Fehmi Ethem Karatay Hayatı

5 Ekim 1888'de İstanbul Eyüp’te doğdu. Babası Tophâne muhasebecisi Edhem Bey, annesi Cezâyir-i Bahr-i Sefîd defterdarlarından Dizdarzâde Ahmed Hayri Bey’in kızı Şekibe Hanım’dır. İlk öğrenimini Divanyolu’nda Burhân-ı Terakkî Mektebi’nde gördü, ardından Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi’ne geçerek 1908’de buradan mezun oldu. Yüksek öğrenimine Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nin mimari bölümünde başladı. Son sınıfta iken I. Dünya Savaşı’nın çıkması üzerine yedek subay olarak orduya katıldı ve Çanakkale’de görev aldı. 1915 yılının Mayıs ayında Arıburnu’ndaki hücumda yaralandı, tedavi olduktan sonra Anafartalar cephesine gitti. Aynı yıl içerisinde bölüğü ile Irak cephesine sevk edildi. 1917’de burada İngilizler tarafından esir alındı ve diğer esirlerle birlikte Hindistan’da Bellary esir kampına gönderildi.

1920 yılında esaretten kurtulup İstanbul’a döndüğünde Nişantaşı’nda Gazi Osman Paşa ve Üsküdar sultânîlerinde Fransızca öğretmenliğine başladı. Üç yıl kadar öğretmenlik yaptıktan sonra İstanbul Dârülfünun Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi’ni düzenlemekle görevlendirildi. Darülfünunun teklifi üzerine kütüphanecilik kursu görmek için Ekim 1925’te Paris’e gönderildi. Paris’te Fransız “Ecole des Chartes” adlı arşivci ve kütüphaneci yetiştirilen okula başlamıştır. Okulun daha çok arşivci yetiştirmesi üzerine buradan ayrılarak, Paris’te Amerikalılar tarafından açılmış olan “Ecole des Bibliothecaires”te kütüphanecilik eğitimine katılmıştır. Burada matbaacılık, paleografya, tarih gibi dersler görmüş, bununla beraber Milli Kütüphane ’de uygulama yapma imkânı elde ederek bu okuldan başarıyla mezun olmuştur. Dönüşünde, Yıldız Sarayı Kütüphanesi’nin devredilmesiyle zenginleşen ve yeniden teşekkül eden İstanbul Darülfünunu Kütüphanesi’ne müdür oldu. İkdam, Cumhuriyet ve Vatan gazetelerine röportaj verdi. Fransa’da 1925 yılında yürürlüğe giren derleme yasası “Dépot Légal Obligatoire”yı tercüme etmiştir. Artık esas mesleği olan mimarlıkla ilgisi kalmayan Fehmi Ethem, kendini bütünüyle kütüphaneciliğe vererek İstanbul Dârülfünunu Kütüphanesi’nin fiş kataloğunu hazırlattı. Bu arada yeni elemanlar yetiştirdi ve kütüphanecilik kursları düzenlemeye başladı. 1926’dan 1936’ya kadar Harbiye Mektebi ile Fen Tatbikat ve Topçu okullarında, Yüksek Muallim Mektebi’nde, 1937’de Yüksek Ekonomi ve Ticaret Okulu’nda öğretmenlik yapan Karatay, 1952-1956 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde misafir öğretim üyesi olarak Türk sanatı tarihi dersleri veren Albert-Louis Gabriel’in derslerini Türkçe’ye çevirdi ve Türkçe kaynakları kullanmasında ona yardımcı oldu. Karatay 1937’de, yıllar önce İstanbul Arkeoloji Müzeleri bünyesinde kurulan İstanbul Eski Eserleri Koruma Encümeni’ne üye seçildi. Bu görevi ona tarihî nitelikteki mimari eserlerle de yakından ilgilenme fırsatı verdi. 1953’te İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi müdürlüğünden emekli olduysa da çalışmalarını aralıksız devam ettirdi ve Dolmabahçe Sarayı ile Ankara'da Cumhurbaşkanlığı Köşkü’nün kütüphanelerini düzenledi. İ