biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Devlet & Siyaset
  3. Cemal Gürsel
Asker ve Devlet Adamı / 4. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı · 1895–1966

Cemal Gürsel Cumhurbaşkanlığı (1961-1966)

Bilinen diğer adları: Cemal Aga

Cemal Gürsel, Türkiye Cumhuriyeti'nin 4. cumhurbaşkanı, Türk asker ve devlet adamıdır. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından Millî Birlik Komitesi başkanlığını üstlenerek devlet başkanlığı yapmış, 1961 yılında yeni anayasanın kabulüyle cumhurbaşkanı seçi...

Hayat çizgisi 10 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Kayıt yok1958–1966
189519301966
Önemli eserler Eğitim Önemli eserler Eğitim Önemli eserler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Cemal Gürsel (10 Haziran 1895, Erzurum - 14 Eylül 1966, Ankara), 1961'den 1966'ya kadar 4. Türkiye cumhurbaşkanı olarak görev yapan Türk asker ve devlet adamıdır. 1960'ta Türk Kara Kuvvetleri komutanıyken Demokrat Parti iktidarına yapılan 27 Mayıs Darbesi'nin ardından kurulan Millî Birlik Komitesinin başkanı olarak bir yıl başbakanlık yapan ve yeni anayasanın hazırlanmasıyla 1961'de cumhurbaşkanı seçilen Gürsel, 1966 yılında sağlık sorunları nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından görevden alındı.

02

Cumhurbaşkanlığı (1961-1966)

—Cumhurbaşkanlığı (1961-1966)

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine 1961 yılında kabulünü sağladı.

Meclis'te çoğunluğa sahip iktidar partisinin her istediğini kontrolsüz yapabilme zihniyetini politikadan uzaklaştırmak için, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile verilen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak üzere demokrasinin "emniyet supabı" olarak görülen Anayasa Mahkemesini, Cemal Gürsel, 25 Nisan 1962 tarihinde Ankara'da ilk defa yürürlüğe soktu. Kutsal Emanetler, Topkapı Sarayı muhafaza depolarından ilk olarak, 31 Ağustos 1962 tarihinde modern müzecilik anlayışına uygun bir şekilde Türk halkına ve dünyaya sergilenmeye başlandı. Kendisinin direktifi ile "Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun" 22 Haziran 1965'te kabul edilmiş ve Diyanet İşleri Başkanlığına yeni bir yapı kazandırılmıştır.

ABD ile SSCB arasındaki Küba Füze Krizi'nde, batı tarafında Türkiye'nin komünizme karşı koruyuculuk görevini yürüttü.

Birleşik Krallık Kraliçesi II. Elizabeth ve ABD Başkan Yardımcısı Lyndon B. Johnson'u konuk etti. Birleşik Krallık askeri uçaklarının Türk hava sahasını Kuveyt'i tehdit eden Irak'a karşı kullanması için izin çıkardı. Avrupalı liderlerle olan yakın diplomatik ilişkileri sayesinde, Avrupa Birliği 1963 Ankara Anlaşması'nı ve bir yıl sonra da Assosiye Üyelik konumuna Türkiye'nin ulaşmasını sağladı. Kıbrıs'taki Türklere uygulanan mezalim ve katliamın devamı üzerine, 7 Ağustos 1964 tarihinde Türk Hava Kuvvetlerine bağlı savaş uçakları Kıbrıs üzerinde ihtar uçuşu yaptı. Kıbrıs'ta Rumlar saldırılarını ve katliamlarını artırınca Başkomutan ve Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in emriyle 8 Ağustos 1964 tarihinde askeri hedefler bombalamaya başlandı. Kore Savaşı'ndan sonraki bu ilk Türk askerî harekâtı, Sovyetler Birliği Başkanı Nikita Kruşçev'in Başbakan'a mesaj göndererek itidal tavsiye etmesi üzerine, 10 Ağustos 1964 tarihinde tamamlandı.

O günkü şartlarda, İstanbul ve Ankara radyolarının dinlenemediği Doğu Anadolu Bölgesi'nde daha sonra bütün Doğu Anadolu'ya hitap edecek olan ilk radyo istasyonunun merkezi konumlu Erzurum'da kurulmasını sağladı ve açılış konuşmasında "Aziz Doğulu vatandaşlar; Sizleri yabancı radyoları dinlemekten kurtarmak için Erzurum'da bir radyo istasyonu tesis ettik. Ve bugün neşriyata başlıyoruz. Yabancı radyolardan çok defa fesat, fitne hatta zehir gelir. Erzurum radyosu sizleri bu kötülüklerden koruyacak, kendi temiz sözlerimizle millî meselelerimizi öğrenecek, güzel seslerimizle şarkılarımızı dinleyeceğiz. Erzurum radyosu, doğu illeri ve yurdumuz için mutlu olsun. Bu vesileyle, tüm doğulu vatandaşlarıma sevgi ve saygı hislerimi ifade ederim.” ifadelerini kullandı. Daha sonra Türkiye Radyo ve Televizyon Devlet Kurumunu başkent Ankara'da organize ederek, televizyon hizmetlerinin yurda ilk kez getirilmesini sağladı.

