biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Abdullah Cevdet
Kültür & Sanat · 1869–1932

Abdullah Cevdet Yurda dönüş ve mütareke yılları

Abdullah Cevdet (9 Eylül 1869, Arapgir, Malatya - 29 Kasım 1932, İstanbul), Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında ve cumhuriyetin kuruluş döneminde yaşamış siyasetçi, düşünür, göz doktoru, şair ve tercümandır.

Hayat çizgisi 11 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Kayıt yok1915–1932
186919001932
Eğitim Önemli eserler Miras Önemli eserler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Abdullah Cevdet (9 Eylül 1869, Arapgir, Malatya - 29 Kasım 1932, İstanbul), Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında ve cumhuriyetin kuruluş döneminde yaşamış siyasetçi, düşünür, göz doktoru, şair ve tercümandır.

Osmanlı ve Türkiye'de "Batıcılık" akımının önde gelen isimlerinden birisidir. Fikirleri, İkinci Meşrutiyet dönemi düşünce yapısının şekillenmesinde etkili oldu. Sonradan İttihat ve Terakki’ye dönüşecek İttihâd-ı Osmânî Cemiyeti’nin kurucusu beş tıbbiyeliden birisi Abdullah Cevdet idi (diğerleri İbrahim Temo, İshak Sükûti, Mehmet Reşit ve Hikmet Emin). Ancak yaşantısı siyasal alanda etkin görevler alarak değil, bir düşünce üreticisi olarak devam etti. Dönemindeki ana düşünce akımlarının çerçevesinde kendine özgü görüşler geliştirerek düşünce tarihinde özel bir yer edindi. Türkiye’nin ilk kadın ve işçi hakları savunucularındandır. Tıp, felsefe, sosyoloji, siyaset alanlarında yetmişten fazla eserin yazarı veya çevirmenidir.

02

Yurda dönüş ve mütareke yılları

—Yurda dönüş ve mütareke yılları

1910’da İstanbul’a döndü. Kendi matbaası İçtihad Evi’ni kurdu. "Kütüphane-i İçtihad" dizisini yayımladı. İçtihad dergisini 24'üncü sayıdan itibaren neşretmeye devam etti. Cağaloğlu’ndaki evi, aydınların sık sık gelip gittikleri, tartıştıkları bir mekân hâlini aldı ve bu özelliği, Abdullah Cevdet Bey’in ölümüne kadar da sürdü. Ölümünden sonra şahsî kütüphanesi ve arşivi, kızı Gül Karlıdağ tarafından korunarak muhafaza edilmiştir. Nâdide eserler, günümüzde hâlâ ayakta duran Cağaloğlu’ndaki İçtihad Evi’nin en üst katında, kullandığı mobilya ve diğer eşyalarla birlikte saklanmaktadır.

İttihat ve Terakki yönetimine karşı eleştirel tutumu nedeniyle baskılara maruz kalan Abdullah Cevdet Bey, 1914’te basımı durdurmak zorunda kalmıştı. Bir süre İkdam gazetesinde imzasız başyazılar yazdı. İşgal yıllarında Sadrazam Damat Ferit Paşa tarafından Sıhhiye Genel Müdürlüğü’ne atanan Abdullah Cevdet Bey, kadınlara ilk kez genelev vesikası verilmesi uygulamasını başlatınca halktan gelen tepki üzerine görevden alındı. İngiliz Muhipler Cemiyeti’nin kuruluşunda rol oynadı, Kürt Teali Cemiyeti’nde de çalıştı. “Seçkin” insanların yetişmesine yönelik bir eğitimi ve biyolojik materyalizmi savunan Abdullah Cevdet Bey, daha cumhuriyet kurulmadan yıllar önce Latin harflerine geçilmesi gerektiğini vurguladı ve kadın hakları konusundaki görüşleriyle dikkat çekti. Bahâîlik hakkında hazırladığı yazı dizisi ile dinî çevrelerin tepkisini çekti, kovuşturmaya uğradı.

Abdullah Cevdet · diğer bölümler

← Abdullah Cevdet profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1869

    Doğum ve Erken Yıllar

    1869 yılında dünyaya geldi.

    Eğitim tek kaynak
  2. 1885

    1885’te Ma‘mûretülazîz (Elazığ) Askerî Rüşdiyesi’nden mezun oldu.

    Eğitim tek kaynak
  3. 1889

    1889’da dört arkadaşı ile birlikte “İttihad-i Osmânî Cemiyeti” adını verdikleri bir cemiyet kurdular.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1890

    Ludwig Büchner’e ait, kendisini çok etkileyen “Kraft und Stoff” adlı kitabın bir bölümünü biyolojik materyalist görüşleri herkesin anlayacağı bir dille anlattığı için “Fizyolociya-i Tefekkür” (1890) adıyla Türkçeye çevirdi.

    Miras tek kaynak
  5. 1894

    Temmuz 1894’te tıp öğrenimini tamamladı, göz hekimi oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  6. 1895

    1895'te İstanbul'a döndüğünde İttihatçı hareketleri tehlikeli görüldüğünden bozgunculukla suçlanarak tutuklandı ve başkentten uzaklaşması için Trablusgarp Merkez Hastanesi'nin göz hekimliğine getirildi.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1897

    Dört ay sonra serbest bırakıldığında, Fîzan’a sürülmesinin kararlaştırıldığını öğrenince, önce Tunus’a kaçtı; oradan 1897 yılında Fransa’ya geçti.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1903

    1903'e kadar Viyana sefareti tabipliğini sürdürdü.

    Önemli eserler tek kaynak
  9. 1904

    1904’te İçtihad adlı bir basımevi kurdu.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1905

    Abdullah Cevdet, 1905’te Cenevre’de kısa bir süre görüşme imkânı bulduğu Mısırlı reformist din âlimi Muhammed Abduh’un fikirlerinden de etkilendi.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1906

    1906’da başlayan ve bazı vergilerin kaldırılması ile birlikte meşrutiyet talebini de dile getiren Erzurum ayaklanmasını destekleyen yazılar yazdı.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1908

    Daha sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne dönüşen bu cemiyet, 1908 Devrimi’ne önayak olmuş, 1918’e kadar devlet yönetimine egemen olmuştur.

    Önemli eserler tek kaynak
  13. 1910

    İslâm’ı ve İslâm peygamberini çok ağır biçimde eleştiren bu kitap, Osmanlı kamuoyunda büyük infiâle yol açtı; Şubat 1910’da yasaklandı, toplatıldı ve mevcut nüshâlar Galata Köprüsü’nden atılarak imhâ edildi.

    Önemli eserler tek kaynak
  14. 1914

    İttihat ve Terakki yönetimine karşı eleştirel tutumu nedeniyle baskılara maruz kalan Abdullah Cevdet Bey, 1914’te basımı durdurmak zorunda kalmıştı.

    Önemli eserler tek kaynak
04

Üretimleri

1890 · ESER Dimağ

Dimağ

eser
1892 · ESER Fizyolacya-i Tefekkür

Fizyolacya-i Tefekkür

eser
1897 · ESER Fünun ve Felsefe

Fünun ve Felsefe

eser
05

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Abdullah Cevdet I. Abdülhamid İbrahim Temo II. Abdülhamid Mehemed Malmîsanij Zekai Muammer Tunçman
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Abdullah Cevdet hayat hikâyesinde anıyor I. Abdülhamid
  • Abdullah Cevdet hayat hikâyesinde anıyor İbrahim Temo

    “Sonradan İttihat ve Terakki’ye dönüşecek İttihâd-ı Osmânî Cemiyeti’nin kurucusu beş tıbbiyeliden birisi Abdullah Cevdet idi (diğerleri İbrahim Temo, İshak Sükûti, Mehmet Reşit ve H...”

  • Abdullah Cevdet hayat hikâyesinde anıyor II. Abdülhamid
  • Abdullah Cevdet kendi hikâyesinde anılıyor Mehemed Malmîsanij

    “Abdullah Cevdet, Uppsala, 1986 • Ferhengê Dimilkî-Tirkî, Uppsala, 1987; İstanbul, 1992.”

  • Abdullah Cevdet kendi hikâyesinde anılıyor Zekai Muammer Tunçman

    “Ayrıca Anadolu'dan talep edilen yüzbin çiçek aşısını Sıhhiye Müdürü Abdullah Cevdet'in göz yumması ile bir başka laboratuvardan dışarı çıkardı.”

06

Kaynaklar

11kaynak kaydı
10farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
14zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Abdullah Cevdet
    tr.wikipedia.org · erişim 26.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Alpay, Yalın. "A Glimpse into the first racist approach in the Ottoman Empire: The "Scientific" racism of Abdullah Cevdet". İstanbul. 19 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Aralık 2015.
    tez.yok.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Jön Türk'lükten, Jin Kürt'lüğe. 20 Mayıs 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Rasim Giresunlu, Ufuk Ötesi.
    ufukotesi.com · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Abdullah Cevdet 22 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Hüseyin Akar.
    akarhuseyin.com · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Çebi, İsmail. "Dr. Abdullah Cevdet'in düşüncesinde madde anlayışı". 19 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2015.
    tez.yok.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Dr. Abdullah Cevdet (1869- 1932)". Yunus Emre TANSÜ. Atatürk Ansiklopedisi. 11 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
    arşiv · ataturkansiklopedisi.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "ABDULLAH CEVDET (1869-1932)". M. ŞÜKRÜ HANİOĞLU. TDV İslam Ansiklopedisi. 11 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
    arşiv · islamansiklopedisi.org.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Hanioğlu, M. Şükrü. "Abdullah Cevdet" (PDF). 19 Aralık 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Aralık 2015.
    arşiv · www.islamansiklopedisi.info · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Hüseyin Akar, Dersim'den Portreler: Abdullah Cevdet, Akarhuseyin.com sitesi, Erişim Tarihi:20.07.2011". 22 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2011.
    arşiv · www.akarhuseyin.com · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Demir, Osman. "Doktor Abdullah Cevdet'te Din Algısı". Erişim tarihi: 18 Aralık 2015.
    academia.edu · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  11. K·11
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Abdullah Cevdet (Karlıdağ), Kenthaber.com Arapgir-Malatya İz bırakanlar Sayfası, Erişim tarihi: 20.07.2011". 13 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2011.
    arşiv · www.kenthaber.com · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Abdullah Cevdet” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

07

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    11 kaynak ve 14 olayla ilk kayıt.

08

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
09

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

Arslan Aydar

Siyasetçi ve iş insanı · d. 1954

aynı alan · kültür & sanat

Sinan Ateş

Tarihçi, akademisyen ve siyasetçi · 1984–2022

aynı alan · kültür & sanat

Adem Korkmaz

Akademisyen, siyasetçi · d. 1971

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →