Barak Türkmenleri

Bu grubun "Barak" adını taşımasının nedeni tartışmalıdır ve tam olarak bilinmemektedir, ancak bu terim tarihin çeşitli örneklerinde karşımıza çıkmaktadır. Eski Türk takviminde köpek yılının adı Barak'tı. Barak, Oğuzname'de de eski Türk boylarından biri olarak geçmektedir. Bir Kitay soylusu olan Barak Hacip, Selçuklu hakimiyetini takiben Kirman çevresinde Barak beyliği kurmuştur. Tokat'ta doğup Hoy'da ölen Barak Baba 13. ve 14. yüzyıllar arasında yaşamış bir Türk dervişiydi. Itbarak ya da sadece Barak, Oğuz Kağan Anlatılarında adı geçen köpek başlı erkeksi bir yaratıktı. Sevan Nişanyan'a göre "Barak" hızlı koşan ve akıncı anlamına gelir. Başka bir teori, Barakların adını bir köpek olan ilk totemlerinden aldığını öne sürüyor. Ayrıca bir Kuman-Kıpçak kabilesinin adı da Barak'tır.

Destanlarına göre Uzun Hasan aşiretine mensupturlar. Baraklar, Uzun Hasan'ın ölümünden sonra başlarına Feriz Bey'i seçti. Kendisi Sünni olan Feriz Bey, Alevi Müslüman Barakları Sünni İslam'a geçirtti. Bu rivayete göre Barakların Horasan'da bulunduğu, Feriz Bey'in önderliğindeki 80 bin Barak çadırının ve Aşık Dedemoğlu'nun önderliğindeki 4 bin Abdal çadırının Anadolu'da Yozgat çevresine göç ettiği sanılmaktadır.

Daha sonra Baraklar, Osmanlı ile sorun yaşamaya başladılar. Bir rivayete göre, Orta Anadolu'daki bazı köyler, Barakların varlığından rahatsıztılar ve bu göçmenleri topraklarından çıkatrmalarını isteyecektiler. Başka bir versiyona göre, Osmanlıların posta servisi soyulacaktı. Baraklardan şüphelenen yetkililer, bir Barak Türkmen'ini tutukladı. Kabilenin büyükleri arasındaki bir toplantıdan sonra, Baraklar isyan etmeye karar verdiler ve mahkûmu serbest bıraktılar. Buna karşılık Osmanlı kuvvetleri, isyancı Barak Türkmenleri ile Tayy ve Mawali Arap aşiretlerinin kendilerini yenmesi umuduyla Barak Türkmenlerini Akçakale'nin güneyine, Culab Nehri çevresine sürgün etti. Kadıoğlu Yusuf Paşa, devletten af için Barak Türkmenlerine çadır başına bir koyun vergi vermelerini teklif etti. Baraklar kabul edip Osmanlı tarafındaki dedelere 84 bin koyun vermişler ve uzun süren bir çatışmadan sonra Arapları da bölgenin doğu ve güneyinde geri püskürtmüşlerdir.

Osmanlıların Anadolu'ya giderken onları muhafız olmak için manipüle ettiğini bilen Feriz Bey, Acem ve Türkistan topraklarına dönmeye karar verdi. Her büyük bu fikri destekledi. Bunu gören Feriz Bey ve Aşık Dedemoğlu, İran Şahı ile bir göç görüşmesi yapmak üzere Acem'a gittiler. Şah bu teklifi memnuniyetle kabul etti. Feriz Bey dönerken Dedemoğlu ve Abdal yandaşları İran'da kaldı. Feriz Bey, Julab'a döndüğünde, aşiretlerin dağınık olduğunu fark etti ve birçoğu geri göç etmek istemedi. Belirlenen Feriz Bey, 40 bin çadır topladı. Julab'da kalmak isteyenler onu aksine ikna etmeye çalıştılar; ancak aşiretlerin diğer yarısını (çocukları ve eşi dahil) geride bırakarak İran'a geri döndü.

Osmanlılar, kalan 40 bin Barak çadırının kendilerine sorun olacağından korktular: Baraklar bir kez daha Tayy, Mawali ve Milan aşiretleriyle çatıştı ve yine galip geldi. Onlar da isyan etmeye devam ediyorlardı: Türkmen liderlerinden Bediroğlu, bir mesele için Birecik'e gittiğinde, Birecik'in mütesellimleri ona hakaret edip öldürdüler, bunun sonucunda Baraklar Birecik'i bastı ve mütesellimleri parçaladı. Mısırlı Abbas Paşa daha sonra Baraklarla uğraşmakla görevlendirildi.

Abbas Paşa ile Feriz Bey'in oğlu Mehmed Bey'in görüşmesinden sonra Barak grupları Urfa ve İzmir civarına yerleştirildi.

Bu dönemde Baraklar da bu konuda acemi olmalarına ve bu yaşam tarzına tam olarak adapte olamamalarına rağmen yavaş yavaş yerleşip çiftçilik yapmaya başladılar. Abbas Paşa, hasattan sorumlu memurlar atadı.

Dönemin Barak Ovası genellikle Reşwan [en] aşiretinin göçebe Kürtleri tarafından işgal edilmişti. Bir gün, bir nedenden dolayı kabilenin geri kalanına kızgın olan bir Barak ailesi nehirden geçti. Reşwan lideri onları çadırında karşıladı. Kürtler başta samimi görünse de Türkmenlerin gitmesine izin vermediler. Daha sonra Kürt lider, Barak'ın karısına tecavüz etti. Sonunda, Adam olanları büyüklere anlattı. Öfkeli Barak Türkmenleri bunu bir namus meselesi olarak ele aldılar.

Baraklar, devlete karşı başka bir ayaklanma planladı. Ekinlerini yakarak 80 görevliyi ateşe attılar. Aynı zamanda Baraklar develeri ve sürüleriyle nehri geçerek Kürtlerle kanlı bir savaş başlattı.

Yenilgiye uğrayan Kürtler bölgeden kaçtılar ve Nizip'in kuzeyindeki Ermeni ve Çepni bölgelerini sular altında bıraktılar. Çadırları yok olduğundan ve yeni yerleşim bölgesi çok verimli olduğundan, bir kez ve herkes için yerleştiler. Buna rağmen Reşwanlar [en] yeni yerleşim bölgelerinde yakındaki Türkmenlerle çatışmaya devam ettiler. Aslında Sünni olan Reşvanlar, Alevi olan Çepni Türkmenlerle pek evlenmez, hatta günah olduğu için selam bile vermezlerdi.

Bu arada, otlamaya uygun verimli yaylalar nehrin doğu yakasına geri döndüğü için, zaten kısmen çiftçi olan Baraklar, hızla yerleşik bir hayata adapte oldular. 1850'de Francis Rawdon Chesney, Sajur Nehri'nden Birecik'e kadar uzanan arazinin Barak boyuna bağlı Türkmenler tarafından ekildiğini, bu da Barakların 19. yüzyılın ortalarında yerleşik ya da yarı göçebe olduklarını gösterir. Yine de 70-80 çadır göçebe Barak daha batıya giderek Gaziantep çevresine yayılmış, daha sonra yerleşik Baraklarla temas halindeyken bölgedeki Yörüklerle birleşmiştir.