Cezâyir-i Garp (eyalet)

Eyaletin temelleri, 1516 yılında Oruç Reis ve Hızır Reis kardeşlerin İspanyol hâkimiyetindeki Cezayir'i ele geçirmesiyle atıldı. Oruç Reis'in ölümünün ardından Hızır Reis, Osmanlı Sultanı I. Selim'e bağlılığını bildirdi ve eyalet resmen Osmanlı topraklarına katıldı. 1535 yılında eyalet statüsüne dönüştürülen bölge, kısa sürede Osmanlı donanmasının Batı Akdeniz'deki ileri üssü hâline geldi.

Cezayir Eyaleti, Osmanlı yönetiminde olmakla birlikte fiilen geniş bir özerklik taşımaktaydı. Başlangıçta İstanbul tarafından gönderilen beylerbeyleri tarafından yönetilirken, 17. yüzyıldan itibaren yönetim, yerel yeniçeri ileri gelenlerinin seçtiği dayılara geçti. Dayıların yetkisi geniş olmakla birlikte, İstanbul’a yıllık vergi gönderme ve sultanın adına hutbe okutma yükümlülükleri sürmekteydi. Bu durum, Cezayir’in Osmanlı sistemine dâhil olmakla birlikte fiilen bağımsız bir askeri yönetim hâline gelmesine yol açtı. Zamanla Osmanlı merkeziyle Cezayir arasındaki bağlar zayıfladı. İstanbul tarafından gönderilen beylerbeyinin nüfuzu azaldı, dayılar yerel ordu ve denizci aristokrasisinin desteğiyle tam denetim sağladı. Bu dönemde eyalet, Tunus ve Trablusgarp'tan daha kapalı bir idari yapıya sahipti ve kendi iç siyasetine göre hareket etti. 1816’daki Cezayir Bombardımanı sonrası Osmanlı İmparatorluğu'nun etkinliği daha da azaldı.

Eyaletin ekonomisi büyük ölçüde deniz ticareti ve korsanlık faaliyetlerinden elde edilen ganimetlere dayanıyordu. 16. ve 17. yüzyıllarda Cezayir limanı, Akdeniz’in en hareketli ticaret merkezlerinden biri hâline geldi. Avrupa devletleriyle yapılan korsanlık karşılığı fidye anlaşmaları ve Akdeniz’de ele geçirilen gemilerden alınan mallar, eyalet hazinesinin başlıca gelir kaynaklarıydı. Ayrıca Osmanlı donanmasının batı seferlerinde Cezayir gemileri aktif rol oynadı.

Eyaletin askerî gücü, esas olarak "Ocak" adı verilen yeniçeri birlikleri ile Cezayir tersanesinde inşa edilen hafif gemilerden oluşuyordu. Bu donanma, Osmanlı Akdeniz hâkimiyetinin batı ucunu temsil ediyordu. Cezayir filosu, 16. yüzyıldan itibaren İspanya, Fransa ve Hollanda kıyılarına seferler düzenleyerek Avrupa güçleriyle Osmanlı arasında stratejik bir denge unsuru oluşturdu.