Kısaca kimdir?
Ali Çetinkaya (1877, Afyonkarahisar - 21 Şubat 1949, İstanbul), Türk asker, siyasetçi ve devlet adamı. Kel Ali lakabı ile anılır.
I. Dünya Savaşı'nda çeşitli cephelerde savaşmış bir subay; İzmir'in işgalinden sonra Türk Kurtuluş Savaşı'nın askeri anlamda "ilk kurşununu atan" kişi olarak kabul edilmiştir. Bayındırlık Bakanlığı ve Ulaştırma Bakanlığı görevlerinde bulunmuş bir siyasetçi; Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Ulaştırma Bakanı’dır.
Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda, TBMM I. II., III., IV., V., VI., VII. dönemlerde meclis üyesi olarak yer aldı.
Hukukçu olmamasına rağmen ikinci dönem Ankara İstiklâl Mahkemesi başkanlığını yaptı. İzmir suikastı, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası davası gibi önemli davalara baktı. Bayındırlık Bakanlığı sırasında Ankara’daki resmi dairelerin çoğunu yaptırdı. Ulaştırma bakanlığı sırasında demiryolu politikasının savunucusu oldu.
Ankara İstiklâl Mahkemesi başkanlığı görevinde İskilipli Atıf'ın idam kararını vermiştir.
Gündemde
Başlıklar yayın kuruluşlarının RSS akışlarından ve konu sayfalarından otomatik eşlenir; sayfa açıkken kendiliğinden yenilenir. Haberin tamamı kaynağındadır.
Hayat hikâyesi
02.1Yaşamı
1877 yılında Afyonkarahisar'da doğdu. Babası demirci ustası Ahmet Efendi, annesi Fatma Hanım’dır. Babasını küçük yaşta kaybetti.
1892’de Afyonkarahisar Rüştiyesi'nden mezun olup, aynı tarihte Bursa Askeri İdadisi'ne giriş yaptı. Ardından 13 Mart 1896 yılında girdiği Harp Okulu’ndan 25 Aralık 1898‘de teğmen rütbesiyle mezun oldu ve aynı gün, Selanik'teki III. Ordu emrine atandı. 3 Eylül 1899’da da yine 3. Ordu, 65. Alay, 3. Tabur, 1. Bölüğe atandı. Devrin pek çok genç subayı gibi Balkanlar’da görev yaptı ve geleceğin ünlü subayları olan Resneli Niyazi Bey, Enver Bey, Ali Fethi Bey ile tanıştı. 1902 yılındaki Bulgar Ayaklanmasının bastırılmasında görev aldı. 15 Mayıs 1903’te üsteğmen rütbesine yükseldi ve 6 Aralık 1903'te 3'üncü Ordu 37'nci Redif Alayı 3'üncü Pirlepe Taburu'nda depo memuru oldu. 1 Haziran 1904'te İştip’teki 2’nci Avcı Taburu ile eşkıya takibinde görev aldı. 1 Ekim 1905'te Yüzbaşı rütbesine terfi etti. 1907'de Manastır'da İttihat ve Terakki Cemiyeti katıldı. Hareket Ordusu'nun 31 Mart İsyanı'nı bastırmasından sonra II. Abdülhamid'in tahtan indirilmesinde ve Alatini Köşkü'nde ikamete götürülürken korunmasında Muhafız Birlik Komutanı Ali Fethi Bey'in yardımcısı olarak görev aldı.
Trablusgarp’ın işgali üzerine gönüllü subay olarak Trablusgarp Savaşı'nda çarpıştı; Mustafa Kemal ile aynı cephede savaştı. Bu arada "deli" lakaplı Üsteğmen Halit Bey ile görev yapmış ama anlaşamadıkları için iki subayın görev yerleri değiştirilmişti. Trablusgarp'taki başarılarından ötürü 6 Kasım 1913 tarihinde binbaşı rütbesine terfi etti.
I. Dünya Savaşı'nda Irak, Kafkasya ve Makedonya cephelerinde çarpıştı. 19 Nisan 1915’te yarbaylığa yükseldi. Kut'ül Ammare’de dört ay Türk Birliklerine karşı dayanan İngiliz birliğini teslim alınmasında büyük katkısı oldu. Başarılarından ötürü Türk, Alman, Avusturya madalyaları ile ödüllendirildi.
Mondros Mütarekesi'nden sonra İstanbul’da Karakol Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer aldı ve Yediler diye bilinen ilk faaliyet grubunun içinde bulundu. Anadolu'ya silah, cephane kaçırmak için uğraştı. Bu dönemde Mefharet Hanım ile nişanlandı ve daha sonra gerçekleşen evliliklerinden "İstiklal" (1923-2011) adlı bir kızı dünyaya geldi.
