Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Çandarlı Halil Paşa (d. ? - ö. 10 Temmuz 1453), 1439'dan 1453 yılına kadar, II. Murad döneminde ve II. Mehmed'in saltanatının ilk yıllarında Osmanlı sadrazamı olarak görev yapan devlet adamıdır. Çandarlı ailesinin bir üyesi olup, Sadrazam Çandarlı İbrahim Paşa'nın oğlu ve Sadrazam Genç Çandarlı İbrahim Paşa'nın babasıdır.
1439 yılında Nizâmüddin Paşa'nın görevden alınmasının ardından sadrazamlığa atanan Çandarlı Halil Paşa, II. Murad'ın 1444 yılında tahttan çekilerek genç oğlu II. Mehmed lehine tahtı bırakmasından sonra, Murad'a yeniden tahta dönmesi için çağrıda bulundu. Bu çağrının ardından Murad tekrar tahta çıktı, Haçlılara karşı sefere çıkarak 14 Kasım 1444'te Varna Muharebesi'nde zafer kazandı. 1445 yılında Murad bir kez daha tahtı Mehmed'e devretti; ancak 1446'da yaşanan Buçuktepe İsyanı sırasında Halil Paşa, Murad'ın yeniden tahta dönmesini sağladı.
II. Murad'ın ölümünden sonra Halil Paşa, tahtın II. Mehmed'e sorunsuz ve hızlı bir şekilde geçmesini sağladı. Halil Paşa, hem II. Murad hem de II. Mehmed dönemlerinde İstanbul'un kuşatılmasına karşıydı ve bu yüzden kendisinin Bizanslılardan rüşvet aldığından şüpheleniliyordu. 1453 yılında II. Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinin hemen ertesi günü Halil Paşa sadrazamlıktan azledildi ve kısa süre sonra idam edildi. Halil Paşa, Osmanlı tarihinde idam edilen ilk sadrazamdır.
Hayatı
—Hayatı
Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi başvezirlerinden olan Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'nın torunu ve Çandarlı İbrahim Paşa'nın oğludur.
Eğitimi ve ilk görevlerinin ne olduğuna dair elimizde belge yoktur. Fakat ilmiye sınıfından olduğu için iyi derecede medrese eğitimi gördüğü kabul edilebilir. Bir vakfiyede 1436'da kazasker olduğu kaydı bulunmaktadır. Sadrazam olan babası Çandarlı İbrahim Paşa öldükten sonra ilmiye sınıfından ayrıldığı belirtilmektedir.
II. Murad saltanat döneminde 1439'da başvezir olan Koca Mehmed Nizamüddin Paşa öldükten sonra başvezirlik görevine geçmiştir. 1439 ile 1451'e kadar dönemde iki defa devlet işlerinden uzaklaşarak Manisa'ya çekilen II. Murad'ın yerine gelen genç oğlu II. Mehmed'in birinci sultanlık döneminde fiilen Osmanlı Devleti'ni yönetmiştir. Bu dönemde özellikle Anadolu beyliklerine karşı yapılan sert müdahalelerin önüne geçerek büyük bir iç kargaşalığı önlemiştir. Edirne-Segedin Antlaşması'nın koşullarından hoşnut kalmayan Papalık, Kardinal Giuliano Cesarini vasıtasıyla Macar komutanı János Hunyadi'yi "Papa’nın onayı olmadığından dolayı geçersizdir." iddiasıyla antlaşmayı ihlale yöneltmesi ile Balkan ülkelerinin büyük bir Haçlı ordusu oluşturarak Macar/Lehistan Kralı III. Władysław komutasında önce güneye Balkanlardan sarkarak sonra doğuya Varna'ya yönelmeleri ile büyük tehdit altına kalan Osmanlı Devleti ordusunun başına tekrar tahttan feragat etmiş olan II. Murad'ın gelmesini sağladı. Bunun sonucunda Osmanlı Devleti Varna Muharebesi'nde büyük bir galibiyet kazandı.
Bunu takiben Osmanlıların Mora'ya büyük bir sefer yaparak Mora'nın büyük kısmının Osmanlı devleti eline geçmesinde ve Eflak Prensi Vlad Dracula'nın Macar müttefiklerinden ayrılmasına ve II. Kosova Muharebesi'nde II. Murad komutasındaki Osmanlı ordusunun Janos Hunyadi komutasındaki yeni bir Macar-Eflak ordusunu imha etmesinde büyük katkısı oldu. II. Murad'ın 3 Şubat 1451'da Edirne'de vefatından sonra oğlu II. Mehmed'in Manisa'dan gelmesine kadar geçen 16 günlük süreçte bu tahta geçişinin problemsiz olmasını sağladı.
II. Mehmed'in ikinci tahta geçmesinden sonra da başvezirlik hizmetinde devam etti. Fakat II. Mehmed'in lalası olan Zağanos Mehmed Paşa ile arasında bir politik mücadele başladı. Çandarlı Halil Paşa, Zağanos Mehmed Paşa'nın öğrencisi olan padişaha özellikle Bizans'a karşı daha atak davranması hakkındaki tavsiyelerine karşıydı ve Bizans'a karşı daha ılımlı davranılması tavsiyeleri vermekteydi. Bazı kaynaklara göre Çandarlı, II. Mehmed'i sabırsız ve deneyimsiz buluyordu. II. Mehmed, başveziri olan Çandarlı Halil Paşa'nın katkısına değer verdiğini Filibe civarlarında bir köyü malikane olarak başvezire bağışına rağmen, Çandarlı Halil tedirgin olmakta devam etti.
İstanbul kuşatması sırasında Avrupa'da yeni bir haçlı ittifakı ortaya çıkacağından kuşkulandığını ve bu nedenle kuşatmanın zayıflatılmasını ve hatta kaldırılmasını II. Mehmed'e tavsiye etti. Bu tavsiyeleri orduda ve devlet kapılarında Çandarlı Halil Paşa'nın Bizans'tan rüşvet aldığı söylentilerinin dolaşmasına neden oldu. 29 Mayıs'ta İstanbul fethedilmesinden hemen sonra 1 Haziran 1453'te II. Mehmed bu dedikoduları çok ciddiye aldığını açıklayarak başvezir Çandarlı Halil'i görevinden azletti. Çandarlı Halil Paşa ve çocukları tutuklandı. Çocukları daha sonra serbest bırakıldı ama Çandarlı Halil Paşa Yedikule'de Altın Kapı'da 40 gün hapis edildi. 10 Temmuz 1453 tarihinde gözlerine mil çekildi ve idam edildi. Boyun eğeceği yerde sultana dik baktığı iddia edilir. Daha sonra oğlu İbrahim Paşa tarafından İznik'e götürülüp türbesine gömüldü.
Bu olay hakkında tarihçiler arasında çeşitli değişik yorumlar ve tartışmalar yapılmaktadır. Bazı tarihçiler II. Mehmed, ilk tahta geçtiğinde ve İstanbul’un fethi sırasında başvezirin sergilediği tutumlar nedeniyle bu idamın ortaya çıktığını bildirirler. Babinger bu politikasıyla II. Mehmed'in kendi otoritesini pekiştirmiş olduğunu ve herkesin genç sultana boyun eğdiğini belirtir. Sakaoğlu İstanbul'un alınmasında muhalif kalması ve bu nedenle Bizans'la arasında bir gizli anlaşma olduğundan kuşkulanıldığını belirtmektedir.
Çandarlı Halil Paşa · diğer bölümler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Çandarlı Halil Paşa hayat hikâyesinde anıyor Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa
“Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi başvezirlerinden olan Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'nın torunu ve Çandarlı İbrahim Paşa'nın oğludur.”
-
Çandarlı Halil Paşa kendi hikâyesinde anılıyor Sadrazam
“Mehmed döneminde Çandarlı Halil Paşa'nın idam edilmesinin ardından devşirme kökenli yöneticilerin yükselişi hız kazandı ve bu kişiler, Türk aristokratlara kıyasla padişah tarafında...”
-
Çandarlı Halil Paşa kendi hikâyesinde anılıyor Veli Mahmud Paşa
“Mehmed'in tecrübeli sadrazam (2.) Çandarlı Halil Paşa'yı idam ettirip yerine Veli Mahmud Paşa'yı birinci defa başvezir yaptığını bildirirler.”
-
Çandarlı Halil Paşa kendi hikâyesinde anılıyor Zağanos Paşa
“Rakibi olan önceki sadrazam Çandarlı Halil Paşa'yı İstanbul'un Fethi sırasında saf dışı bıraktı ve Osmanlı yönetiminde daha da güçlendi.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Çandarlı Halil Paşatr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı, Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971, s. 10. (Türkçe)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıYayın Kurulu, "Halil Paşa (Çandarlı)" (1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.518 ISBN 975-08-0072-9erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıMehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.II say.283archive.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıBabinger, Franz a.g.e. s.103erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu, Necdet (1999), Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak Yayınları ISBN 975-329-2006 s. 89erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Çandarlı Halil Paşa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
6 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.