Açe Sultanlığı

Endonezya'nın Sumatra adasının kuzey ucunda, Malakka Boğazı ve Hint Okyanusu arasında yer alan ve 1496'dan 1903'e kadar varlığını sürdüren İslam sultanlığıdır. Başkenti Kutaraja (günümüzde Benderaçe) idi. Sultanlık, deniz ticareti, baharat yolları ve İslamî öğrenim açısından bölgesel bir güç olarak öne çıkmıştır.

Sultanlık genellikle Ali Mughayat Syah (yaklaşık 1496-1530) tarafından kurulduğu kabul edilir. Kuruluş döneminde, bölgedeki eski krallıklar üzerinde hâkimiyet kurulmaya çalışıldı. 16. yüzyıl boyunca Açe Sultanlığı, baharat ticaretinden büyük gelir elde ederek ve dini bağlantılarını güçlendirerek yükseldi. 17. yüzyıl başlarında, özellikle İskender Muda döneminde sultanlık en parlak dönemini yaşadı. Bu dönemde hem askeri hem de ekonomik olarak güçlendi; Malakka Boğazı bölgesindeki rekabetçi pozisyonunu korudu. Ayrıca bilim, eğitim ve kültürel hayat bakımından da öne çıktı; Açe, "Mekke'nin eşiği" olarak anılmıştır.

17. yüzyıl ortalarından itibaren iç karışıklıklar, bölgesel yöneticilerin artan gücü ve Avrupalı devletlerin (özellikle Hollanda Doğu Hindistan Şirketi) bölgeye müdahalesi ile Sultanlığın gücü azalmaya başladı. 1873 yılında Hollanda, Sultanlığa savaş ilan etti ve uzun süren bir gerilla direniş dönemi başladı. 1903 yılında Sultanlık fiilen sona erdi ve bölge Hollanda sömürge yönetimi altına girdi.

Sultanlık, bir monarşi biçiminde idare ediliyordu. 17. yüzyılda merkeziyetçi reformlar uygulandı. Bu doğrultuda yerel aristokrasi tasfiye edildi ve doğrudan sultana bağlı yönetici sınıflar oluşturuldu. Toprak yönetimi ve idari yapılanma bakımından "mukim" adı verilen yerel bölümler kullanıldı.