İzmir'in işgalinden az önce, Ayvalık'taki 172. Alay Komutanlığı'na getirildi. 29 Mayıs 1919 tarihinde Ayvalık'ı işgal eden Yunan ordusuna karşı ilk direnişi başlattı ve halkın da katılımını sağlayarak, Ayvalık Cephesini oluşturdu.
İzmir'in işgal edildiği haberi gelince, Yarbay Ali, teslim olmayı bir an bile düşünmeyip, Ayvalık'ın işgali de söz konusu olabileceğini düşünüp hemen direnme hazırlıklarına başlıyor. Ayvalık Kaymakamı Osman Nuri'de işbirlikçilerdendi. Onun için Kaymakam'a da haber vermeden elde fazla olan silah ve cephaneyi, daha emin bulduğu Kozak nahiyesine naklediyor. 16 Mayıs günü, merkezde bulunan tüm subayları toplayarak durumu kendilerine açık olarak anlatıyor. Tüm subaylarla birlikte işgale karşı direnecekleri yolunda yemin ediyorlar. Yarbay Ali, halktan Kuvayi Milliye oluşt
02.2Adının yaşatıldığı yerler
- Afyonkarahisar/ Merkez Ali Çetinkaya Tren Garı
- Afyonkarahisar/ Sandıklı Ali Çetinkaya Ortaokulu
- Afyonkarahisar Kocetepe Üniversitesi Ali Çetinkaya Kampüsü, (Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi ve Araştırma Uygulama Hastanesi' nin bulunduğu Üniversite Kampüsü)
- Afyonkarahisar/ Merkez Ali Çetinkaya Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
- Afyonkarahisar/ Merkez Ali Çetinkaya Kız Meslek Lisesi
- Afyonkarahisar/ Merkez Ali Çetinkaya Mahallesi
- Afyonkarahisar/ Merkez Yenice Mahallesi Ali Çetinkaya Camii
- Balıkesir/ Havran ilçesi Ali Çetinkaya İlköğretim Okulu
- İzmir/ Dikili ilçesi Ali Çetinkaya İlkokulu
- Ayvalık Ali Çetinkaya Mahallesi ve Camii
- Antalya/ Merkez Ali Çetinkaya Bulvarı
- Bayburt-Gümüşhane arasında Kop dağlarının üzerindeki şehitler abidesinde Ali Çetinkaya Çeşmesi
- Sivas/ Kangal Çetinkaya Kasabası
- İzmir/Merkez Ali Çetinkaya Caddesi
- Bafra-Alaçam yolu üzerinde Ali Çetinkaya Köprüsü
- Sivas-Erzurum Demiryolu'nun Malatya'ya ayrılan noktasında Çetinkaya İstasyonu
- Ayvalık körfezindeki Cunda Adası, resmi belgelerde Ali Bey Adası diye anılmaktadır
- Edremit'te 19. Motorlu Piyade Tugayının bulunduğu kışlanın ismi Ali Çetinkaya Kışlası'dır
- Balıkesir İli Burhaniye (Kemer) İlçesi Ali Çetinkaya Caddesi
- Balıkesir İli Burhaniye (Kemer) İlçesi Ali Çetinkaya Mahallesi
- İstanbul/ Silivri Ali Çetinkaya Caddesi
- Cevat Şakir, Mavi Sürgün başlıklı anılarında söz eder
- Afyonkarahisar/ Sinanpaşa Ali Çetinkaya Mahallesi
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Ali Çetinkaya hayat hikâyesinde anıyor İttihat ve Terakki
“1907'de Manastır'da İttihat ve Terakki Cemiyeti katıldı.”
-
Ali Çetinkaya hayat hikâyesinde anıyor İzmir Suikastı
“İzmir suikastı, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası davası gibi önemli davalara baktı.”
-
Ali Çetinkaya hayat hikâyesinde anıyor Karakol Cemiyeti
“Mondros Mütarekesi'nden sonra İstanbul’da Karakol Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer aldı ve Yediler diye bilinen ilk faaliyet grubunun içinde bulundu.”
-
Ali Çetinkaya hayat hikâyesinde anıyor Mavi Sürgün
“• Balıkesir İli Burhaniye (Kemer) İlçesi Ali Çetinkaya Mahallesi • İstanbul/ Silivri Ali Çetinkaya Caddesi, • Cevat Şakir, Mavi Sürgün başlıklı anılarında söz eder.”
-
Ali Çetinkaya hayat hikâyesinde anıyor Resneli Niyazi Bey
“Devrin pek çok genç subayı gibi Balkanlar’da görev yaptı ve geleceğin ünlü subayları olan Resneli Niyazi Bey, Enver Bey, Ali Fethi Bey ile tanıştı.”
-
Ali Çetinkaya kendi hikâyesinde anılıyor Reşit Galip
“Milletvekilliğinin ilk aylarında meclis içinde milletvekili Ali Çetinkaya'nın tabancasından çıkan kurşunla Halit Paşa'nın yaralanması olayı meydana geldi.”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.