Gürcü Kolu Tarihçe

Gürcüce adı Artanuci (არტანუჯი) olan Ardanuç ilçesi, tarihsel Gürcistan'ın bir parçası olan tarihsel Klarceti bölgesinde yer alır. Klarceti bölgesinin bilinen ilk merkezi Tuharisi idi. Daha sonra bu merkez Ardanuç Kalesi'ne taşınmış, Ardanuç kasabası da Gürcü kralların idari merkezi haline gelmiştir. Nitekim Osmanlılar Ardanuç bölgesini 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği topraklar sonraki zaman dilimi içinde "Osmanlı Gürcistanı", "Türk Gürcistanı", "İslam Gürcistanı" gibi terimlerle alandırılmıştır. Osmanlılar Gürcülerden ele geçirdikten sonra, yaklaşık olarak bugünkü Ardanuç ilçesi topraklarının Ardanuç nahiyesi adıyla idari bir birim haline getirmiştir. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre bu nahiye, sekizi boşalmış olan 58 köyden oluşuyordu. Bu tarihle gelindiğinde nahiyedeki 1.352 hane (yaklaşık 6.760 kişi) Hristiyan olarak kalmış, 58 hane (yaklaşık 290 kişi) ise Müslüman olmuştu. Sonradan Gürcü Kolu köyleri olarak adlandırılan 14 köy arasında sadece Soliana bu defterde yer almamıştır. Anakerti (Cevizli), Ança ya da Ançi (İncilli), Ançgora (Anaçlı), Karsnia (Kapıköy), Kontromi (Yolağzı), Opiçala (Gökçe), Goraşeti (Kutlu), Ustameli (Ustalar), Norgieli (Çakıllar), Petobani (Hisarlı), Samtzkaro (Aşağı Irmaklar ve Yukarı Irmaklar) ve Çedila (Bağlıca) adlı bu köylerin Osmanlı döneminden önce de Gürcü yerleşimleri olduğu bu kayıttan da anlaşılmaktadır. Bu yerleşimlerden Samtzkaro, Samtskar-i Süfla (Aşağı Samtzkaro) ve Samskar-i Ulya (Yukarı Samtzkaro) olmak üzere, ilk kez 1922 tarihinde iki ayrı köy olarak kaydedilmiştir.

"Gürcü Kolu" bölgesinden ilk kez 1874 yılında Giorgi Kazbegi söz etmiştir. Yazar gezi notlarında, Şavşat bölgesinden Ardanuç’a yaklaştıkça Gürcü dilini bilenlere daha az başlandığını, bununla birlikte Gobihvetsia (გობიხვეწია) Dağı çevresinde bulunan 12 köyün halk tarafından "Gürcistan" olarak adlandırıldığını yazmıştır. Bunun yanı sıra, 1879 tarihli Gürcüce Droeba (დროება) gazetesindeki bir yazıda Ançgora, Ança, Anagerti, Çedila, Karsnia, Samtzkaro, Ustameli, Kontromi ve Soliana Ardanuç kazasında Gürcüce konuşulan köyler olarak verilmiştir. S. Bavreli adını kullanan Gürcü etnograf Solomon Aslanişvili de 23 Ocak 1879 tarihinde Droeba gazetesinde yayımlanan yazısında "Gürcü Kolu" olarak adlandırılan köylerde çok temiz bir Gürcüce konuşulduğunu, köylerden birinde Kaheti üzümüyle kıyaslanacak kadar iyi üzüm yetiştiğini ve şarap yapıldığını yazmıştır. Gürcü Kolu köyleri Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Gürcü yerleşimleri olarak kaydedilmiştir.

Bu köylerden bazı aileler 93 Harbinden sonra, Şavşat muhacirleriyle birlikte Tokat'ın Niksar ilçesinin Sorhun köyüne yerleşmiştir. Göç eden ailelerin Petieli, Cancur, Kula gibi Gürcüce aile adı ve lakaplara sahip olduğu kaydedilmiştir.