Türkiye tarihinde ilk kez planlı ekonomiye geçiş, Devlet Planlama Teşkilatı ve Devlet İstatistik Enstitüsü kuruluşu, 5 yıllık kalkınma planları, sendikalar, grev ve toplu sözleşme yasalarının çıkarılması, Ortak Pazar üyeliği, SSCB ile iyi ilişkiler kurulması, Kıbrıs'a garantör ülkeler tarafından müdahalesi, cumhuriyet öncesi Erzurum ve Doğu Anadolu Bölgesi'nde işgalcilerle işbirlikçi, isyancı azınlıklarca katledilen 250.000 sivil Türk halkının anıtsal temsili konusunda ulusal ve tarihsel önderlik niteliğinde çalışmalar yaptı. Millî İstihbarat Teşkilatı Kuruluşu yasası ve düzenlemesi, Millî Güvenlik Kurulunun başlangıç ve geliştirilmesi, Türk ordusunun modernizasyonu, İran, Pakistan ile birlikte bölgesel kalkınma organizasyonunun kurulması, Avrupa ve Orta Asya memleketlerini bağlayan mikrodalga radyo iletişim ağı kurulması, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kalkınma ve geliştirilmesi planları, Basın Yayın Yüksek okulunun ilk kuruluşu, Turizm Bakanlığının kurulması da yine kendisinin Türkiye'ne olan katkılarıdır. Ruhullah Humeyni ve Mustafa Barzani'ye Türkiye'ye sığınma izni ve korunma verdi. Sinema ve görsel sanatlara duyduğu ilgi ve verdiği destek ile ülkenin batıda turistik amaçlarla kitlelere tanıtılabilmesi fikri, İngiliz yazar Eric Antler'in romanının Paris ve İstanbul'da çekilen, Peter Ustinov'un oynadığı "Topkapı" isimli popüler filme başarıyla uygulanması ile birleştirildi. Aynı bağlamda, turizmde Türkiye'nin dış propagandasına yardım amacıyla, ABD Başkanı John F. Kennedy'nin en sevdiği kitaplardan olan Ian Fleming'in "Rusya'dan Sevgilerle" romanının İstanbul'da 1962-63 yıllarında filme çekilmesinde öncülük etti. Cumhurbaşkanı onayına sunulan yasa tekliflerini bir kez daha Mecliste görüşülmek üzere geri gönderme uygulamasını 1963'te başlattı. Milletvekili gazeteci Cihat Baban, Politika Galerisi isimli kitabında Cemal Gürsel'in kendisine "Eğer Süleyman Demirel Adalet Partisi'nin başına geçebilirse bütün dertleri hallederiz. Aydın adam, yobazlığa yüz vermez. Benim gözüm de arkada kalmaz. O başkan olsun diye ben çok çalışıyorum. Bir muvaffak olursam rahat edeceğim." dediğini iddia eder. Toplumda görme kaybı ve körlüğün önlenmesi için hayır yardımı amacını güden uluslararası Lion's Kulübünün Türkiye'de hizmete girmesi (1963), Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumunun başlangıcı (1964), ilk millî nüfus kontrol planlama çalışmaları (1965), ülkede ilk bilgisayar kullanımı, demir çelik üretimi gelişmesi (AET demir çelik birliği doğrultusunda), petrol boru hattı inşası Cemal Gürsel'in idaresi altında gerçekleşti.

Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun'a verilen hapis cezalarını affetti.

İlk Devlet Araştırma Kütüphanesi ve hükûmete yol göstericilik görevini yasayla verdiği Türkiye Bilim Teknik ve Araştırma Kurumunu kurdu.

Ordunun binek otomobil ihtiyacını karşılamak amacı da güden, ilk yerli ve seri üretimi hedefleyen Devrim Otomobili projesini başlattı.

Devlet başkanlığı ve cumhurbaşkanlığı görevlerini ve ilgili masraflarını devletten maaş almadan, emekli asker maaşıyla karşıladı.

Cemal Gürsel · diğer bölümler

← Cemal Gürsel profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1895

    Cemal Gürsel (10 Haziran 1895, Erzurum - 14 Eylül 1966, Ankara), 1961'den 1966'ya kadar 4.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1914

    Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine 16 Ekim 1914'te askeri eğitimine ara verdi ve 4.

    Eğitim tek kaynak
  3. 1915

    1915 ve 1917 yılları arası topçu teğmen olarak Çanakkale Savaşı'nda 1.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1917

    Çanakkale Savaşı sonrası, 1 Eylül 1917'de 41.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1919

    İngilizlere Gazze cephesinde 19 Eylül 1919'da esir düşerek Mısır'da iki yıl esir kaldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  6. 1920

    6 Ekim 1920 tarihinde serbest kalınca İstanbul'a dönüp, Erzurum Kongresi'ni izleyen günlerde Anadolu'ya geçerek, Türk Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi'ndeki bütün savaşlara katıldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1922

    1 Eylül 1922'de yüzbaşı rütbesine terfi etti.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1924

    1924'te Kara Harp Okulunu bitirdi.

    Eğitim tek kaynak
  9. 1926

    1 Ekim 1926 tarihinde Harp Akademisine başladı ve 1 Eylül 1929 tarihinde kurmay subay olarak Akademiden mezun oldu.

    Eğitim tek kaynak
  10. 1927

    Gürsel, 27 Ocak 1927 tarihinde Melahat Hanım ile evlendi ve bu evlilikten Özdemir (1928 - 9 Eylül 1995) adını verdikleri bir oğlu oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1940

    Bu tarihten sonra çeşitli görevlerde bulunan Gürsel 1940'ta albay, 1946'da tuğgeneral oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1948

    Tümen komutanlığı yaptı, 1948'de tümgeneralliğe yükseldi.

    Önemli eserler tek kaynak
  13. 1952

    1952'de korgeneral, 1957'de orgeneral oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  14. 1957

    7 Aralık 1957'de 3.

    Önemli eserler tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Cemal Gürsel Celâl Bayar Cevdet Sunay Cihat Baban Erdoğan Teziç İlhan Arsel Mustafa Kemal Atatürk Rüştü Erdelhun Ali Adnan Ertekin Mend...
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Cemal Gürsel hayat hikâyesinde anıyor Celâl Bayar

    “3 Mayıs 1960 tarihinde Cumhurbaşkanı Celâl Bayar'ın istifasını istediği tarihi mektubu yazdı.”

  • Cemal Gürsel hayat hikâyesinde anıyor Cevdet Sunay

    “Yerine, eski Genelkurmay Başkanı ve kontenjan senatörü Cevdet Sunay seçildi.”

  • Cemal Gürsel hayat hikâyesinde anıyor Cihat Baban

    “Milletvekili gazeteci Cihat Baban, Politika Galerisi isimli kitabında Cemal Gürsel'in kendisine "Eğer Süleyman Demirel Adalet Partisi'nin başına geçebilirse bütün dertleri halleder...”

  • Cemal Gürsel hayat hikâyesinde anıyor Erdoğan Teziç

    “Erdoğan Teziç'i kabul etti.”

  • Cemal Gürsel hayat hikâyesinde anıyor İlhan Arsel

    “İlhan Arsel, Prof.”

  • Cemal Gürsel hayat hikâyesinde anıyor Mustafa Kemal Atatürk

    “"General Gürsel, modern Türkiye'nin Ata'sı olan Mustafa Kemal Atatürk'e benzer bir şekilde, ikinci Türkiye'nin babası olarak tarif edilebilir.”

  • Cemal Gürsel hayat hikâyesinde anıyor Rüştü Erdelhun

    “Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun'a verilen hapis cezalarını affetti.”

  • Cemal Gürsel kendi hikâyesinde anılıyor Ali Adnan Ertekin Menderes

    “Darbeci subaylar ise Cemal Gürsel başkanlığında kurulan Millî Birlik Komitesi ve kurucu meclis ile beraber ülke yönetimini devraldı.”

05

Kaynaklar

10kaynak kaydı
7farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
14zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Cemal Gürsel
    tr.wikipedia.org · erişim 26.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Arşivlenmiş kopya". 28 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2010.
    gazetearsivi.milliyet.com.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Cemal GÜRSEL". Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. 9 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Aralık 2016.
    tccb.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Milli Savunma Bakanlığı Cemal Gürsel". Erişim tarihi: 19 Temmuz 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
    msb.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=melahat 11 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. gürsel&isAdv=false
    gazetearsivi.milliyet.com.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Küçük, Sami (23 Mayıs 2008). Rumeli'den 27 Mayıs'a: İhtilalin Kaderini Belirleyen Köşk Harekatı. Mikado Yayınları.
    erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Cumhurbaşkanlığı bordro kayıtları.
    erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "T . B. M . M . Birleşik Toplantı Kararları" (PDF). Resmî Gazete. 29 Mart 1966. 11 Ocak 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
    arşiv · www.resmigazete.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 28 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Kasım 2020.
    tbmm.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Arşivlenmiş kopya". 30 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2010.
    imdb.com · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Cemal Gürsel” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    10 kaynak ve 14 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · devlet & siyaset

Mustafa Kemal Atatürk

Devlet & Siyaset

aynı alan · devlet & siyaset

I. Abdülhamid

Devlet & Siyaset · 1725–1789

aynı alan · devlet & siyaset

I. Alâeddin Keykubad

Devlet & Siyaset · 1192–1237

Devlet & Siyaset alanındaki tüm profiller →