Gürcü göçleri 1829 Göçü

Osmanlı Devleti, tarihsel Gürcistan’ın önemli bir bölümünü 16. yüzyılda aşama aşama ele geçirmiştir. Osmanlı tarihinde Gürcistan seferi olarak adlandırılan işgaller 1578 yılında tamamlanmış ve ele geçirilen topraklarda Gürcistan Vilayeti adlı altında mufassal defterler düzenlenmiştir. Bu defterler, bölgenin nüfusunun Hristiyanlardan oluştuğunu ve öte yandan Müslümanlaşmanın başladığı göstermesi açısından önemlidir. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’na sahne olan Samtshe-Cavaheti’nin nüfusu da 16. yüzyılda Hristiyanlardan oluşuyordu. Bu savaş sırasında ise, büyük ölçüde Müslümanlardan oluşuyor, öte yandan Katolik Gürcüleri de barındırıyordu. Bu savaşta Ruslar Kars’a kadar ilerlemiş ve Osmanlılar ağır bir yenilgiye uğramıştır. Savaşın ardından imzalanan Edirne Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti 1578 yılında ele geçirdiği Gürcü topraklarını Ruslara terk etmiştir. Edirne Antlaşması’nın 13. maddesi karşılıklı göçü de düzenliyordu. Bu maddeye göre savaşa katılmış veya tavır ve hareketleriyle bir tarafı desteklemiş olanlar iki devlet tarafından affediliyordu. Bununla birlikte göçmek isteyenlere de göç için 18 aylık bir süre tanınıyordu. Ruslara terk edilen bölgeden önemli bir Müslüman göçü olmasına karşın, bu konuda kayıtlar ve ayrıntılı araştırmalar bulunmamaktadır. Bununla birlikte bu göç "Gürcü göçü" olarak adlandırılmıştır. Gürcü tarihçi ve araştırmacı Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin göçüne dair kitabında bölgeden 5.000 hanenin göç ettiğini yazmıştır. Gürcü tarihçi Aleksandre Proneli 1914 yılında, Mesheti bölgesindeki halkın Osmanlı döneminde Osmanlılaştığını, Çarlık Rusya'nın bu bölgenin bir kısmını 1828 yılında ele geçirmesinin ardından Rusların kendilerini askere alacağını ve İslam dininin yasakladığı yiyecekleri yedireceğini bahane ederek apar topar Osmanlı ülkesine göç ettiğini yazmıştır.

Öte yandan Rusların savaş sırasında ele geçirip Edirne Antlaşması uyarınca Osmanlılara bıraktığı yerlerden de büyük oranda Ermeni ve Katolik Gürcü göçü gerçekleşmiştir. Ermeni göçmenler Rus idaresince Samtshe-Cavaheti bölgesinde Müslüman Gürcülerden boşalmış köylere yerleştirilmiştir. Bugün Hanak ilçesine bağlı olan ve Sevimli adını taşıyan Veli köyündeki Katolik Gürcüler de Cavaheti bölgesine göç etmiş, burada Bavra, Hulgumo, Kartikami ve Turtshi adlı köylere yerleşmişlerdir.