biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Sürmeli Ali Paşa
II · 1640–1695

Sürmeli Ali Paşa Hayatı

Sürmeli Ali Paşa (1640'lar, Dimetoka – 29 Mayıs 1695, Edirne), II. Ahmed ve II. Mustafa saltanatlarında, 14 Mart 1694 - 2 Mayıs 1695 tarihleri arasında bir yıl bir ay on dokuz gün sadrazamlık yapmış Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır.

5 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Erken yıllar1640–1695
164016701695
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Sürmeli Ali Paşa (1640'lar, Dimetoka – 29 Mayıs 1695, Edirne), II. Ahmed ve II. Mustafa saltanatlarında, 14 Mart 1694 - 2 Mayıs 1695 tarihleri arasında bir yıl bir ay on dokuz gün sadrazamlık yapmış Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. "Sürmeli" olarak anılması Hammer'e göre "haddini bilmeyen" anlamlı; Uzunçarşılı'ya göre ise "gözlerinin sürmeli olmasından veya sürme çekmesinden" dolayıdır.

02

Hayatı

—Hayatı

1640'ların başlarında Dimetoka'da doğdu. Gençken İstanbul'a gelmiş ve Sokollu sülalesinden olan İbrahim Han'ın kethudası Ali Ağa yanına girmiş ve onun tarafından eğitilmiştir. Önce vergi tahsili için iltizam taahüdü işleri yapmış; Sonra orduya müteahhid olarak arpa emini olmuş; 1688'de ise Tersane-i Amire'de önemli bir görev olan "tersane emini" olmuştur. Buradan Aralık 1688 başdefterdar görevine atanmıştır. Bu görevde iken çok sayıda küçük değerde bakır sikke olan mangır darpettirmiştir. Bundan sonra başdefterdarlıktan azledilip 1689'da Edirne'de "rikab-ı hümayun" defterdarı olarak atanmasına kadar boşta kalmıştır. Kasım 1691'de ise ikinci defa başdefterdar tayin edilmiştir ve vezirlik rütbesi verilmiştir. 1692 başında bu görevden tekrar azledilmiş ve valilik görevleri yapmaya atanmıştır. 1692'de Kıbrıs valisi ve 1693'te Trablusşam valisi olarak görev verilmiştir.

II. Ahmed, sadrazam Bozoklu (Bıyıklı) Mustafa Paşa'nın işlere bakmadığını görüp 14 Mart 1694'te onu azletmiş ve Trablusşam valiliği yapmakta olan Sürmeli Ali Paşa sadarete davet etmiştir. Yeni sadrazam olarak o yıl ordu Avusturya Seferi için hazırlanmakta olduğundan hızla İstanbul'a gelmiştir. Sürmeli Ali Paşa bu sefere serdar tayin edilmiş ve ordu ile Avusturya sınırına gitmiştir. Kırım Hanlığı ordusuyla birlikte Osmanlı ordusu 4 Eylül 1694'te Petrovaradin kalesini kuşatmaya almışlardır. Fakat kale ele geçirilememiş; mevsim gecikip kış gelmiş; kuşatma metrislerini sular basmış ve kuşatmaya devama imkân kalmadığı için 15 Aralık 1694'te Sürmeli Ali Paşa komutasındaki ordu kuşatmayı bırakarak kışlak olan Belgrad'da dönmüştür. O yıl sefer mevsimi bittiği için Kırım Hanlığı ordusu Kırım'a dönmüş ve Sürmeli Ali Paşa ise Edirne'ye gelmiştir.

Aynı yaz, Eylül 1694'te, Amiral Zeno komutasında bir Venedik donanması ve bağdaşıkları Papalık Devleti, Malta Şövalyeleri ile Floransa Cumhuriyeti filoları desteği ile Ege Denizi'ne girmiş ve Sakız adasına asker çıkartmıştır. 21 Eylül 1694'te Sakız Adası Venedikli'lere teslim olmuştur. Fakat Osmanlı donanması buna çok geçmeden karşılık vermiştir. Kaptan-ı Derya Mezomorto Hüseyin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile Amiral Zeno komutasındaki Venedik ve bağdaşıkları donanması arasında 9 Şubat 1695'te yapılan Koyun Adaları Muharebesi'nde Osmanlı donanması galip gelmiş ve Sakız adası Venedikliler'den geri alınmıştır.

Sürmeli Ali Paşa sedaretine devam etmekte iken 6 Şubat 1695'te II. Ahmed vefat etmiş; yerine II. Mustafa yeni padişah olarak tahta geçmiştir. Sürmeli Ali Paşa sedareti devam etmek idi. Fakat yeni padişahın hocası olan ve şeyhülislam olacak ve yeni padişahın baş danışmanı olacak Feyzullah Efendi ile sadrazamın, Feyzullah Efendi'nin iktidar gücüne ortaklık yapması olasılığı dolayısıyla, arası açılmıştı. Genç padişah II. Mustafa atalarının eski savaşlarından ilham almaktaydı ve yeni bir Avusturya Seferi yapmak istemekteydi. Sürmeli Ali Paşa ise buna karşı idi. O sırada Belgrad'a gönderilen 1.500 kadar kişilik bir yeniçeri birliği Cezr-i Mustafa mevkiinde disiplinsiz hareketlerle büyük bir olay çıkartmıştı. Bu olayın Sürmeli Ali Paşa tarafından seferi önlemek için bir tertip olduğu dedikodular başkentte dolaşmaya başlamıştı. Padişahın yaptırdığı araştırmalar ise Sürmeli Ali Paşa'nın olayı abarttığı sonucunu ortaya koydu. Bu II. Mustafa'yı kızdırmıştı. Aynı zamanda sadrazamın Anadolu'da irtikap yapıp serveti olanlardan ya para ya da hizmetkar topladığı ve bunu zimmetine geçirdiği söylentileri de sadrazamla arası iyi olamayan Feyzullah Efendi'nin abartması ile önem kazanmış ve yeni padişahın sadrazama olan kızgınlığını körüklemişti. Bunun üzerinde II. Mustafa ve çevresindekiler Sürmeli Ali Paşa'nın sedaretten azledilmesine karar verdiler. Sürmeli Ali Paşa 2 Mayıs'ta Hasoda köşküne huzura çağrıldı; elinden mühr-ü humayun alındı ve çavuşbaşına teslim edilerek önce kapı arasında tutuklandı. Bu arada malı ve mülkü devlet tarafından müsadere edildi. Fakat bu müsaderede serveti değil borcu olduğu ortaya çıkıp rüşvet alıp irtikap yapmadığı anlaşıldı.

Hemen Çeşme kasabasına sürgüne gönderildi. Fakat II. Mustafa'nın kızgınlığı bitmemişti ve müsaderenin sonuçlarına inanmamaktaydı. Silahdar Tarihi'ne göre "Sağ oldukça ateşin sönmez" diyerek Sürmeli Ali Paşa'yı Çeşme'deki sürgününden Edirne'ye getirtti. Burada Sürmeli Ali Paşa 29 Mayıs 1695'te boğularak idam edildi. Bu tarihte 50 yaşında olduğu bildirilmiştir. Nicolae Jorga, Sürmeli Ali Paşa'nın cesedinin tam üç gün boyunca Sırık Meydanı'nda kaldığını yazar.[a]

Mezarı Edirne'de, "Evliya Kasım Paşa Cami" mezarlığındadır.

Sürmeli Ali Paşa · diğer bölümler

← Sürmeli Ali Paşa profilinin tamamı

03

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Sürmeli Ali Paşa Ege Denizi I. Ahmed I. Mustafa II. Ahmed II. Mustafa Bozoklu Mustafa Paşa
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Sürmeli Ali Paşa hayat hikâyesinde anıyor Ege Denizi

    “Aynı yaz, Eylül 1694'te, Amiral Zeno komutasında bir Venedik donanması ve bağdaşıkları Papalık Devleti, Malta Şövalyeleri ile Floransa Cumhuriyeti filoları desteği ile Ege Denizi'n...”

  • Sürmeli Ali Paşa hayat hikâyesinde anıyor I. Ahmed
  • Sürmeli Ali Paşa hayat hikâyesinde anıyor I. Mustafa
  • Sürmeli Ali Paşa hayat hikâyesinde anıyor II. Ahmed
  • Sürmeli Ali Paşa hayat hikâyesinde anıyor II. Mustafa
  • Sürmeli Ali Paşa kendi hikâyesinde anılıyor Bozoklu Mustafa Paşa

    “Yerine Sürmeli Ali Paşa sadrazam oldu.”

04

Kaynaklar

5kaynak kaydı
1farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
0zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Sürmeli Ali Paşa
    tr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    von Hammer-Purgstall, Joseph (haz. ), (1986) Osmanlı Devleti Tarihi 12 Cilt, İstanbul: Üçdal Neşriyat
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (1954) Osmanlı Tarihi III. Cilt, 2. Kısım, XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna kadar), Ankara: Türk Tarih Kurumu (Altıncı Baskı 2011 ISBN 978-975-16-0010) say.441-442
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Jorga, s. 1369.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Kızılkayak, Görkem, (Ed.) (Aralık 2011). Kadıköy Çeşmeleri. Kadıköy Belediyesi. s. 123.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Sürmeli Ali Paşa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

05

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    5 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.

06

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
07

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

Bora Yaşar

Pivot pozisyonunda oynayan Türk profesyonel basketbolcu · d. 2003

aynı alan · kültür & sanat

Mehmet Sabri Erçetin

Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nda görev ya... · 1876–1956

aynı alan · kültür & sanat

Cansu Köksal

Kültür & Sanat · d. 1994

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →