biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Siyaset & Devlet
  3. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı
Hükûmet ve Bakanlar Kurulu Başkanı (Tarihî Makam) · 1838–2018

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı Cumhuriyet Dönemi

Türkiye başbakanı, 1920-2018 yılları arasında Türkiye'de hükûmetin ve bakanlar kurulunun başkanı olarak görev yapan en üst düzey yürütme organı temsilcisiydi. İlk olarak Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde 'Başvekil' adıyla ortaya çıkan makam, Cumhuriyet d...

Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
183819302018
Önemli eserler Miras Önemli eserler Eğitim Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Türkiye Cumhuriyeti başbakanı, Türkiye'de 1920-2018 yılları arasında hükûmetin ve bakanlar kurulunun başkanı olarak görev yapan milletvekiline verilen ünvândı. Başbakan, cumhurbaşkanı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri arasından seçilirdi. Başbakanlık, 2017 anayasa değişikliği referandumunun ardından yapılan 2018 genel seçimleri ile birlikte kaldırıldı.

02

Cumhuriyet Dönemi

—Cumhuriyet Dönemi

Millî Mücadele zaferle neticelendikten sonra 29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilan edildiği gün, Türkiye Büyük Millet Meclisi Teşkilât-ı Esâsiyye kanununun bazı maddelerini değiştirdi. 12. maddeye gö­re reisicumhur tarafından atanan ve İcra Vekilleri Heyetine başkanlık eden Başvekalet makamı kurulmuştur. 10 Ocak 1945 tarihinde, 20 Nisan 1924 tarihli Teşkilâtı Esasiye Kanunu'nun anlamda değişiklik yapılmaksızın Türkçeleştirilmiş hali olan 4695 sayılı Anayasa kabul edilerek İcra Vekilleri Heyetinin adı Bakanlar Kurulu, Başvekaletin adıysa Başbakanlık olarak değiştirilmiştir. Ancak 1952 yılında, 4695 sayılı Anayasa ilga edilerek 1924 Anayasası'nın ilk hali tekrar yürürlüğe konulmuş; Başbakanlık makamının adı yeniden Başvekalet olmuştur. 1924 Anayasası'nı yürürlükten kaldıran 1961 Anayasası'nın kabulünden 2018'e kadar Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kavramları kullanılmıştır.

Başbakanlar, 1925-1937 yıllarında Başvekâlet Binası'nı, 1937-2014 yıllarında Başbakanlık Merkez Binası'nı çalışma yeri olarak kullandı. 2014-2018 yılları arasında Cumhurbaşkanlığının resmî konutu olan Çankaya Köşkü kullanıldı.

2018'de başbakanlık ve bakanlar kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi tamamen cumhurbaşkanına verilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı · diğer bölümler

← Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1838

    Mahmud devlet teşkilâtında giriştiği ıslahat sırasında Sadrazam Ra­uf Paşa'nın ünvanını 30 Mart 1838 ta­rihli bir hatt-i hümâyunla "başvekil" olarak değiştirdi.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1839

    Bu ünvan padişahın ölümünden sonra 3 Temmuz 1839'da Hüsrev Paşa'nın sadrazam tayin edilmesiyle sona erdi.

    Miras tek kaynak
  3. 1878

    Abdülhamid'in 4 Şubat 1878'de Ahmed Vefik Paşa'yı baş­vekil tayin etmesi ise Osmanlı Devleti'nde 1876'dan beri yürürlükte bulunan meşrutiyetin bir gereği sayılabilir.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1879

    Sultan Abdülhamid, Tunuslu Hayreddin Paşa'yı mes'ûliyyet-i vükelâ usulüne taraftarlığı yüzünden sadâretten uzaklaştırdığı halde halefi Ârifî Paşa'yı 29 Temmuz 1879'da baş­vekil sıfatıyla tayin etti.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1882

    Bu ünvanının kul­lanılması bu üçüncü dönemde öncekile­re nisbetle daha uzun sürmüş ve Küçük Said Paşa'nın 3 Aralık 1882'de sadra­zamlığa tayinine kadar üç buçuk yıl de­vam etmiştir.

    Önemli eserler tek kaynak
  6. 1920

    Doğum ve Erken Yıllar

    1920 yılında dünyaya geldi.

    Eğitim tek kaynak
  7. 1921

    Bu hükûmet tarzı, 10 Ocak 1921 tarihli Teşkilât-ı Esâsiyye kanunu ile düzenlendi.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1923

    Millî Mücadele zaferle neticelendikten sonra 29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilan edildiği gün, Türkiye Büyük Millet Meclisi Teşkilât-ı Esâsiyye kanununun bazı maddelerini değiştirdi.

    Önemli eserler tek kaynak
  9. 1924

    1924 Anayasası'nı yürürlükten kaldıran 1961 Anayasası'nın kabulünden 2018'e kadar Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kavramları kullanılmıştır.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1925

    Başbakanlar, 1925-1937 yıllarında Başvekâlet Binası'nı, 1937-2014 yıllarında Başbakanlık Merkez Binası'nı çalışma yeri olarak kullandı.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1945

    10 Ocak 1945 tarihinde, 20 Nisan 1924 tarihli Teşkilâtı Esasiye Kanunu'nun anlamda değişiklik yapılmaksızın Türkçeleştirilmiş hali olan 4695 sayılı Anayasa kabul edilerek İcra Vekilleri Heyetinin adı Bakanlar Kurulu, Başvekaletin adıysa Başbakanlık olarak değiştirilmiştir.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1952

    Ancak 1952 yılında, 4695 sayılı Anayasa ilga edilerek 1924 Anayasası'nın ilk hali tekrar yürürlüğe konulmuş; Başbakanlık makamının adı yeniden Başvekalet olmuştur.

    İlk üretimler tek kaynak
  13. 2014

    2014-2018 yılları arasında Cumhurbaşkanlığının resmî konutu olan Çankaya Köşkü kullanıldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  14. 2017

    Başbakanlık, 2017 anayasa değişikliği referandumunun ardından yapılan 2018 genel seçimleri ile birlikte kaldırıldı.

    Önemli eserler tek kaynak
  15. 2018

    2018'de başbakanlık ve bakanlar kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi tamamen cumhurbaşkanına verilmiştir.

    Önemli eserler tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Türkiye Cumhuriyeti… Ahmed Vefik Paşa Hüsrev Paşa I. Abdülhamid I. Mahmud II. Abdülhamid II. Mahmud Küçük Said Paşa Ali Adnan Ertekin Mend...
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı hayat hikâyesinde anıyor Ahmed Vefik Paşa

    “Abdülhamid'in 4 Şubat 1878'de Ahmed Vefik Paşa'yı baş­vekil tayin etmesi ise Osmanlı Devleti'nde 1876'dan beri yürürlükte bulunan meşrutiyetin bir gereği sayılabilir.”

  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı hayat hikâyesinde anıyor Hüsrev Paşa

    “Bu ünvan padişahın ölümünden sonra 3 Temmuz 1839'da Hüsrev Paşa'nın sadrazam tayin edilmesiyle sona erdi.”

  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı hayat hikâyesinde anıyor I. Abdülhamid
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı hayat hikâyesinde anıyor I. Mahmud
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı hayat hikâyesinde anıyor II. Abdülhamid
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı hayat hikâyesinde anıyor II. Mahmud
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı hayat hikâyesinde anıyor Küçük Said Paşa

    “Bu ünvanının kul­lanılması bu üçüncü dönemde öncekile­re nisbetle daha uzun sürmüş ve Küçük Said Paşa'nın 3 Aralık 1882'de sadra­zamlığa tayinine kadar üç buçuk yıl de­vam etmiştir...”

  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı kendi hikâyesinde anılıyor Ali Adnan Ertekin Menderes

    “Ali Adnan Ertekin Menderes, 1950-1960 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı yapmış, Demokrat Parti'nin kurucularından olan seçkin bir Türk siyasetçi, devlet adamı ve hu...”

05

Kaynaklar

7kaynak kaydı
5farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
15zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Türkiye başbakanı
    tr.wikipedia.org · erişim 26.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "88 Yıl Aradan Sonra Tekrar Restore Ediliyor". haberler.com. 28 Kasım 2013. 25 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2020.
    haberler.com · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Başbakanlık Merkez Binası tarihçesi". 9 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
    arşiv · emlakkulisi.com · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "491 sayılı Teşkilâtı Esasiye Kanunu. Ceride-i Resmiye, 71, 24 Mayıs 1340". 15 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2017.
    arşiv · www.anayasa.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "4695 sayılı Anayasa. T.C. Resmî Gazete, 5905, 15 Ocak 1945". 7 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2016.
    arşiv · www.tbmm.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    sayılı 491 sayılı Teşkilâtı Esasiye Kanununun tekrar meriyete konulması hakkında Kanun. T.C. Resmî Gazete, 8297, 31 Ağustos 1952
    erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. T.C. Resmî Gazete, 10859, 20 Temmuz 1961". 7 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2016.
    arşiv · www.tbmm.gov.tr · erişim 26.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    7 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

Siyaset & Devlet alanındaki tüm profiller →