Çorlulu Ali Paşa Medresesi

Cami, tekke, medrese (dârülhadis), kütüphane, hazîre ve meşrutalardan oluşan külliye, İstanbul'un kaynaklarda Irgatpazarı/Esirpazarı/Makasçılar, günümüzde ise Çarşıkapı olarak anılan mevkiinde ve eski Simkeşhâne binasının yerinde 1707-1709 yılları arasında kurulmuştur. Bânisi, II. Mustafa'nın damadı ve III. Ahmed'in sadrazamlarından olan Çorlulu Ali Paşa'dır. Çorlulu Ali Paşa, 1670 yılında Çorlu'da bir çiftçi ailesinin oğlu olarak dünyaya gelmiş, 3 Mayıs 1706'da sadrazamlığa getirilmiştir. 1708 yılında yedi yıldan beri nişanlı bulunduğu II. Mustafa'nın kızı Emine Sultan'la evlenmiştir.

Hangi tarikata ait olduğu tespit edilemeyen tekke, 19. yüzyılın başından itibaren İstanbul tekke listelerinde yer almamış ve bu dönemden itibaren aslî fonksiyonunu yitirerek külliyenin medresesine ilhak edildiği düşünülmektedir. Külliye binaları 1960-1961'de, şadırvanlar ise 1963'te Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından tamir ettirilmiş ve medrese bölümü bir süre Arapkir Kültür Derneği'ne verilmiştir. Günümüzde cami-tevhidhâne cami, medrese ve tekke hücreleri turistik eşya dükkânı, dershane ile medrese avlusu kahvehane ve kütüphane de imam meşrutası olarak kullanılmaktadır.

İstanbul'un yoğun bir ticaret kesiminde yer alan külliyenin arsası kuzey-güney doğrultusunda ikiye ayrılmış, batıda kalan kısma kendi içlerinde bir bütün oluşturan cami ile tekke, doğudaki kısma da medrese ile kütüphane yerleştirilmiştir.

Dikdörtgen planlı medrese avlusunun güneydoğu köşesinde dershane, bunun kuzeyinde kütüphane, merkezinde şadırvan ve batı sınırında talebe hücreleri bulunmaktadır. Medrese girişinin üzerindeki 1120 (1708) tarihli, ta'lik kitâbenin manzum metni şair Dürrî'ye aittir. Boyut ve tasarım bakımından tekke hücrelerinin eşi olan medrese hücreleri sekiz tanedir. Sekizgen prizma biçimindeki dershane basık kasnaklı bir kubbe ile örtülüp batı yönünde sivri kemerli bir giriş revakı ve her yüzünde düşey eksen üzerinde yer alan ikişer pencere ile donatılmıştır.