'a verdi.

04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Hayri İpar Cemil Topuzlu Kazım Taşkent Mustafa Kemal Atatürk Şadan Kalkavan
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Hayri İpar hayat hikâyesinde anıyor Cemil Topuzlu

    ““Şeker kralı” olarak ünlenen ve büyük bir servet sahibi olan Mehmet Hayri Bey, 1930’da Beyoğlu’ndaki Mısır Apartmanı’nı, 1931’de İstanbul Belediye Başkanı Cemil Topuzlu Bey’in Çift...”

  • Hayri İpar hayat hikâyesinde anıyor Kazım Taşkent

    “1925 yılında kurulan Kazım Taşkent ve Şakir Kesebir ile birlikte İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları T.A.Ş.”

  • Hayri İpar hayat hikâyesinde anıyor Mustafa Kemal Atatürk

    ““Mustafa Kemal Atatürk’ün müteahhidi” ve “şeker kralı” olarak bilinir.”

  • Hayri İpar hayat hikâyesinde anıyor Şadan Kalkavan

    “Kastelli ise köşkü Şadan Kalkavan'a verdi.”

05

Kaynaklar

4kaynak kaydı
4farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
14zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Hayri İpar
    tr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Mudanya Ahmet Rüştü Çocuk Yurdu, 1936". IdealSosyalHizmet.com web sitesi. 17 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2011.
    arşiv · www.idealsosyalhizmet.com · erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Sekmeç, Ali Can. "Atatürk'ün Müteahidinin Hikayesi". Chronicle Dergisi. 25 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2011.
    archive.today · erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Tatlı hayatların acı köşkü". Posta. 27 Nisan 2018. 23 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2024.
    arşiv · www.posta.com.tr · erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Hayri İpar” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    4 kaynak ve 14 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

Enis Akaygen

Diplomat ve siyasetçi · 1880–1956

aynı alan · kültür & sanat

Koray Arslan

Eski futbolcu · d. 1983

aynı alan · kültür & sanat

Rıza Kumruoğlu

İş insanı ve spor yöneticisi · 1935–1998

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →