Zurnazen Mustafa Paşa

Arnavut kökenlidir. Enderunlu değildir ancak Enderun'da yetiştiği söylenir. Devlet hizmetine "kapıcıbaşılık" görevi ile girmiştir. 1648 yılı sonlarında Rumeli Beylerbeyi olan Küçük Hüseyın Paşa Girit'te şehit olunca Rumeli Beylerbeyliği'ne atanmıştır. 1650'de İbrahim Paşa yerine başdeftedar olmuştur. Bu görevde iken padişaha bir tezkere sunarak Sadrazam Melek Ahmet Paşa yerine sadrazam olarak atanmasını istemiştir. Bu tezkere sadrazam eline geçtiğinde Zurnazen Mustafa Paşa başdefterdarlıktan atılmıştır.

Haziran 1652'de yöre ahalisi Karaman Valisi olan Katırcıoğlu Mehmet Paşa'nın zulümlerinden dolayı bir şikayetnameyi İstanbul'a göndermişler ve bunun üzerine Katırcıoğlu Silifke valiliğine tayin olmuştur. Onun yerine Karaman Valisi olarak Zurnazen Mustafa Paşa gönderilmiştir. 1652 yılı sonunda ise ikinci defa başdeftedarlığa getirilmiştir. Fakat Bıyıklı Koca Derviş Mehmed Paşa sadaretinde defterdarlıktan azil edilmiş yerine Moralı Mustafa Efendi başdefterdar atanmıştır.

Zurnazen ise Venediklilerin hücumu tehdidi altında bulunan Bozcaada muhafızlığına getirildi. 1655'te Kara Dev Murad Paşa sadrazam olunca Zurnazen Mustafa Paşa da Kaptan-ı Derya yapıldı (9 Mayıs 1655) Bu görevde iken Bozcaada'ya hücum eden Venedik donanmasına karşı adayı korudu ve Venedik eline geçmesini önlemiştir. Sonra Mora Yarımadası doğusunda bulunan Menekşe (Benefşe) kalesinin Venedikliler tarafından kuşatılmasını yenilgiye uğratarak kaleyi kurtardı.

Sadrazam olan Ermeni Süleyman Paşa 28 Şubat 1656'da bu görevden azledilmişti. Yerine Girit'te Osmanlı orduları serdarı olarak bulunan Deli Hüseyin Paşa sadrazam olarak atanması kararı alınmıştı ve mühr-ü humayun gönderilmesi kabul edilmişti. İstanbul'da sadaret kaymakamı olarak Kaptan-ı Derya Zurnazen Mustafa Paşa bulunmaktaydı. Zurnazen Mustafa Paşa büyük çabalar göstererek 6 gün sonra, daha Girit'e haber yarı yola bile varmadan bu kararı bozdurdu. 5 Mart 1656'da Zurnazen Mustafa Paşa sadrazam olarak tayin edildi. Fakat buna reaksiyon çok hızlı oldu. O zaman isyanda olan sipahi ocak ağaları padişahtan hemen bir Alay Köşkü önünde bir ayak divanı istediler ve Zurnazen Mustafa Paşa'yı sadrazam olarak kabul edemeyeceklerini açıkladılar. Bu ayak divanında verilen söze uyan Padişah tayininden 4 saat sonra Zurnazen Mustafa Paşa'yı sedaretteen azletti ve isyancılara daha uygun görülen eski sadrazam Siyavuş Paşa ikinci defa sadarete atandı.

Zurnazen Mustafa Paşa Kaptan-ı Deryalık görevini muhafaza etti. Fakat 25 Nisan 1656'da bu görev de ondan alındı ve kendisine Erzurum valiliği verildi. Evliya Çelebi'nin seyahatnamesine göre Erzurum'a görevi gereği gitti, Ocak veya Şubat 1666'da Erzurum'da hayatını kaybetti.

Zurnazen Mustafa Paşa'nın tarihi açıdan önemi, Osmanlı Devleti'nde en kısa sadrazamlık yapan kişidir. Naima Tarihi'nde dört saat, Abdurrahman Abdi Paşa Vekayinamesi'nde üç saat, İsazade Abdullah Efendi'nin eserinde iki buçuk saat, Karaçelebizade Abdülaziz Efendi'nin Ravzatül Ebrar Zeyli adlı eserinde üç saat, İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın Osmanlı Tarihî eserinde dört saat, Yılmaz Öztuna'nın Büyük Türkiye Tarihî eserinde altı saat, Joseph von Hammer'in Büyük Osmanlı Tarihi'nde dört saat sadaret makamında kaldığı yazmaktadır.

Uzunçarşılı onu şöyle değerlendirmiştir:

İşten anlar, hilekar, kurnaz, içten pazarlıklı tehlikeli bir şahıstı... Deli Hüseyin Paşa'nın sadaretine mani olmuştur.