biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Siyaset & Devlet
  3. Ali Adnan Ertekin Menderes
Başbakan, siyasetçi ve Hukukçu · 1899–1961

Ali Adnan Ertekin Menderes İlk yılları

Ali Adnan Ertekin Menderes, 1950-1960 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı yapmış, Demokrat Parti'nin kurucularından olan seçkin bir Türk siyasetçi, devlet adamı ve hukukçudur. Türkiye siyasi tarihinde demokratik seçimlerle iktidara gelen ve asker...

Hayat çizgisi 2 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Kayıt yok1955–1961
189919301961
Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Ali Adnan Ertekin Menderes (1899, Aydın - 17 Eylül 1961, Bursa), Türk siyasetçi, devlet adamı ve hukukçu. 1950-60 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı olarak görev aldı. Ayrıca, aynı tarihler arasında kurucuları arasında yer aldığı Demokrat Parti (DP) Genel Başkanlığını yürüttü. Menderes, Türkiye siyasi tarihinde idam edilen ilk ve tek başbakan oldu. 1990'da Türkiye Büyük Millet Meclisi çıkardığı yasayla, Menderes ve onunla beraber idam edilen Maliye Bakanı Hasan Polatkan ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu'ya itibarlarını iade edildi.

Türk Kurtuluş Savaşı'na katıldı ve sonrasında İstiklâl Madalyası aldı. Siyasi kariyerine Serbest Cumhuriyet Fırkasında başlayan Menderes, partinin kendini feshetmesinin ardından Cumhuriyet Halk Partisine (CHP) katıldı ve ilk defa 1931 Türkiye genel seçimlerinde Aydın milletvekili olarak meclise girdi. Ayrıca 1935, 1939 ve 1943 Türkiye genel seçimlerinde de CHP Aydın milletvekili olarak tekrar mecliste görev aldı. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünün ardından CHP'nin başına geçen İsmet İnönü'nün bütün üretim araçlarını devletleştirme faaliyetlerine karşı çıktı. Dörtlü Takrir olayı ve parti içi muhalefetten dolayı 1945 yılında Cumhuriyet Halk Partisinden ihraç edildi.

1945'te, CHP'den birlikte ihraç edildikleri arkadaşları Celâl Bayar, Mehmet Fuad Köprülü ve Refik Koraltan ile Demokrat Parti'yi kurdu. Parti, katıldığı ilk seçimde Türkiye Büyük Millet Meclisinde 61 sandalye kazandı. 1950 Türkiye genel seçimlerinde DP %52,7, CHP ise %39,4 oy aldı. DP 13 puan farkla kazanmasına rağmen seçimde kullanılan çoğunluk sistemi nedeniyle DP 420, CHP ise sadece 63 milletvekili çıkardı. Menderes 19. Türkiye Hükûmetini kurarak başbakanlık görevine başladı. Bu görevini 1960 yılına kadar on yıl boyunca sürdürdü. Başbakanlığı döneminde Türkiye ekonomisi ortalama yıllık %7,8 oranında büyüdü ve Türkiye'nin gayrisafi millî hasılası dünya toplamının binde 6,43'ünden, binde 7,52'sine yükseldi. 27 Mayıs Darbesi'nden sonra Yassıada Yargılamaları sonucu 9 ay 27 gün süren duruşmalar sonunda idam cezasına çarptırıldı ve 17 Eylül 1961 tarihinde Bursa'nın İmralı adasında idam edildi.

02

İlk yılları

—İlk yılları

Ali Adnan Menderes, 1899'da Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Aydın Vilayeti'nin Koçarlı ilçesinin Çakırbeyli köyünde toprak ağası varlıklı bir çiftçinin oğlu olarak doğdu. Kırım Tatarı asıllı olan büyük babası Hacı Ali Paşa, Konya'dan Tire tarafına göç etmiştir. İbrahim Ethem Bey ile Tevhide Hanım'ın oğludur. Kız kardeşi Melike küçük yaşta ölmüştür. I. Dünya Savaşı öncesinde önce Karşıyaka'da forvet, daha sonra Altay'da kalecilik olmak üzere futbol oynadı. İlkokulu doğduğu köyde bitirdikten sonra, Şirinyer Amerikan Koleji'nden mezun oldu. I. Dünya Savaşı'nda yedek subay eğitimi gördü. Fakat zehirli sıtma hastalığına yakalandığı için cepheye gidemedi. Türk Kurtuluş Savaşı'na katıldı ve İstiklal Madalyası aldı. Evliyazade ailesinden Fatma Berin Hanım (1905 - 22 Nisan 1994) ile evlenmiş ve Yüksel, Mutlu, Aydın olmak üzere üç oğlu olmuştur.

Milletvekili seçildikten sonra Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine devam etti ve 1935 yılında mezun oldu.

Ali Adnan Ertekin Menderes · diğer bölümler

← Ali Adnan Ertekin Menderes profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1899

    Ali Adnan Ertekin Menderes (1899, Aydın - 17 Eylül 1961, Bursa), Türk siyasetçi, devlet adamı ve hukukçu.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1905

    Evliyazade ailesinden Fatma Berin Hanım (1905 - 22 Nisan 1994) ile evlenmiş ve Yüksel, Mutlu, Aydın olmak üzere üç oğlu olmuştur.

    Önemli eserler tek kaynak
  3. 1929

    1929'da Berin Menderes ile evlenen Menderes'in bu evlilikten üç çocuğu oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1930

    Aydın'da, 1930'da, Serbest Cumhuriyet Fırkasının bir kolunu kısa süreli olarak organize etti.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1931

    Siyasi kariyerine Serbest Cumhuriyet Fırkasında başlayan Menderes, partinin kendini feshetmesinin ardından Cumhuriyet Halk Partisine (CHP) katıldı ve ilk defa 1931 Türkiye genel seçimlerinde Aydın milletvekili olarak meclise girdi.

    İlk üretimler tek kaynak
  6. 1935

    Ayrıca 1935, 1939 ve 1943 Türkiye genel seçimlerinde de CHP Aydın milletvekili olarak tekrar mecliste görev aldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1945

    Dörtlü Takrir olayı ve parti içi muhalefetten dolayı 1945 yılında Cumhuriyet Halk Partisinden ihraç edildi.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1946

    1946 seçimlerinde seçim sisteminin izin vermesi sayesinde Aydın iliyle birlikte Kütahya ilinden de milletvekili adayı oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  9. 1947

    1947'de yapılması gereken seçimler CHP tarafından bir yıl öne alındı.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1948

    Bunun üzerine bazı DP'liler partilerinden istifa ederek 19 Temmuz 1948'de Mareşal Fevzi Çakmak önderliğinde, Osman Bölükbaşı ile birlikte Millet Partisi'ni kurdular.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1950

    1950-60 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı olarak görev aldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1951

    1951 yılında Menderes hükûmeti Türkiye'nin Kore Savaşı'nda Birleşmiş Milletler kuvvetlerine Türk Tugayı ile katılmasına karar vererek CHP'liler tarafından çok tartışılan bir karara imza attı.

    Önemli eserler tek kaynak
  13. 1952

    Bunun neticesinde, Türkiye 1952'de NATO'ya tam üye olarak kabul edildi.

    Önemli eserler tek kaynak
  14. 1953

    1953 yılında CHP'nin tek parti iktidarı sırasında edindiği malları haczedildi ve hazineye aktarıldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  15. 1954

    1954 yılında Türkiye Vakıflar Bankası kuruldu.

    Önemli eserler tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Ali Adnan Erteki… Behçet Türkmen Celâl Bayar Cemal Gürsel Hacı Ali Paşa Hüsamettin Cindoruk Mustafa Kemal Atatürk Recep Peker Recep Tayyip Erdoğan
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Behçet Türkmen

    “Menderes ve Başbakanlık Müsteşarı Ahmet Salih Korur, suçlunun o dönemin Millî İstihbarat Teşkilatı müsteşarı Behçet Türkmen olduğunu iddia etti.”

  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Celâl Bayar

    “1945'te, CHP'den birlikte ihraç edildikleri arkadaşları Celâl Bayar, Mehmet Fuad Köprülü ve Refik Koraltan ile Demokrat Parti'yi kurdu.”

  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Cemal Gürsel

    “Darbeci subaylar ise Cemal Gürsel başkanlığında kurulan Millî Birlik Komitesi ve kurucu meclis ile beraber ülke yönetimini devraldı.”

  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Hacı Ali Paşa

    “Kırım Tatarı asıllı olan büyük babası Hacı Ali Paşa, Konya'dan Tire tarafına göç etmiştir.”

  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Hüsamettin Cindoruk

    “Aralarında Hüsamettin Cindoruk'un da bulunduğu, DP'den istifa edenler 20 Aralık 1955'te siyasal alanda liberal, iktisadi anlamda devletçi Hürriyet Partisi'ni (HP) kurdu.”

  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Mustafa Kemal Atatürk

    “Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünün ardından CHP'nin başına geçen İsmet İnönü'nün bütün üretim araçlarını devletleştirme faaliyetlerine karşı çıktı.”

  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Recep Peker

    “Muhalefete karşı sert bir tutum takınan başbakan Recep Peker istifa etti.”

  • Ali Adnan Ertekin Menderes hayat hikâyesinde anıyor Recep Tayyip Erdoğan

    “Menderes'in 1958 yılında hizmete açtığı bu caddenin adı 1994 yılında dönemin belediye başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın teklifiyle Adnan Menderes Bulvarı olarak değiştirildi.”

05

Kaynaklar

2kaynak kaydı
1farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
15zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Adnan Menderes
    tr.wikipedia.org · erişim 26.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Menderes'in kendisi de bir toprak ağasıydı. Aydın'daki 30.000 dönümlük Çakırbeyli Çiftliği Menderes'e dedesinden kalmıştı.
    erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Ali Adnan Ertekin Menderes” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    2 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · siyaset & devlet

Saim Bülent Ulusu

Asker ve Siyasetçi / 18. Türkiye Başbakanı · 1923–2015

aynı alan · siyaset & devlet

Emin Fahrettin Özdilek

Asker ve Siyasetçi · 1898–1989

aynı alan · siyaset & devlet

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı

Hükûmet ve Bakanlar Kurulu Başkanı (Tarihî Makam) · 1838–2018

Siyaset & Devlet alanındaki tüm profiller →